Układ baryczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Układy baryczne na mapie synoptycznej
– linie łączą punkty o jednakowym ciśnieniu (izobary)
Układy baryczne – pasy niżów lub wyżów – powstają najczęściej na granicach między komórkami konwekcyjnymi ogólnej cyrkulacji powietrza (strefy frontów)

Układ baryczny – występująca w atmosferze ziemskiej strefa obniżonego lub podwyższonego ciśnienia o charakterystycznym kierunku cyrkulacji mas powietrza. Układy baryczne są elementami ogólnej cyrkulacji powietrza zachodzącej w skali globalnej (głównie pod wpływem ruchu Ziemi i energii promieniowania słonecznego) np. w konwekcyjnych komórkach Hadleya lub Ferrela; jest ona odpowiedzialna za występowanie na różnych szerokościach geograficznych dominujących wiatrów południowo-zachodnich lub północno-zachodnich (np. pasatów lub dominujących wiatrów północno-zachodnich na terenie Polski[a])[1]. Układy baryczne powstają najczęściej na granicach między masami powietrza, cyrkulującymi wewnątrz tych komórek. Wśród nich wyróżnia się[2][3]:

Ze względu na kierunki cyrkulacji powietrza w sąsiadujących komórkach cyrkulacyjnych na powierzchni Ziemi powstają pasy niżów lub wyżów barycznych, które przemieszczają się w kierunku wschodnim, zgodnie z kierunkiem obrotów Ziemi, wraz z frontami meteorologicznymi kształtującymi pogodę (np. kolejne niże, nadchodzące z zachodu nad Polskę)[1].

Poza ruchomymi układami barycznymi, powstającymi regularnie na granicy między komórkami konwekcyjnymi (Hadleya, Ferrela i biegunowymi), w atmosferze występują inne układy baryczne, związane z różnym pokryciem powierzchni obracającego się globu, np. istnieniem terenowych przeszkód na drodze powietrza cyrkulującego w globalnych komórkach konwekcyjnych lub występowaniem różnic w prędkości nagrzewania się i chłodzenia powierzchni oceanów i kontynentów. Przykładami tej grupy układów barycznych są np. szybko przemieszczające się cyklony lub stosunkowo stacjonarne wyże i niże, np. Wyż syberyjski, Wyż Azorski, Niż Islandzki, Niż Aleucki[b][1].

Uwagi

  1. W obszarze międzyzwrotnikowym występuje strefa wschodnich pasatów, w umiarkowanych szerokościach geograficznych – strefa dominujących wiatrów zachodnich, a w obszarach polarnych – strefa wiatrów wschodnich
  2. Niewielkie okresowe przemieszczenia układów quasi-stacjonarnych i zmiany ciśnienia wewnątrz tych układów są elementem zjawisk klimatycznych, które zachodzą w skali globalnej w cyklach kilkuletnich (zob. np. El Niño, Indeks oscylacji południowej, Oscylacja Północnoatlantycka).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Vera Schlanger - Hungarian Meteorological Service, Budapeszt, Węgry Recenzenci: Dr Ildikó Dobi Wantuch / Dr Elena Kalmár – Hungarian Meteorological Service, Budapeszt, Węgry: Ogólna cyrkulacja atmosfery (pol.). ESPERE-ENC. [dostęp 2012-09-19].
  2. 2,0 2,1 Układy baryczne (pol.). W: Portal wiedzy onet.WIEM [on-line]. portalwiedzy.onet.pl. [dostęp 2012-09-18].
  3. 3,0 3,1 Układy baryczne (pol.). www.geografiameteorologia.pl.tl. [dostęp 2012-09-18].