Układ napędowy roweru

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Układ napędowy roweru to zespół elementów roweru przekształcający pracę mięśni rowerzysty w ruch roweru.

Większość rowerów posiada układ napędowy oparty na przekładni łańcuchowej. Próbowano także adaptować do tego celu wał Kardana i rozmaite przekładnie cierne, lecz bez większego powodzenia. Niektóre rodzaje rowerów (jednokołowe i dziecinne, a także historyczne) posiadają też skrajnie uproszczony układ napędowy, w którym pedały i korby są połączone bez żadnych przekładni bezpośrednio z osią napędzanego koła.

Najczęściej układ napędowy roweru jest napędzany nożnie, poprzez cykliczne, kołowe ruchy nóg rowerzysty. Istnieją też napędy, w których zamiast ruchów kołowych wykonuje się naprzemienne ruchy posuwisto-zwrotne, jednak są one bardzo rzadko spotykane. Równie rzadko spotykane są napędy rowerowe przystosowane do rąk. Tego rodzaju napędy są jednak czasami stosowane w wózkach inwalidzkich.

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Układ napędowy roweru

Typowy układ napędowy roweru, dający możliwość zmiany biegów składa się z:

  • dwóch skierowanych do siebie pod kątem 180° i znajdujących się po dwóch stronach ramy korb, do których są przymocowane pedały,
  • pedały na które naciska się nogami wprawiając cały układ w ruch,
  • korby są połączone z sobą ułożyskowanym wałkiem suportowym (nazywanym tradycyjnie osią),
  • po jednej, zwykle prawej stronie, do suportu jest przymocowany zestaw kół łańcuchowych, zwanych przednimi zębatkami (od jednej do 3),
  • łańcuch, przenoszący ruch do kół łańcuchowych piasty koła (tylnych zębatek),
  • tylnych zębatek (od jednej do 11), które są połączone z tylną piastą za pomocą bębenka lub wolnobiegu. W tym drugim przypadku tylne zębatki są połączone w jeden element zwany kasetą

Zmiana biegów[edytuj | edytuj kod]

Zmiana przełożeń w takim napędzie jest możliwa poprzez zestaw przerzutek sterowanych zwykle ręcznie obsługiwanymi manetkami sterującymi przerzutkami za pomocą linek.

Współcześnie układy napędowe rowerów dają możliwość zmiany przełożeń od 3 do nawet 30 biegów. W rowerach nie posiadających przerzutek wmontowanych do wnętrza piast, liczba możliwych przełożeń jest iloczynem liczby przednich i tylnych zębatek. Typowy rower górski posiada zwykle 3 zębatki przednie i od 7 do 10 tylnych, co daje 21 do 30 przełożeń. rowery szosowe bardzo długo posiadały zatwierdzony przez UCI stały zestaw 10 przełożeń (dwie zębatki z przodu i pięć z tyłu). Obecnie jednak zasady te zliberalizowano i liczba przełożeń dostępnych w rowerach szosowych przewyższyła nawet ich liczbę w rowerach górskich. Obecnie niektóre, profesjonalne napędy szosowe składają się z dziesięciu zębatek tylnych i 3 przednich co daje 30 różnych biegów albo 2 przednich i 11 tylnych, większość rowerów szosowych ma jednak 8-10 zębatek tylnych i 2 przednie.

Odmiany napędów[edytuj | edytuj kod]

Nie każdy rower posiada wszystkie wspomniane elementy układu napędowego i istnieją ich uproszczone wersje:

  • napęd torpedo (zwany też czasem napędem dynamo) posiada tylko jedną zębatkę tylną i jedną przednią. W tylnej piaście jest zamontowany prosty mechanizm zapadkowy umożliwiający kręcenie się do przodu tylnej piasty przy zatrzymanej tylnej zębatce. Mechanizm ten powoduje też, że kręcenie pedałami do tyłu daje efekt hamowania. Napędy torpedo nie mogą posiadać zewnętrznych przerzutek istnieją jednak jego wersje z przekładniami montowanymi wewnątrz piasty
  • ostre koło – w którym tylna zębatka jest bezpośrednio połączona z osią tylnej piasty.

Lista napędów szosowych i górskich[edytuj | edytuj kod]

Napędy szosowe i górskie są obecnie produkowane przez kilka firm, z których najważniejsze to japońska Shimano, amerykańska SRAM, oraz włoska Campagnolo. Oprócz tego istnieje kilkanaście mniejszych firm amerykańskich i europejskich specjalizujących się w produkcji drogich napędów do rowerów górskich (FSA, Orbit, Azonic, Ritchey, Bees i wiele innych) oraz liczna rzesza producentów z Tajwanu oferujących w większości napędy do tanich rowerów.

Napędy różnią się użytymi materiałami jakością i precyzją wykonania, zakresem i liczbą przełożeń, szczegółami technicznymi budowy piast, zębatek, przerzutek i manetek oraz trwałością i masą. Większość producentów tworzy z części składających się na napęd tzw. grupy osprzętu, w ramach których wszystkie części są z sobą w 100% zgodne i są one porównywalne jakościowo, tworząc kompletny napęd odpowiadający jakością całej grupie. Części z różnych grup, a nawet od różnych producentów można z sobą zwykle mieszać, gdyż większość z nich stosuje podobne normy i wymiary. Czasami jednak zdarza się, że pewne części do siebie nie pasują, dlatego przy konstruowaniu napędu z części mieszanych trzeba mieć sporo doświadczenia. Nie ma też większego sensu mieszanie z sobą części z bardzo drogich (i dobrych jakościowo) grup oraz części bardzo tanich, gdyż jedna tania część jest w stanie popsuć efekt działania całego napędu.

Poniżej znajduje się lista grup napędu – z szacunkową ceną całego zestawu obejmującego korby, pedały, wkład supportowy, zębatki, piasty, przerzutki, manetki i linki.

Producent grupa liczba przełożeń przeznaczenie cena [zł]
Shimano TY/T0 18-21 klient masowy 100-150
Shimano Acera 21-24 turystyka 200-250
Shimano Alivio 24 turystyka górska 350-400
Shimano Deore/STX/STX RC* 24-27 zaawansowana turystyka górska 500-600
Shimano Deore LX 27 kolarstwo górskie/turystyka 1000-1200
Shimano Deore XT 24-27 kolarstwo górskie 1500-2000
Shimano XTR 24-27 profesjonalne kolarstwo górskie ok. 5000
Shimano Sora 5-16 turystyka szosowa 500-700
Shimano Tiagra 10-18 kolarstwo szosowe/turystyka 1000-1500
Shimano 105 10-27 kolarstwo szosowe 2000-5000
Shimano Ultegra 10-30 zaawansowane kolarstwo szosowe 5000-10000
Shimano Dura Ace 10-30 profesjonalne kolarstwo szosowe 10000-15000
SRAM ESP 3.0 21-24 turystyka 150-200
SRAM ESP 5.0 24 turystyka górska 300-350
SRAM ESP 7.0 24-27 zaawansowana turystyka górska 500-600
SRAM ESP 9.0 27 kolarstwo górskie 1000-1500
SRAM ESP 9.0 SL 27 profesjonalne kolarstwo górskie 3000
Campagnolo Mirage 10-18 turystyka/kolarstwo szosowe 3000-5000
Campagnolo Chorus 10-18 kolarstwo szosowe 10000-12000
Campagnolo Record 10-30 profesjonale kolarstwo szosowe 15000-20000