Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego
Українська православна церква
Ławra Peczerska – najważniejszy monaster Kościoła i rezydencja jego zwierzchnika
Ławra Peczerska – najważniejszy monaster Kościoła i rezydencja jego zwierzchnika
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Prawosławie
   └ Rosyjski Kościół Prawosławny
Obrządek bizantyjski
Siedziba Kijów
Zwierzchnik
• tytuł zwierzchnika
locum tenens Onufry (Berezowski)
metropolita kijowski i całej Ukrainy
Organ ustawodawczy Sobór Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego
Zasięg geograficzny  Ukraina
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego (UKP PM), ukr. Українська православна церква Московського патріархату (УПЦ МП); ros. Украинская православная церковь (Московского патриархата) (УПЦ МП) – kanoniczny Kościół prawosławny obejmujący terytorium Ukrainy. Ma status Cerkwi autonomicznej i stanowi część Patriarchatu Moskiewskiego.

Oficjalna nazwa Kościoła brzmi Ukraiński Kościół Prawosławny. Dodatek Patriarchatu Moskiewskiego służy jego rozróżnieniu od innych ukraińskich związków wyznaniowych odwołujących się do tradycji prawosławnej[1].

Językiem liturgicznym Kościoła jest cerkiewnosłowiański[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Korzenie[edytuj | edytuj kod]

Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego uważa się za kontynuatora tradycji metropolii kijowskiej powstałej po chrzcie Rusi w 988[1][3].

W okresie ZSRR, po likwidacji ruchów na rzecz autokefalizacji Kościoła prawosławnego na Ukrainie, Egzarchat Ukraiński był jedynym legalnym prawosławnym związkiem wyznaniowym w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej. Po pseudosoborze lwowskim w 1946 przejął również struktury działającego na ziemiach anektowanych przez ZSRR po II wojnie światowej Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-ukraińskiego[4].

Information icon.svg Osobny artykuł: Egzarchat Ukraiński.

Formowanie się Kościoła[edytuj | edytuj kod]

1989-1991[edytuj | edytuj kod]

W 1989 Michaił Gorbaczow zgodził się na wznowienie działalności duszpasterskiej na Ukrainie przez Kościół greckokatolicki[4]. Od 1988 działał ponadto ruch na rzecz autokefalizacji Kościoła, w wyniku działań którego został powołany Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny[5]. Obydwa wymienione związki wyznaniowe zaczęły rywalizować z Egzarchatem Ukraińskim o przynależność jurysdykcyjną parafii[5]. Latem i jesienią 1990 na Ukrainę przybył z wizytą nowo wybrany patriarcha moskiewski i całej Rusi Aleksy II, którego przyjazd spotkał się z gwałtownymi protestami zwolenników autokefalii. W czasie pierwszej z wizyt, występując przed duchowieństwem w Ławrze Poczajowskiej, patriarcha zapewnił, iż Kościół prawosławny na Ukrainie otrzyma status autokefalicznego, co miało ratować pozycję prawosławia w kraju. Doszło jednak jedynie do likwidacji Egzarchatu Ukraińskiego połączonego z powołaniem w jego miejsce Kościoła autonomicznego pod nazwą Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego[6]. Komentując wydarzenia na Ukrainie, patriarcha zarzucił autokefalistom upolitycznianie religii[6]. Kluczowe znaczenie dla patriarchy moskiewskiego miał fakt, że udzielając autokefalii Kościołowi na Ukrainie Patriarchat Moskiewski straciłby prawo określania siebie jako sukcesora metropolii kijowskiej – jednego z najstarszych i najważniejszych prawosławnych Kościołów słowiańskich[7].

Ogólna reakcja rosyjskich hierarchów Patriarchatu Moskiewskiego na ukraińskie aspiracje do autokefalii była negatywna; Ukrainie odmawiano uznania odrębnej tradycji cerkiewnej, która uzasadniałaby dążenia do budowy niezależnego Kościoła[8]. Tymczasem zwolennicy autokefalii zdobyli zdecydowaną większość poparcia w zachodnich eparchiach Ukrainy (tj. na obszarze o najwyższym w byłym ZSRR wskaźniku religijności[9]). Uniezależnienie się od Patriarchatu Moskiewskiego popierała także patriotyczna ukraińska inteligencja prawosławna[10]. Tymczasem na Ukrainie wschodniej i środkowej (gdzie wysoki był odsetek ludności rosyjskiej) duchowieństwo i wierni opowiedzieli się za utrzymaniem status quo[8]. W miarę rozwoju wydarzeń Synod Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego był coraz bardziej przekonany, iż zwolennicy autokefalii dążą do schizmy, i z coraz większym zdecydowaniem bronił dotychczasowego zasięgu jurysdykcji Patriarchatu Moskiewskiego[8]. Do zdecydowanego ataku na Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny przystąpili również hierarchowie Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego na czele z metropolitą kijowskim Filaretem, zarzucając mu kryptogrekokatolicyzm. Hierarchia kanonicznego Kościoła miała po swojej stronie poparcie Komunistycznej Partii Ukrainy[11].

Na początku 1991 Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego miał oficjalnie 5031 placówek duszpasterskich, z czego 1181 w Galicji i na Zakarpaciu, 1160 na Wołyniu i Bukowinie, 973 w obwodach żytomierskim, winnickim i chmielnickim. W kierunku wschodnim liczba parafii malała: w obwodzie ługańskim działały 92, zaś na Krymie – 40[12]. Jeszcze w latach 1988–1991 władze komunistyczne przekazywały zamknięte dotąd cerkwie Patriarchatowi Moskiewskiemu, by nie przejęli ich grekokatolicy ani zwolennicy autokefalii. Mimo tego tylko w 1990 kanoniczny Kościół stracił na zachodniej Ukrainie ponad 600 parafii na rzecz wymienionych dwóch Kościołów[12].

Od 1991 Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego zaczął podkreślać, iż nie jest Kościołem o rosyjskim charakterze, wysyłając swoich przedstawicieli na ukraińskie uroczystości patriotyczne. W seminarium duchownym w Odessie został wprowadzony jako wykładowy język ukraiński[12]. Postawa ta została jednak przyjęta z nieufnością z powodu faktu, że jeszcze rok wcześniej duchowieństwo Kościoła jednoznacznie opowiadało się za bliskim związkiem Ukrainy z Rosją. Obiektem szczególnej krytyki stał się metropolita Filaret, który w czasie swojej posługi na Ukrainie (od 1966) zwalczał wszelkie przejawy ukraińskości w kierowanych przez siebie strukturach, nagle zaś zmienił całkowicie poglądy[13].

Według danych z 1 stycznia 1992 jurysdykcję Patriarchatu Moskiewskiego uznawały na Ukrainie 5473 parafie[14], przy czym na zachodzie kraju ustępowały one liczebnie parafiom greckokatolickim oraz placówkom Kościoła Autokefalicznego[15].

Apel metropolity Filareta o nadanie autokefalii i jego konsekwencje[edytuj | edytuj kod]

Metropolita kijowski Filaret (Denysenko)

W związku z ogłoszeniem przez Ukrainę niepodległości, jej międzynarodowym uznaniem i ogólnym kierunkiem polityki prezydenta Leonida Krawczuka[16], metropolita Filaret zwołał sobór biskupów Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, który wystosował oficjalną prośbę do Patriarchatu Moskiewskiego o autokefalię[17]. W momencie tym w Kościele Ukraińskim trwał już spór wewnętrzny: jeden z wikariuszy metropolii kijowskiej, biskup perejasławski Jonatan, publicznie oskarżył metropolitę o łamanie zasady celibatu mnichów[18]. Sobór nie zakończył się jednomyślną decyzją: czterech hierarchów odmówiło podpisania prośby o autokefalię, tymczasem metropolita nawiązał równolegle kontakty z Patriarchatami Moskiewskim i Konstantynopolitańskim[17].

W dniach 1-3 kwietnia 1992 Sobór Biskupów Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego rozważał kwestię autokefalii Kościoła na Ukrainie. Występując przed jego uczestnikami, metropolita Filaret stwierdził, iż Cerkiew Ukraińska spełnia wszelkie warunki autokefalizacji, ponadto jako organizm niezależny od Moskwy mogłaby skuteczniej rywalizować z Kościołem greckokatolickim oraz z Ukraińskim Autokefalicznym Kościołem Prawosławnym[19]. W atmosferze pogarszających się stosunków ukraińsko-rosyjskich Synod poparł jednak przeciwników autokefalii i zażądał od metropolity Filareta deklaracji odejścia z urzędu[17]. Obiecał mu przy tym powierzenie innej katedry, w Rosji[20]. Kwestię przyszłości Kościoła na Ukrainie miał rozważyć kolejny sobór, nie podano jednak terminu jego zwołania[21].

Po powrocie na Ukrainę metropolita oznajmił, iż deklaracja odejścia została na nim wymuszona. Zaczął również zwalczać wewnątrzkościelną opozycję, przenosząc sprzeciwiających się autokefalii hierarchów na mało prestiżowe katedry lub wymuszając odejście w stan spoczynku[20]. Wówczas Synod Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego zwolnił biskupów ukraińskich z obowiązku posłuszeństwa metropolicie[20]. 30 kwietnia 1993, z inicjatywy arcybiskupa żytomierskiego Hioba[22], w Żytomierzu zebrało się sześciu biskupów (metropolita winnicki Agatangel, arcybiskup żytomierski Hiob, biskup kirowohradzki Bazyli, biskup czerniowiecki Onufry, biskup tarnopolski Sergiusz oraz biskup doniecki i słowiański Alipiusz), rektor seminarium w Odessie archimandryta Tichon, dziekan monasteru Zaśnięcia Matki Bożej w Odessie ihumen Tytus oraz grupa duchowieństwa parafialnego[23], którzy zaapelowali o organizację soboru, który wybrałby następcę Filareta. Jego samego oskarżyli o krzywoprzysięstwo[20].

Synod w Charkowie[edytuj | edytuj kod]

27 maja 1992 pod przewodnictwem metropolity charkowskiego Nikodema[24], bez udziału metropolity Filareta, w Charkowie zebrał się synod biskupów Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, który ogłosił pozbawienie Filareta urzędu i wybór na jego miejsce metropolity rostowskiego i nowoczerkaskiego Włodzimierza[22]. Władze ukraińskie ogłosiły, iż zgromadzenie przeprowadzone bez udziału zwierzchnika Kościoła było nielegalne, jednak odwołany metropolita stracił poparcie praktycznie całości duchowieństwa Kościoła. W związku z tym zwrócił się do Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego z prośbą o przyjęcie w skład jego episkopatu, zrywając łączność z Patriarchatem Moskiewskim[25]. Decyzje charkowskiego synodu potwierdził Święty Synod Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego[20]. Istnieją świadectwa, według których o wyborze Włodzimierza zdecydowano już wcześniej w Moskwie, zaś synod z 27 maja odbywał się pod kontrolą metropolity smoleńskiego i kaliningradzkiego Cyryla, pozostającego z uczestnikami w kontakcie telefonicznym[26]. Serhii Plokhy podkreśla jednak, że bezpośrednia interwencja Patriarchatu Moskiewskiego była możliwa tylko dzięki otwartej opozycji ukraińskich biskupów wobec metropolity Filareta[27]. 12 czerwca 1992 Filaret (Denysenko) został pozbawiony wszystkich godności kościelnych, w tym stanu kapłańskiego, zachował jedynie status mnicha[28].

W ocenie Franka Sysyna nie ma wątpliwości, iż Patriarchat Moskiewski stale dążył do zachowania pełnej kontroli nad strukturami prawosławnymi na Ukrainie[26].

Wobec nieprzejednanego stanowiska Patriarchatu Moskiewskiego władze ukraińskie zaprzestały działań na rzecz budowy autokefalicznej Cerkwi ukraińskiej w zgodzie z prawem kanonicznym i wsparły byłego metropolitę Filareta, gdy ten zaczął organizować drugi narodowy prawosławny Kościół ukraiński – Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego (patriarcha Kościoła Autokefalicznego Mścisław nie cieszył się zaufaniem władz)[29]. Politykę wspierania Patriarchatu Kijowskiego Leonid Krawczuk prowadził do końca prezydentury, jego następca Leonid Kuczma zarzucił ją[30].

Lata 90. XX wieku[edytuj | edytuj kod]

W latach 1991–1999 liczba parafii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego systematycznie rosła – w 1993 prowadził on 5449 placówek duszpasterskich, w 1997 – 6882, zaś w 1999 – 8168[30].

Duchowni Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego oraz publikacje związane z kanonicznymi Kościołami prawosławnymi podkreślają, iż w latach 90. XX wieku władze Ukrainy (centralne, jak i lokalne) przekazały niekanonicznym Cerkwiom szereg obiektów sakralnych należących przed 1989 do Patriarchatu Moskiewskiego. W ten sposób kanoniczna Cerkiew straciła m.in. sobór Świętej Trójcy w Łucku (w 1992)[31], górną cerkiew w soborze Zmartwychwstania Pańskiego w Równem[31].

W 1997, komentując sytuację religijną na Ukrainie, metropolita kijowski Włodzimierz stwierdził, że nadanie autokefalii wywołałoby rozłam w Kościele. W jego ocenie wśród mnichów i mniszek Kościoła dominuje przywiązanie do jedności z Kościołem Rosyjskim, podczas gdy wśród hierarchii zdania w tej kwestii są podzielone po połowie. Duchowny ocenił, iż gdyby autokefalia została nadana, niechętna jej część duchowieństwa przeszłaby w jurysdykcję Patriarchatu Moskiewskiego, pociągając za sobą część wiernych[32].

W 1998 Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego pozostawał dominującym wyznaniem we wszystkich obwodach Ukrainy poza Galicją, chociaż zdaniem J. Snydera wyciąganie wniosków tego typu utrudnia niewielka ilość w pełni wiarygodnych statystyk[33]. W najbardziej zdecydowany sposób dominował liczebnie w Republice Autonomicznej Krymu (37,8% parafii wszystkich wyznań), natomiast znacznie ustępował Patriarchatowi Kijowskiemu w Kijowie (mniej niż 8% placówek duszpasterskich w porównaniu z 34,3% Patriarchatu Kijowskiego) i nieznacznie na Doniecczyźnie[33]. Patriarchat Moskiewski zachował również kontrolę nad wszystkim najważniejszymi ośrodkami pielgrzymkowymi na Ukrainie[34]. Szczególne znaczenie dla Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego ma stauropigialna Ławra Poczajowska, od XIX w. silny ośrodek łączności prawosławia na Ukrainie zachodniej z Patriarchatem Moskiewskim[35].

XXI w.[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjnie największy odsetek wiernych jednoznacznie identyfikujących się z Patriarchatem Moskiewskim zamieszkuje Ukrainę wschodnią i centralną (a zatem obszary będące równocześnie najbardziej zsekularyzowanymi regionami)[33]. Kościół z rosnącym powodzeniem działa jednak również na zachodzie kraju. Według N. Mitrochina jego sukcesy w tej części Ukrainy wynikają z ukrywania podporządkowania patriarsze moskiewskiego i całej Rusi[36].

Zdaniem A. Wilsona w Ukraińskim Kościele Prawosławnym Patriarchatu Moskiewskiego widoczna jest grupa biskupów o nastawieniu ukrainofobicznym, niechętnych miejscowym tradycjom, jak również skrzydło jej przeciwne, akcentujące, iż Cerkiew może być wspólnotą łączącą Ukraińców i Rosjan. Wśród zwolenników drugiego poglądu panuje przekonanie, iż podział na Rosję, Ukrainę i Białoruś jest sztuczny i należy mówić raczej o wspólnej przestrzeni kulturowej – Rusi (Święta Ruś)[35].

W czasie protestów na Ukrainie na przełomie lat 2013 i 2014, zakończonych obaleniem rządów Wiktora Janukowycza, Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego organizował nabożeństwa w intencji pokoju i uniknięcia przelewu krwi[37][38], a następnie w intencji zabitych podczas protestów[39][40]. Duchowni Kościoła podkreślali prawo obywateli Ukrainy do pokojowych protestów[41]. W ocenie religioznawcy Nikołaja Mitrochina działania te nie oznaczały jednoznacznego odcięcia się do władz państwowych[42]. Marginalne w skali całego Kościoła były wypowiedzi jednoznacznie popierające Wiktora Janukowycza i potępiające protestujących[41]. Takie stanowisko Cerkwi było efektem wewnętrznych podziałów w niej i rywalizacji grup biskupów w różnym wieku i o różnych poglądach[42]. Już po zwycięstwie protestów, 24 lutego 2014, metropolita Włodzimierz ze względu na zły stan zdrowia zrezygnował z funkcji zwierzchnika Kościoła, zaś locum tenens został dotychczasowy metropolita czerniowiecki i bukowiński Onufry[43]. Synod Kościoła wydał orędzie do wiernych, w którym ponownie podkreślił, iż modli się w intencji rannych i zabitych, dąży do ustanowienia pokoju w społeczeństwie, wzywa zaś do tego, by nie dopuścić do wybuchu w kraju nowych waśni religijnych oraz do rozpadu Ukrainy[44]. Duchowni Kościoła protestowali przeciwko rosyjskiej aneksji Krymu[45], a po wybuchu separatystycznych wystąpień na wschodzie kraju wzywali do pokoju i zaprzestania walk na czas Wielkanocy[46].

5 lipca 2014 zmarł pierwszy zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego – metropolita kijowski Włodzimierz (Sabodan)[47].

Liczba wiernych[edytuj | edytuj kod]

Nie istnieją oficjalne dane precyzujące liczbę wiernych poszczególnych związków wyznaniowych na Ukrainie. Z tego powodu można przywoływać jedynie badania sondażowe[36]. W 2003 Ukrainian Sociology Service szacował liczbę wiernych na 15,4% całej populacji kraju, co czyniłoby z Kościoła największy związek wyznaniowy na Ukrainie[36]. W 2006 Centrum Razumkowa oceniło liczbę wiernych Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego na 10,9%, o niecałe cztery punkty procentowe mniej, niż Patriarchat Kijowski[48][36]. Sondaż Ukrainian Sociology Service z 2007 dał odmienne wyniki, wskazując, że do Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego należało 20,9% obywateli Ukrainy (do Patriarchatu Kijowskiego – 32,4)[36].

Według danych Państwowego Komitetu ds. Narodowości i Religii z 1 stycznia 2010 Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego był największym związkiem wyznaniowym na Ukrainie pod względem liczby placówek duszpasterskich[49].

Status kanoniczny[edytuj | edytuj kod]

Metropolita kijowski i całej Ukrainy Włodzimierz (Sabodan), zwierzchnik Kościoła od jego utworzenia do 24 lutego 2014

Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego jest jedyną administraturą prawosławną na terytorium Ukrainy, której kanoniczność jest uznawana przez pozostałe lokalne Kościoły prawosławne[2][1].

Ukraiński Kościół Prawosławny stanowi część Patriarchatu Moskiewskiego. W jego ramach posiada status Kościoła samorządnego na prawach szerokiej autonomii[50]. Szczegółowo zasady jego działania reguluje statut wewnętrzny zatwierdzany przez patriarchę moskiewskiego i całej Rusi na wniosek metropolity kijowskiego oraz postanowienia tomosu patriarchy Aleksego II z 1990[50]. W dokumencie tym Cerkiew Ukraińską określono jako „wolną i niezależnie zarządzaną”[1]. Przedstawiciele Kościoła twierdzą, iż ma on „wszelkie cechy autokefalii”[2].

Ustrój wewnętrzny[edytuj | edytuj kod]

Najwyższy zarząd w Kościele sprawuje Sobór Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, który zwoływany jest przez metropolitę kijowskiego i całej Ukrainy i jest tworzony przez biskupów oraz przedstawicieli duchowieństwa świeckiego i zakonnego oraz świeckich. Procedurę wyboru delegatów opracowuje Święty Synod Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego; na jego czele każdorazowo staje metropolita kijowski[51]. Obowiązkami soboru są zachowanie bez zmian nauki Kościoła w zakresie wiary i moralności, zachowanie całości Kościoła, jego związku z Patriarchatem Moskiewskim i innymi Kościołami lokalnymi, wdrażanie postanowień Soborów Lokalnych Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, rozwiązywanie bieżących problemów teologicznych, kanonicznych, liturgicznych i personalnych Kościoła oraz uchwalanie jego Statutu[51].

W okresie między soborami za kierowanie Kościołem odpowiada Sobór Biskupów, w skład którego wchodzą biskupi ordynariusze oraz ci biskupi pomocniczy, którzy przewodniczą agendom zadaniowym Kościoła lub pełnią funkcje rektorów akademii duchownych. Sobór Biskupów zwoływany jest co najmniej raz na roku przez metropolitę kijowskiego i całej Ukrainy (bądź locum tenens metropolii), który jest też każdorazowo jego przewodniczącym. Jego kompetencje obejmują rozwiązywanie bieżących problemów Kościoła, wybór metropolity kijowskiego i całej Ukrainy, przeprowadzanie kanonizacji świętych; sobór jest również sądem kościelnym najwyższej instancji. Może zdecydować o rozwiązaniu metropolii kijowskiej. Decyzje soboru są ważne, gdy w obradach bierze udział 2/3 powołanych; są podejmowane w jawnym lub tajnym głosowaniu zwykłą większością[51].

Pomiędzy posiedzeniami Soboru Biskupów organem zarządzającym Kościołem jest Święty Synod Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, w skład którego wchodzi siedmiu członków stałych i trzech czasowych, wybieranych na półroczną kadencję. Przewodniczącym Synodu jest metropolita kijowski i całej Ukrainy[51]. Aktualnie stałymi członkami synodu są metropolita odeski i izmaelski Agatangel, metropolita symferopolski Łazarz, metropolita czerniowiecki i bukowiński Onufry (od 24 lutego 2014 locum tenens Kościoła)[52], metropolita doniecki Hilarion oraz arcybiskup chustski Marek[53]. Synod zwoływany jest przez metropolitę kijowskiego i całej Ukrainy co najmniej cztery razy w roku. Do obowiązków Synodu należy powoływanie i likwidowanie eparchii, wyznaczanie nowych biskupów oraz przenoszenie hierarchów w stan spoczynku, nadzoruje wprowadzanie w życie postanowień soborów, rozwiązywanie bieżących problemów personalnych, teologicznych, kanonicznych, liturgicznych i administracyjnych, zakładanie nowych agend kościelnych i wyznaczanie ich przewodniczących, tworzenie monasterów i uczelni duchownych, nadawanie przywileju stauropigii, powoływanie komisji zajmujących się rozwiązywaniem bieżących problemów Kościoła, kierowanie listów pasterskich do wiernych Kościoła, opiniowanie bieżących wydarzeń w życiu autokefalicznych Kościołów prawosławnych oraz w stosunkach międzywyznaniowych, nadzór nad majątkiem Kościoła, dbałość o jego świątynie[51].

Relacje z innymi Kościołami prawosławnymi[edytuj | edytuj kod]

Relacje z niekanonicznymi Kościołami na Ukrainie[edytuj | edytuj kod]

Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego podkreśla, iż jako jedyna z ukraińskich Cerkwi pozostaje w łączności eucharystycznej z innymi Kościołami prawosławnymi. Jej zwierzchnik zwracał się z apelami do wiernych Patriarchatu Kijowskiego i Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego o przejście w jego jurysdykcję[1]. Podkreślał przy tym, iż popiera utworzenie jednego autokefalicznego Kościoła na Ukrainie, w zgodzie z prawem kanonicznym[2]. W 2006 metropolita kijowski Włodzimierz stwierdził, że niekanoniczne Cerkwie mogą działać na Ukrainie tylko dzięki poparciu władz[54]. Drugim zarzutem, jaki UKP PM stawia Patriarchatowi Kijowskiemu, jest posługiwanie się ideologią etnofiletyzmu[55]. Między obydwoma Kościołami nadal dochodzi do przypadków rywalizacji o prawo własności obiektów sakralnych, a sakramenty sprawowane przez duchownych Patriarchatu Kijowskiego nie są uznawane w UKP PM. Osoby przechodzące z Patriarchatu Kijowskiego do Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego są powtórnie chrzczone[55].

W 2014, po protestach na Ukrainie zakończonych sukcesem opozycji, zwierzchnik Patriarchatu Kijowskiego Filaret zwrócił się do Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego z sugestią podjęcia rozmów w sprawie zjednoczenia obydwu Cerkwi. Propozycja ta została przyjęta; Kościół w rozmowach ma reprezentować komisja w składzie: arcybiskup ługański i alczewski Mitrofan, arcybiskup kamieniecko-podolski Teodor, biskup lwowski Filaret, protoprezbiter Mykołaj Danyłewycz oraz W. Bureha[56]. Locum tenens Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, metropolita Onufry, podkreślił jednak, że trudno przewidywać wyniki planowanego dialogu[57].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Pomisna Cerkwa w Ukrajini wże isnuje (ukr.). pravoslavye.org.ua. [dostęp 2011-07-03].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 A. Wilson: Ukraińcy. Warszawa: Świat Książki, 2002, s. 255-256. ISBN 83-7391-935-X.
  3. J. Snyder: Post-Soviet political order: conflict and state building. Routledge, 1998, s. 85. ISBN 0415170699.
  4. 4,0 4,1 A. Wilson: Ukraińcy. Warszawa: Świat Książki, 2002, s. 249. ISBN 83-7391-935-X.
  5. 5,0 5,1 Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 89-90. ISBN 1-895571-36-7.
  6. 6,0 6,1 Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 91-92. ISBN 1-895571-36-7.
  7. M. Nowosad, Sytuacja religijna na współczesnej Ukrainie [w:] Polska - Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa, t. IV, Przemyśl 1998, ISSN 0867-1060, s.386
  8. 8,0 8,1 8,2 Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 94-95. ISBN 1-895571-36-7.
  9. P. Ramet: Religion and Nationalism in Soviet and East European Politics. Durham: Duke University Press, 1984, s. 64-65. ISBN 0-8223-0608-5.
  10. Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 95-96. ISBN 1-895571-36-7.
  11. Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 102-103. ISBN 1-895571-36-7.
  12. 12,0 12,1 12,2 Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 104-105. ISBN 1-895571-36-7.
  13. W. Pawluczuk: Ukraina. Polityka i mistyka. Kraków: Nomos, 1998, s. 130. ISBN 83-85527-60-5.
  14. Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 117. ISBN 1-895571-36-7.
  15. Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 121. ISBN 1-895571-36-7.
  16. Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 121. ISBN 1-895571-36-7.
  17. 17,0 17,1 17,2 Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 117. ISBN 1-895571-36-7.
  18. Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 121. ISBN 1-895571-36-7.
  19. Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 123. ISBN 1-895571-36-7.
  20. 20,0 20,1 20,2 20,3 20,4 W. Pawluczuk: Ukraina. Polityka i mistyka. Kraków: Nomos, 1998, s. 131-132. ISBN 83-85527-60-5.
  21. Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 127. ISBN 1-895571-36-7.
  22. 22,0 22,1 Mitropolit Czelabinskij i Złatoustowskij Jow (Tywoniuk): "My znali, czto my sowierszajem dieło Bożyje, a poetomu niczto nas nie mogło zapugat'" (ros.). pravoslavye.org.ua, 1 czerwca 2007. [dostęp 2011-07-03].
  23. biskup Guriasz (Kuźmenko): Poczatok cerkownoji swobody (ros.). pravoslavye.org.ua, 1 czerwca 2007. [dostęp 2011-07-03].
  24. The Most Reverend NYCODYM, Metropolitan of Kharkiv and Bogodukhiv (ang.). orthodox.org.ua. [dostęp 2011-07-03].
  25. Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 118-119. ISBN 1-895571-36-7.
  26. 26,0 26,1 Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 133. ISBN 1-895571-36-7.
  27. Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 139. ISBN 1-895571-36-7.
  28. Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 132. ISBN 1-895571-36-7.
  29. Plokhy S., Sysyn F.: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronto and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 140. ISBN 1-895571-36-7.
  30. 30,0 30,1 A. Wilson: Ukraińcy. Warszawa: Świat Książki, 2002, s. 250-251. ISBN 83-7391-935-X.
  31. 31,0 31,1 A. Matreńczyk. Stąd wyszła Ruś. „Przegląd Prawosławny”. 9 (291), wrzesień 2009. Białystok. ISSN 1230-1078. 
  32. M. Nowosad, Sytuacja religijna na współczesnej Ukrainie [w:] Polska - Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa, t. IV, Przemyśl 1998, ISSN 0867-1060, ss.3387-388
  33. 33,0 33,1 33,2 J. Snyder: Post-Soviet political order: conflict and state building. Routledge, 1998, s. 87. ISBN 0415170699.
  34. J. Snyder: Post-Soviet political order: conflict and state building. Routledge, 1998, s. 86. ISBN 0415170699.
  35. 35,0 35,1 A. Wilson: Ukraińcy. Warszawa: Świat Książki, 2002, s. 258-259. ISBN 83-7391-935-X.
  36. 36,0 36,1 36,2 36,3 36,4 A. Szeptycki, Podziały religijne na Ukrainie, [w:] red. Solarz A., Schreiber H.: Religia w stosunkach międzynarodowych. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2012, s. 215-217. ISBN 9788323508274.
  37. В Киево-Печерской лавре в день соборности Украины вознесены молитвы о мире
  38. Заявление Украинской Православной Церкви в связи с последними политическими событиями в стране
  39. В Киево-Печерской лавре в день соборности Украины вознесены молитвы о мире
  40. Опівночі у Всіхсвятському храмі м. Києва було звершене заупокійне богослужіння за загиблими
  41. 41,0 41,1 АРХИВ: Возможен ли в Украинской Церкви «белорусский сценарий»?
  42. 42,0 42,1 МОНИТОРИНГ СМИ: Алтарь отечества. Религиовед Николай Митрохин комментирует смену руководства в УПЦ МП
  43. Metropolita Onufry strażnikiem tronu w Kijowie, dostęp: 24.02.2014.
  44. Звернення Священного Синоду Української Православної Церкви до єпископату, духовенства, чернецтва та мирян у зв’язку з останніми подіями в Україні
  45. Митрополит УПЦ назвал Владимира Путина «бандитом» и призвал его соратников «исправить страшные и преступные ошибки» против народа Украины
  46. [http://www.portal-credo.ru/site/?act=news&id=107361&topic=856 ДОКУМЕНТ: "Призываем все стороны конфликта ради Христова Воскресения воздержаться от силовых действий, провокаций, нагнетания страха и тревоги". Обращение трех архиереев УПЦ МП в Луганской области]
  47. Serwis Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego – Odszedł metropolita Kijowski i całej Ukrainy Włodzimierz [dostęp: 05.07.2014.]
  48. Wirujuczym jakoji cerkwy, konfesiji Wy sebe wważajete? (ukr.). razumkov.org.ua. [dostęp 2011-07-03].
  49. Zwit pro mereżu cerkow i relihijnych orhanizacij w Ukrajini stanom na 1 sicznia 2010 roku (ukr.). scnm.gov.ua. [dostęp 2011-07-03].
  50. 50,0 50,1 Samouprawlajemyje Cerkwi (ros.). mospat.ru. [dostęp 2011-06-25].
  51. 51,0 51,1 51,2 51,3 51,4 Statut pro uprawlinnja Ukrajinskoji Prawosławnoji Cerkwy (ukr.). orthodox.org.ua. [dostęp 2011-06-25].
  52. Serwis Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego – Metropolita Onufry strażnikiem tronu w Kijowie [dostęp: 24.02.2014.]
  53. Prawlaczi archijereji (ukr.). orthodox.org.ua. [dostęp 2011-06-25].
  54. Raskoł a polityka. „Przegląd Prawosławny”. 11 (269) (listopad 2007), s. 34, listopad 2006. Białystok. ISSN 1230-1078. 
  55. 55,0 55,1 A. Szeptycki, Podziały religijne na Ukrainie, [w:] red. Solarz A., Schreiber H.: Religia w stosunkach międzynarodowych. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2012, s. 219-220. ISBN 9788323508274.
  56. Журнали засідання Священного Синоду Української Православної Церкви від 24 лютого 2014 року
  57. Местоблюститель предстоятеля УПЦ МП сдержанно оценивает перспективы диалога своей Церкви с УПЦ КП и УАПЦ