Ulica Święty Marcin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
POL Poznań COA.svg Poznań
ulica
Święty Marcin
Osiedle Stare Miasto
Długość: 1,2 km
Widok ulicy z okna hotelu Lech
Widok ulicy z okna hotelu Lech
Przebieg
Ikona ulica rondo.svg światła Rondo Kaponiera 0 m
Ikona wiad nad torami.svg Most Uniwersytecki
Ikona ulica z prawej.svg ul. Dworcowa 50 m
Ikona ulica z prawej.svg ul. Skośna
Ikona ulica z lewej.svg ul. H. Wieniawskiego 250 m
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła Znak B-21.svg al. Niepodległości 300 m
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła Znak B-21.svg ul. T. Kościuszki 450 m
Ikona ulica z lewej.svg światła Znak C-5.svg ul. Gwarna 550 m
Ikona ulica skrzyżowanie.svg Znak C-5.svg Pfeil links.svg ul. Garncarska, ul. Kantaka Pfeil rechts.svg 700 m
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła Znak B-21.svg ul. F. Ratajczaka 850 m
Ikona ulica z prawej.svg ul. Piekary 1 km
Ikona ulica z lewej.svg al. K. Marcinkowskiego 1,1 km
Ikona ulica z prawej.svg ul. Wysoka 1,2 km
Ikona ulica plac.svg światła plac Wiosny Ludów / ul. Podgórna / ul. Szkolna 1,2 km
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
ulica Święty Marcin
ulica Święty Marcin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Święty Marcin
ulica Święty Marcin
Ziemia 52°24′24,4080″N 16°55′21,2038″E/52,406780 16,922557
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Kościół św. Marcina
Zamek Cesarski
Budynek poczty
Kamienica, ul. Św. Marcin 75
Akademia Muzyczna
Filia Biblioteki Raczyńskich
Styk architektury gotyckiej, dziewiętnastowiecznej i współczesnej.

Ulica Święty Marcin – ulica w Poznaniu w obrębie osiedla samorządowego Stare Miasto. Przebiega w przybliżeniu równoleżnikowo pomiędzy pl. Wiosny Ludów na wschodzie i Mostem Uniwersyteckim na zachodzie. W przebiegu ulicy zaznaczają się dwa wyraźnie odrębne odcinki: wschodni który jest węższy oraz szeroki (dwujezdniowy) i reprezentacyjny zachodni. Granicę między nimi wyznacza kościół św. Marcina.

Na odcinku między Mostem Uniwersyteckim a ul. Gwarną ulicą biegnie dwutorowa trasa tramwajowa, zaś na odcinku między ul. Gwarną a Al. Marcinkowskiego jednotorowa (ruch w kierunku z zachodu na wschód), którą uzupełnia jednotorowa trasa na placu Wolności.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa ulicy wywodzi się od osady, która w XII wieku powstała wokół kościoła św. Marcina, nazywanej przedmieściem św. Marcina lub po prostu Świętym Marcinem (stąd oba słowa pisze się wielkimi literami, a ulica zwie się Święty Marcin, a nie Świętego Marcina). Pierwszy raz wymieniona w dokumencie z 24 kwietnia 1252 r., w którym jest mowa o odstąpieniu osady przez kapitułę poznańską księciu Przemysłowi I. Przedmieście to zostało włączone w granice miasta przez władze pruskie w roku 1797, zaś jego główna droga stała się ul. Św. Marcin (Sankt Martin Strasse). Od 15 listopada 1919 zachodnie przedłużenie ulicy otrzymało nową nazwę ulicy Wjazdowej, a od 1935 (wraz z częścią ul. Zwierzynieckiej i zachodnim wylotem ul. Św. Marcin) – alei Marszałka Piłsudskiego. Obecnie jest to integralna część ulicy Św. Marcin. W latach 1945-1989 ulica nosiła nazwę Czerwonej Armii[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 1625 – zaraza połączona z klęską głodu
  • 1794 – królewski drukarz nadworny Georg Jakob Decker zakupił Drukarnię Pojezuicką mieszczącą się w dawnym klasztorze karmelitów bosych na Wzgórzu św. Wojciecha
  • 1797 – włączenie przedmieścia Święty Marcin w granice miasta
  • 23 października 1805 – przejazd cara Aleksandra I, podejmowanego w Poznaniu przez generała pruskiego von Zastrowa
  • 1843-1847 – na rogu z obecną ul. Kościuszki (wówczas ul. Wałowa) wzniesiono budynek Królewskiej Intendentury V Korpusu Armijnego
  • 1850 – między obecną ul. Kościuszki a al. Niepodległości ukończono budowę Bramy Berlińskiej. Przed bramą znajdowała się głęboka fosa, a nad nią drewniany most ze zwodzoną częścią przybramną. Most przegrodzony był żelaznymi kratami, które zabezpieczały go od strony przedpola. 1885 most drewniany zastąpiono żelaznym, w 1894 zniesiono most usypując wał ziemny w formie grobli. W pobliżu bramy usytuowany był parterowy (do 1901 r.) budynek urzędu akcyzowego i kontroli podatkowej pod numerem 37 (obecnie 69). Wraz z rozbiórką Bramy Berlińskiej w 1901 r. ulica przekształciła się ona w reprezentacyjną arterię komunikacyjną śródmieścia
  • 1856 – zniwelowanie Góry Świętomarcińskiej, a właściwie stromej skarpy od strony wschodniej na której stał kościół. W trakcie robót ziemnych wykopano mnóstwo szkieletów, które złożono w pobliżu kościoła i zasypano ziemią. Pochodziły one z dawnego cmentarza istniejącego do 1793 r. Gdy w 1928 zakładano fundamenty pod nową plebanię natknięto się na te szczątki i wywieziono na nowy cmentarz na Górczynie
  • 1893 – ulica stała się pierwszą w Poznaniu ulicą z nawierzchnią asfaltową
  • Podczas powstania wielkopolskiego w hotelu „Royal” przy ul. Św. Marcin 71 (dawny 38) mieściła się Komenda Główna Wojsk Powstańczych. Mieściły się tu także biura Straży Ludowej i Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej. Tuż obok w niemieckim hotelu „Deutsches Haus” pod nr 75 (dawny 40) mieściła się Główna siedziba Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej. W latach międzywojennych ulokował się tu Dom Akademicki „Bratniej Pomocy Studentów Uniwersytetu Poznańskiego”.
  • 1901 – zburzono Bramę Berlińską i przedłużono ulicę w kierunku zachodnim.
  • 1919 po usunięciu pomnika Otto von Bismarcka postanowiono wznieść w tym miejscu pomnik Najświętszego Serca Pana Jezusa, jako wotum za odzyskaną niepodległość. Odsłonięcie monumentu, zwanego też pomnikiem Wdzięczności, odbyło się 30 października 1932 r. w obecności prymasa Augusta Hlonda. Autorem projektu był architekt Lucjan Michałowski, rzeźbę Chrystusa wykonał Marcin Rożek a płaskorzeźby Kazimiera Pajzderska. Pomnik został wysadzony w powietrze przez Niemców w październiku 1939 r.
  • 310 maja 1925 w związku z Piątym Targiem Poznańskim (a pierwszym międzynarodowym) wzniesiono na skwerze u wylotu ulicy przy skrzyżowaniu z obecną ul. Kościuszki wielką wieżę reklamową w kształcie wieży Eiffla w Paryżu.
  • 1927 – Władysław Raczkowski dokonał przebudowy stojącego u zbiegu Św. Marcin i Podgórnej starego zegara meteorologicznego na świetlny reklamowy słup-kiosk. W latach międzywojennych wygląd ulicy nie uległ większym zmianom. W związku z wyjazdem do Rzeszy niemieckich i żydowskich kupców i restauratorów miejsca ich zajęli polscy następcy. Wysoka renomę utrzymywały hotele „Continental” (dawniej „Reichshof”, obecnie „Wielkopolski”) należący do hr. Stanisława Turno z Objezierza i „Britania” (dawny „Residenz”, obecnie „Lech”) Józefa Draheima. Spośród przedsiębiorstw pierwsze miejsce zajmowała Spółka Akcyjna „Drukarnia Polska w Poznaniu” pod numerem 70, powstała na miejscu Hofbuchdruckerei W. Decker G.m.b.H. W międzywojniu drukowano tu „Kuriera Poznańskiego”, „Orędownik Wielkopolski”, „Gazetę Bydgoską”, „Kresy Zachodnie”, „Wielkopolską Ilustrację” oraz „Samochód”.
  • 1931 w piwnicach kamienicy Tekli Kliszczyńskiej pod nr 28 (dawny 66/67) urządzono pierwszy w Poznaniu schron gazowy
  • Podczas II wojny światowej zabudowa ulicy doznała wielkich zniszczeń. Szczególnie uparcie broniona była bryła zamku, a także budynek dawnej Intendentury Królewskiej oraz dawnego Ziemstwa Kredytowego. Po zakończeniu walk w lutym 1945 otwarto pierwszy po wojnie hotel w Poznaniu, hotel „Royal”. Po 1945 w zamierzeniu architektów i urbanistów ulica miała otrzymać nowoczesny wygląd. W październiku 1965 ruszyły prace przy wznoszeniu wieżowców Centrum między ulicami Kantaka i Ratajczaka. Na pocz. lat 70. stanęło w tym miejscu pięć wysokich biurowców z dwukondygnacyjnym łącznikiem mieszczącym placówki handlowe i banki według projektu Jerzego Liśniewicza.
  • 1960 – na placu im. Adama Mickiewicza umieszczony i odsłonięty został pomnik Adama Mickiewicza
  • 28 czerwca 1981 – odsłonięto pomnik Poznańskiego Czerwca 1956 r. autorstwa Adama Graczyka. Pomnik stanął obok monumentu Adama Mickiewicza (według projektu Bazylego Wojtowicza) na miejscu pomnika Wdzięczności

Obiekty[edytuj | edytuj kod]

Ulica nabrała swojego znaczenia w okresie Twierdzy Poznań, gdyż prowadziła ona ku Bramie Berlińskiej. Wówczas powstał środkowy odcinek ulicy między kościołem a ul. Gwarną. Na początku XX wieku, gdy zniesiono poligonalne umocnienia rdzenia twierdzy ulicę przedłużono na zachód zabudowując nowe tereny reprezentacyjnymi budynkami Dzielnicy Cesarskiej. W środkowym odcinku ulicy w latach 1965-1972 zniszczoną podczas walk w 1945 pierzeję północną zastąpił kompleks budynków „Alfy”[2].

Z tych przyczyn przy ul. św. Marcin znalazło się wiele interesujących obiektów.

  • Drukarnia i Księgarnia św. Wojciecha – początki łączą się z powstaniem „Przewodnika Katolickiego” w 1895 r. z inicjatywy arcybiskupa Floriana Stablewskiego, który drukowany był w Drukarni Towarzystwa Akcyjnego „Kurier Poznański” w oficynie kamienicy Krysiewiczów przy ul. Św. Marcin 16/17,
  • kościół św. Marcina – gotycki kościół, przy którym znajduje się cokół najstarszego w Polsce pomnika Adama Mickiewicza z 1859 roku,
  • Galeria MM i budynki Alfy,
  • Zamek Cesarski (z Muzeum Powstania Poznańskiego - Czerwiec 1956), a naprzeciwko neoromańskie budynki poczty i Ziemstwa Kredytowego,
  • Aula Uniwersytetu Adama Mickiewicza i Collegium Iuridicum,
  • Akademia Muzyczna – pierwotnie „Ewangelicki Dom Towarzystw” (Evangelische Vereinhaus) stanowił największą inwestycję poznańskiej gminy ewangelickiej. Twórcą otworzonego 18 czerwca 1909 budynku był Johannes z Charlottenburga. Ulokowano tu przytułek dla przyjezdnych, sklepy i filię Ostbanku. W sali Domu Ewangelickiego odbywały się muzyczne Matinee urządzane przez uczniów Konserwatorium Herniga, z którego dochód przeznaczano na ubogich miasta,
  • rzeźba Obszar obrazów efemerycznych autorstwa prof. Jana Berdyszaka.
  • Kamienice
    • nr 11 (dawny 6), wzniesiona w l. 1859-1860 dla dra Teofila Mateckiego i architekta Stanisława Hebanowskiego. 1880 właścicielem i mieszkańcem został okulista Bolesław Wicherkiewicz, który otworzył tu klinikę okulistyczną.
    • nr 9/10 – narożnik ul. Piekary, nie istnieje, uszkodzona i rozebrana 1945, obecnie parking. Wzniesiona 1859 przez Mariana Cybulskiego, rok później właścicielem został syn Adam. Otworzył on tu renomowaną księgarnię oraz skład i wypożyczalnię nut. Na pocz. XX wieku mieścił się tu na II piętrze pensjonat Heleny Rzepeckiej, czynne tam było także biuro Czytelni dla Kobiet, spółka „Rabat Hermes” i kancelaria adwokacka Adama Wolińskiego. 1910 właścicielem został Ksawery Przyjemski dokonując gruntownej przebudowy. Od 1911 na parterze Stanisław Pełczyński prowadził tu „Dom Gramofonowy, sklep instrumentów muzycznych i wypożyczalnia instrumentów.
    • nr 23 (dawny 13) – w 1893 otwarto tu „Wyższą szkołę gry na fortepianie, skrzypcach i wiolonczeli” Edwina Jahnke. 1902 szkołę przeniesiono do kamienicy nr 62 (dawny 36)
    • nr 26 (dawniej 68) – w latach 1893-1909 w oficynie „wyższa szkoła żeńska” Anny i Anastazji Danysz. Od 1910 „Resursa” Towarzystwa Młodzieży Kupieckiej w Poznaniu. Mieściła się tu sala posiedzeń, czytelnia, restauracja i kawiarnia.
    • nr 31 (dawny 18) – zbud. 1872-1873 dla lekarza Józefa Koszutskiego. 1897 w narożnikowych lokalach otworzona została apteka „Św. Marcińska” wojskowego aptekarza Juliusa Beckera z Gdańska. 1902 kamienicę kupił od Izaaka Grünbauma lekarz-dentysta Antoni Perliński.
    • nr 32 (dawny 64) – od 1905 na drugim piętrze otwarto Szkołę Handlową Teofila Preissa kształcącą polską kadrę pracowników biurowych. Do 1907 w podwórzu mieścił się salon samochodowy Stanisława Brzeskiego. Stąd pochodziły trzy pierwsze lakierowane na czerwono taksówki, zwane wtedy dorożkami samochodowymi.
    • nr 33 (dawny 19), zbud. 1874-1875 dla piekarza Friedricha Knipfera. W 1909 nowy właściciel, Bronisław Śniegocki, dokonał wewnętrznej modernizacji. Mieścił się tu magazyn zegarków i brylantowej biżuterii, także „Dom towarów sportowych i zabawek”, od 1912 kawiarnia i restauracja oraz atelier fotograficzne „Elite”.
    • nr 65 (dawny 35, dziś filia Biblioteki Raczyńskich) – zbud. w 1876-1878 pierwsza w Poznaniu, duża i nowoczesna Miejska Szkoła Elementarna dla Chłopców nr 4. W dniu 9 kwietnia 1888 budynek zwiedziła cesarzowa Wiktoria, żona Fryderyka III. W 1919 przejęta została przez polskie władze oświatowe, które nadały jej nazwę szkoły „Św. Marcińskiej” oraz numer „VI”.
    • Nr 67 (dawniej 36, do 2005 hotel „Wielkopolska”, obecnie Hotel NH Poznań ****) – otwarty 1910 pod nazwą „Reichshof” powstała miejscu dwupiętrowego „Altes Deutsches Haus”.
    • Nr 69 (dawniej 37) – secesyjna kamienica według projektu Oskara Hoffmanna, należąca do Georga Wagnera, wydawcy gazety „Posener Neueste Nachrichten” wzniesiona w 1902 na miejscu rozebranego rok wcześniej parterowego domku urzędu akcyzowego.
    • Nr 74 (dawniej 44, obecnie hotel „Lech”) – hotel „Residenz”
    • nr 75 (dawny 40) – do 1897 biura Dyrekcji Poznańsko–Toruńskiej Kolei Żelaznej, potem hotel „Monopol”. W 1902 odbyła się tu „Pierwsza Międzynarodowa Wystawa Kotów”. Po 1908 urządzono tu nowy hotel „Deutsches Haus”.

Dzień świętego Marcina[edytuj | edytuj kod]

W dniu św. Marcina11 listopada – na ulicy odbywa się festyn pod nazwą „Imieniny ulicy”. W swojej obecnej formie istnieje od 1994 roku[3], jednak tradycją nawiązuje do średniowiecznych obchodów tego święta. W tym dniu ulicą odbywa się pochód na czele ze świętym Marcinem, który przed zamkiem z rąk prezydenta miasta odbiera klucze.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ciekawostką jest odwrócona kolejność członów nazwy (kalka składni języka rosyjskiego), gdyż ulice w innych miastach Polski nosiły nazwę nie Czerwonej Armii, tylko Armii Czerwonej (zgodnie ze składnią polską).
  2. Małgorzata Wyszyńska: Dlaczego w miejscu starych kamienic na Świętym Marcinie stanęły wieżowce. Gazeta Wyborcza, 11/08/2002. [dostęp 17 listopada 2009].
  3. "Salwy i rogale" - Informator Samorządowy Metropolii Poznań - Listopad 2013, s. 3, www.wm.poznan.pl

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]