Ulica św. Anny w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
POL Kraków COA.svg Kraków
ulica
św. Anny
Stare Miasto
Długość: 280 m
Widok ulicy od Rynku Głównego w kierunku Plant.
Widok ulicy od Rynku Głównego w kierunku Plant.
Mapa
mapa
brak współrzędnych
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Ulica św. Anny – ulica na Starym Mieście w Krakowie. Jej najstarsza nazwa brzmiała: ul. Żydowska, gdyż prowadziła z Rynku do dzielnicy żydowskiej. Tu znajdowały się bożnica, cmentarz, a także łaźnia żydowska do czasów, gdy na początku XV w. przeniesiono Żydów w okolice dzisiejszego placu Szczepańskiego. Nazwa ulicy św. Anny wzięła swój początek od tutejszego kościoła św. Anny. Była to ulica uniwersytecka; znajdowały się tu bursy, kolegia, biblioteka. Zachowało się przy niej do dziś wiele zabytkowych budowli.

Teren przy końcu ulicy, ograniczony murami miejskimi i murem ogrodu należącego do Kolegium Nowodworskiego, zwał się "Na Mennicy", gdyż w latach 1607-1654 działała tam Mennica Jego Królewskiej Mości (budowla ta istniała już w XVI w.). Był to budynek częściowo drewniany. Działalność produkcyjna w Mennicy ustała prawdopodobnie w połowie XVII w., gdyż w 1661 roku obiekt określa się mianem "Starej Mennicy". Na omawianym terenie stało 9 drewnianych domów, przylegających do gmachu Kolegium Nowodworskiego i do muru ogrodowego. Około roku 1792 w Starej Mennicy znajdowały się stajnie miejskie. W związku z planami wyburzenia murów miejskich, ok. roku 1814 zaczęto rozbierać wspomniane drewniane domy przy murze ogrodowym, a w latach 1825-1826 przestała prawdopodobnie istnieć również "Stara Mennica". W połowie XIX w. nastąpiła rozbudowa Kolegium Nowodworskiego. W 1855 roku wzniesiono nowe jego skrzydło od strony Plant. Wiele wskazuje na to, że stanęło ono w miejscu Starej Mennicy[1].

Między kościołem św. Anny a Plantami wznosiła się niegdyś szkoła parafialna św. Anny. Jej początki sięgają drugiej połowy XIV w., ale pierwsze zachowane wzmianki pochodzą z roku 1450. Pierwotnie była to budowla drewniana. Okazały, murowany budynek szkoły wystawił w 1511 roku Maciej Miechowita. Dotrwał on do roku 1689, kiedy to został zburzony w związku z budową nowego, barokowego kościoła św. Anny, który stanął na miejscu świątyni gotyckiej. Trzeci w kolejności budynek szkoły św. Anny stanął na placu między nowym kościołem a murami miejskimi. Został on zburzony w 1823 roku, a na jego miejscu założono Planty[2].

Dom nr 2[edytuj | edytuj kod]

Pod nr 2 znajduje się od 20 lipca 1949 roku dom towarowy. Budynek pochodzi z roku 1561, wzniesiony przez Gabriela Słońskiego i Ambrożego Morosiego, lecz był wielokrotnie przebudowywany. Mieszkał w nim niegdyś burmistrz krakowski – Erazm Czeczotka. Przed II wojną światową mieściła się tu restauracja o wspaniałych secesyjnych wnętrzach, a na I piętrze sławna kawiarnia "Secesja". Czytano tam prasę, grywano w szachy, dyskutowano o polityce - było to miejsce spotkań socjalistów. Wieczorami gościom przygrywała salonowa orkiestra. Restaurację na parterze prowadził Józef Kuczmierczyk, a jej stałymi bywalcami byli m.in. Franciszek Mirandola i Władysław Orkan[3]. Z czasów renesansu zachowało się od strony podworca nieco kamiennych detali; widoczne są na nich wpływy włoskich mistrzów.

Dom nr 6[edytuj | edytuj kod]

Pod nr 6 znajduje się Collegium Kołłątaja (Collegium Physicum) – gmach w stylu klasycystycznym, zbudowany w latach 17911826 przez Feliksa Radwańskiego. Budynek ten powstał dzięki połączeniu trzech kamienic, a w 1839 roku dodano czwartą tzw. Bursę Śmieszkowicza, dzięki czemu rozszerzono go w stronę ulicy Gołębiej. Na froncie znajduje się tablica (autor: Konstanty Laszczka) upamiętniająca osiągnięcia fizyków krakowskich: Karola Olszewskiego i Zygmunta Wróblewskiego, którzy w 1883 roku po raz pierwszy w świecie skroplili tlen i azot z powietrza, otwierając przez to nauce i przemysłowi nowe dziedziny badań i zainteresowań.

Budynek nr 8-10[edytuj | edytuj kod]

Wyjątkowej urody budowla pod nr 8-10 to słynne Collegium Maius – najstarsza siedziba Uniwersytetu Jagiellońskiego, stojąca w samym centrum starej dzielnicy uniwersyteckiej.

Dom nr 9[edytuj | edytuj kod]

Kamienica pod nr 9 mieści siedzibę krakowskiej Izby Rzemieślniczej. Prowadzi do niej masywna brama wejściowa będąca doskonałym przykładem secesyjnej ślusarki, ozdobiona witrażem zaprojektowanym przez Henryka Uziembłę.

Dom nr 12[edytuj | edytuj kod]

Pod nr 12 znajduje się dawna siedziba średniej szkoły założonej przez Uniwersytet w 1586 roku pn. "classes". W roku 1617 Bartłomiej Nowodworski, kawaler maltański, rotmistrz i sekretarz króla przeznaczył znaczne fundusze na uposażenie tej szkoły. Budynek Kolegium o arkadowym, barokowym dziedzińcu, na miejscu starych budynków zbudował w latach 16391643 Jan Leitner. Środki finansowe ofiarował Gabriel Prewanca-Władysławski, nauczyciel polskich królów Władysława IV i Jana Kazimierza. Fakt ten przypomina tablica fundacyjna wmurowana nad portalem z tarczą herbową Wazów. Przy Kolegium Nowodworskiego znajdowała się niegdyś jedna z trzech mennic krakowskich. Obecnie w budynku mieści się Rektorat Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Przypisy

  1. Marek Żukow-Karczewski, Nie istniejące budowle Krakowa. Stara Mennica, "Echo Krakowa", 8,9,10,11 XI 1991 r., nr 217 (13529).
  2. Marek Żukow-Karczewski, Nie istniejące budowle Krakowa. Szkoła parafialna św. Anny, "Echo Krakowa", 31 X-1,2,3 XI 1991 r., nr 212 (13524).
  3. Marek Żukow-Karczewski, Pyszne piwo, dobra wódka i zakąska wesolutka, czyli krótki spacer śladem dawnych krakowskich "handelków", "Gazeta Krakowska", 30 IV - 3 V 1994 r., nr 100 (14011).