Ulica Fabryczna w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Flag of Warsaw.svg Warszawa
ulica
Fabryczna
Solec
Ulica Fabryczna przy skrzyżowaniu z Koźmińską (widok w kierunku wschodnim)
Ulica Fabryczna przy skrzyżowaniu z Koźmińską
(widok w kierunku wschodnim)
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg ul. Rozbrat
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Koźmińska
Ikona ulica.svg
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
ulica Fabryczna
ulica Fabryczna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Fabryczna
ulica Fabryczna
Ziemia 52°13′27,7″N 21°02′14,4″E/52,224361 21,037333Na mapach: 52°13′27,7″N 21°02′14,4″E/52,224361 21,037333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Ulica Fabryczna w Warszawie – jedna z ulic osiedla Solec, biegnąca od ul. Rozbrat do ślepego końca przed linią ul. Czerniakowskiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na działce na rogu ul. Czerniakowskiej i Fabrycznej rozpoczęło się powstanie listopadowe. W 1830 roku przy ul. Czerniakowskiej nr hipoteczny - nr taryfy 3001 znajdował się browar Weissa na Solcu[1], co odpowiada we współczesnej numeracji Czerniakowska nr 189 (róg później wytyczonej ul. Fabrycznej - 52°13′29,212″N 21°02′30,595″E/52,224781 21,041832). Działka 3001 wskutek podziału na mniejsze działki obejmowała także adresy ul. Fabryczna 1A i 1B[2], 3, 5, 7[3]. Podpalenie browaru Weissa 29 listopada 1830 ok. godz. 1730 przez pchor. Wiktora Tylskiego było sygnałem do wybuchu powstania listopadowego.

Na działce 3001 (nieistniejący róg ul. Czerniakowska 189 i ul. Fabrycznej 1) od ok. 1850 do 1944 znajdowała się klasycystyczna tzw. kamienica Barcińskich - jednopiętrowy narożny dom mieszkalny, który znalazł się na rogu Czerniakowskiej i wytyczonej w 1868 ul. Fabrycznej[2]. Była to budynek mieszkaniowy dla dyrekcji Warsztatów Żeglugi Parowej na Solcu. W lipcu 1865 do domu przy ul. Czerniakowskiej 3001 (nr 51[4] w 1867) wprowadzili się Izabella i Antoni Barcińscy - siostra Fryderyka Chopina z mężem. Dom ten był ich własnością w latach 1867 - 1871[5].

Dochodząca przed wybudowaniem Trasy Łazienkowskiej do ul. Czerniakowskiej ulica Fabryczna powstała około 1868 z drogi wiodącej do giserni Konstantego Rudzkiego, działającej początkowo przy Warsztatach Żeglugi Parowej na Solcu.

Owe zakłady, zakupione w 1850 przez hr. Andrzeja Zamoyskiego zajmowały teren pomiędzy ul. Solec, Rozbrat i Czerniakowską, przy której się znajdowały. Przy Fabrycznej mieściły się kancelaria, apartament dyrektora oraz hala fabryczna z kuźnią i stolarnią. Od 1861 posesja ta przechodziła w posiadanie różnych właścicieli; pierwszym był właściciel Kazimierz Kropiwnicki, prowadzący tu fabrykę narzędzi rolniczych, zaś ostatnim - August Repphan. Na sąsiedniej posesji działała gisernia Rudzkiego od 1858 jako odrębna od WŻP firma - Gisernia przy Warsztatach Żeglugi Parowej, Konstanty Rudzki i Współka (pis. oryg).

W późniejszym okresie na terenie giserni pojawiły się nowe obiekty: w latach 1878-79 powstała hala fabryczna projektu Jana Lilpopa, drewniane budynki składów, które w 1896 zaprojektował Stefan Szyller.

Właściciel giserni, Konstanty Rudzki, w 1858 wystawił u zbiegu z ul. Rozbrat willę; w 1863 nabył ją Adam hr. Ronikier, który planował wzniesienie na swych gruntach po przeciwnej stronie ulicy domów robotniczych.

Duża liczba obiektów przemysłowych w okolicy wpłynęła na rodzaj wznoszonych tu obiektów mieszkalnych: miały być utylitarnymi czynszówkami z dużą liczbą tanich mieszkań dla robotników. Budowano je począwszy od 1880; po części otrzymały nietrwały wystrój fasad wykonany z gipsu.

Po 1910 dla hr. Henryka Ronikiera powstał wielki dom robotniczy, o ceglanych fasadach i detalach wykonanych ze sztucznego kamienia. Po odzyskaniu niepodległości dom ów był własnością Zakładu Paralityków Św. Władysława z ul. Belwederskiej.

W tym okresie w całej okolicy ulicy Fabrycznej zakłady przemysłowe zaczęły ustępować miejsca zabudowaniom mieszkalnym; na terenach po dawnej fabryce Repphana powstały dwa domy czynszowe o gładkich fasadach. Pod względem wykończenia wyróżniały się bliźniacze kamienice pod nr. 24A i 26, których sienie ozdobił alabaster i kryształowe lustra, jednak ich luksus był przy tej ulicy wyjątkiem.

W 1932 roku hale fabryczne rozebrano, na ich miejscu powstały kamienice o nr Fabryczna 1A i 1B[2].

W 1938 wzniesiono pod numerami 21-27 zespół bloków osiedla BGK, wyróżniający się szczytowym, grzebieniowym ustawieniem budynków do ulicy.

Było to rozwiązanie nowoczesne i nowatorskie; wcześniej powstało w ten sposób tylko osiedle Towarzystwa Osiedli Robotniczych przy ul. Obozowej na Kole; BGK był zresztą jednym z głównych udziałowców Towarzystwa Osiedli Robotniczych.

W 1944 zupełnemu zniszczeniu uległ początkowy odcinek ulicy; w latach 1964-68 wybudowano tam wg projektu Oskara Hansena bloki osiedla "Torwar", uzupełnione po 1970 kolejnymi budynkami autorstwa Jana Zdanowicza.

Przypisy

  1. Stanisław Juliusz Harbut: Noc listopadowa w świetle i cieniach historji [oryginalna pisownia z 1930 r.] i procesu przed Najwyższym Sądem Kryminalnym : w 100-letnią rocznicę. T. 1 wydanie drugie przejrzane i rozszerzone. Książnica Atlas: Warszawa, 1930, s. 111. OCLC 69512482. Cytat: Pchor. Wiktor Tylski zamiast o oznaczonej godzinie 6 wieczorem, podpalił celem dania sygnału, zabudowania browaru Weissa przy ul. Czerniakowskiej Nr 3001 już o godz. 5 min. 30 słomą, zamiast przeznaczonymi przez Wysockiego i por. Stolzmana adjunkta arsenału materjałami palnemi.. (pol.)
  2. 2,0 2,1 2,2 Fabryczna 1 róg Czerniakowskiej 189 (pol.). warszawa1939.pl. [dostęp 2014-08-26].
  3. Taryfa posesyj (domów i placów) m. stoł. Warszawy i przedmieścia Pragi. Warszawa: 1920?, s. 47. OCLC 741046496.
  4. Józef Unger: Taryfa domów miasta Warszawy i przedmieścia Pragi (pol.). 1867. [dostęp 2013-09-26]. s. 9 (15).  Cytat: [nr z lewej strony ulicy] 51 [dawny numer hipoteczny] 3001 [nazwisko właściciela] Barciński Antoni
  5. Antoni Barciński (nauczyciel, mąż Izabelli z d. Chopin, siostry Fryderyka) (pol.). W: biogram [on-line]. Narodowy Instytut Fryderyka Chopina. [dostęp 2013-09-26].  Cytat: Kolejne ich adresy to: ... w lipcu 1865 roku - ul. Czerniakowska nr hip. 3001 (dom ten był własnością Antoniego w latach 1867-1871)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]