Ulica Foksal w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Flag of Warsaw.svg Warszawa
ulica
Foksal
Śródmieście Północne
Ulica Foksal
Ulica Foksal
Przebieg
Ikona ulica ślepy początek.svg
Ikona ulica z prawej.svg ul. Krywułta
Ikona ulica z prawej.svg ul. Mikołaja Kopernika
Ikona ulica z prawej.svg ul. K. I. Gałczyńskiego
Ikona ulica skrzyżowanie.svg Nowy Świat
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
ulica Foksal
ulica Foksal
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Foksal
ulica Foksal
Ziemia 52°14′02″N 21°01′18″E/52,233889 21,021667Na mapach: 52°14′02″N 21°01′18″E/52,233889 21,021667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Foksal – ulica w Śródmieściu Warszawy, w rejonie Śródmieścia Północnego, sąsiadująca przez skarpę wiślaną z Powiślem.

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Ulica biegnie od ulicy Nowy Świat do skarpy wiślanej, gdzie kończy się ślepo budynkiem pałacu Zamoyskich. Dochodzą do niej następujące ulice: Gałczyńskiego, Kopernika i Krywułta.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Afisz z 1808 roku reklamujący lot balonowy Jordakiego Kuparentki z ulicy Foksal w Warszawie.
Pałac Konstantego Zamoyskiego – ul. Foksal 1/2/4
Pałac Przeździeckich – ul. Foksal 6
neorenesansowa kamienica – ul. Foksal 16/18
Kamienica – ul. Foksal 11

Tereny zajmowane dzisiaj przez ulicę Foksal należały w XVIII wieku do dóbr rodziny Czapskich, znajdowała się tu podmiejska rezydencja, sąsiadując z zabudowaniami jurydyki Bożydar-Kałęczyn. W 1746 Walenty A. Czapski sprzedał rezydencję Marii Annie Brühlowej, która na nowo urządziła tu ogród. Po jej śmierci zainteresowani byli posiadłością m.in. Ignacy Krasicki, choć ostatecznie właścicielem został bankier Fryderyk Kabryt. Zaprosił on do spółki dworzanina króla Stanisława Augusta Poniatowskiego Franciszka Ryxa, znanego w tym czasie z organizacji licznych widowisk.

W 1776 urządzono w tutejszych ogrodach miejsce rozrywki dla zamożnych mieszkańców Warszawy, nadając mu angielską nazwę "Vauxhall", będącą określeniem istniejącego ogrodu w Londynie[1], w dzielnicy o tej samej nazwie[2]. Otwarcie nastąpiło 15 maja tego roku – ogród czynny był w czwartki i niedziele, w 4 pawilonach symbolizujących pory roku znajdowała się gastronomia, jedzenie można było nabyć też w namiotach. Wstęp kosztował 4 złote, 8 zł zaś wstęp do pawilonu, gdzie odbywały się przedstawienia teatralne, koncerty i popisy ekwilibrystyczne. Ogród był iluminowany, szczególnie z okazji balów i redut. Wszystkiemu towarzyszyła muzyka w wykonaniu dobrej orkiestry.

W ogrodach nie zabrakło też innych atrakcji – 10 maja 1789 Jean-Pierre Blanchard dokonał w tym miejscu pierwszego w Warszawie lotu balonem. Innym razem linoskoczek i konstruktor Jordaki Kuparentko wzniósł się na balonie wykonanym z afiszów teatralnych, a powietrze podgrzewało palące się łuczywo.

W końcu lat 70. XIX wieku Przeździeccy, następni właściciele dóbr, przeprowadzili ich parcelację. Nadany wtedy kształt ulicy przetrwał do dzisiaj, przekształcony z parkowej alei. W latach 1875-1877 w końcu ulicy wzniesiono Pałac Konstantego Zamoyskiego. W 1880 zburzono kamienicę zamykającą wylot ulicy w kierunku Nowego Światu i ulicy nadano nazwę Foksal, którą zmieniano później dwukrotnie.

W kwietniu 1939 Eugeniusz Bodo otworzył przy ul. Foksal 17 kawiarnię Café-Bodo[3], a na piętrze kupił czteropokojowy apartament[4].

W czasie powstania warszawskiego przebiegała tu II linia obrony Powiśla, tędy powstańcy wycofywali się do Śródmieścia, barykada znajdowała się na wysokości domu nr 11. W budynku przy Foksal 3/5 działał szpital powstańczy, a sam budynek został zniszczony w ponad 70 %.

Ulica i jej zabudowa przetrwała wojnę poza tym bez większych zniszczeń. Doszczętnie zbombardowany został tylko budynek pod numerami 14 i 12. Bomba spadła również na kamienicę numer 15, ale był to niewypał. W ostatnich latach ulica stopniowo odzyskuje dawny charakter ośrodka kultury i rozrywki.

W 2008 tylko trzy kamienice 11, 13 i 15 pozostały jeszcze niewyremontowane z uwagi na ciągnący się proces o odzyskanie ich własności. W trakcie remontu kamienic nr 13 i 15, których właścicielem jest firma Ghelamco, odkryto elementy bogatego wystroju wnętrz, co wpłynęło na decyzję o remoncie kamienic, a nie ich rozbiórce jak poprzednio planowano. Inwestor planuje też rekonstrukcję neobarokowej fasady kamienicy nr 13.[5]

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Obecna nazwa ulicy Foksal to spolszczona nazwa ogrodów Vauxhall założonych przez bankiera Kabryta, które znajdowały się na końcu obecnej ulicy w końcu XVIII wieku. Nazwa została nadana w 1776. Przed wojną ulica nazywała się Pierackiego, dla upamiętnienia zamachu w 1934 na ówczesnego ministra Spraw Wewnętrznych. Podczas wojny nazywała się Foksalstrasse, po wojnie w latach 1946-1950, dla upamiętnienia ochotniczych grup młodzieży z zaprzyjaźnionych krajów przy odgruzowywaniu pobliskiego Nowego Światu – ulica Jugosłowiańskiej Brygady Pracy, w skrócie często nazywana ulicą Młodzieży Jugosławiańskiej[6]. W 1951 nazwa zniknęła jako niepoprawna politycznie i przywrócono obecną nazwę Foksal[7].

Otoczenie[edytuj | edytuj kod]

Przy ulicy Foksal znajdują się m.in.:

Przypisy

  1. Vauxhall Gardens 1661-1859 – The delight of all persons of reputation and taste (ang.). [dostęp 9 listopada 2009].
  2. Vauxhall (ang.). [dostęp 9 listopada 2009].
  3. Teatry Warszawy 1939. books.google.pl.
  4. Szwajcarski paszport na Sybir Głośne życie i cicha śmierć Eugeniusza Bodo. dziennik.com.
  5. Jerzy S. Majewski, Tomasz Urzykowski, Klatka schodowa pełna amorów, Gazeta Stołeczna, 1.10.2008
  6. Jarosław Osowski: Warszawa i jej ulice. O pochodzeniu nazw. Warszawa: Oficyna Wydawnicza "Mówią Wieki", 2003, s. 98. ISBN 83-86156-12-0.
  7. Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 145. ISBN 978-83-62189-08-3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]