Ulica Józefa Piłsudskiego we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy ulicy. Zobacz też: inne artykuły noszące tę nazwę.
Herb wroclaw.svg Wrocław
ulica
Marszałka Józefa Piłsudskiego
Przedmieście Świdnickie
Długość: 1,7 km
końcowy północno-zachodni odcinek ulicy (widok z pl. Legionów do pl. Orląt Lwowskich) wytyczony w latach 60. XX wieku i zabudowany typowymi blokami tzw. "ery gomułkowskiej"
końcowy północno-zachodni odcinek ulicy (widok z pl. Legionów do pl. Orląt Lwowskich) wytyczony w latach 60. XX wieku i zabudowany typowymi blokami tzw. "ery gomułkowskiej"
Przebieg
Ikona ulica plac.svg światła 0m plac Orląt Lwowskich
Ikona ulica z prawej.svg 280m ul. Pawłowa
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 370m ul. Grabiszyńska / ul. Sądowa
Ikona ulica plac.svg 400m plac Legionów
Ikona ulica z prawej.svg 510m ul. Lelewela
Ikona ulica z prawej.svg światła 730m ul. Zielińskiego
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 840m ul. G. Zapolskiej / ul. Bałuckiego
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 1000m ul. Świdnicka
Ikona ulica z prawej.svg 1160m ul. Komandorska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 1350m ul. Stawowa
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 1490m ul. Kołłątaja / ul. Peronowa
Ikona ulica z lewej.svg 1560m ul. Gwarna
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 1700m ul. Dworcowa
brak współrzędnych
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Ulica Marszałka Józefa Piłsudskiego – jedna z głównych ulic współczesnego Wrocławia (długości około 1,7 km), przebiegająca z początku (we wschodniej części) niemal równoleżnikowo na południe od historycznego centrum miasta (ok. 900 metrów od Rynku), w zachodnim odcinku skręcająca na północ. Łączy dworce kolejowe: Wrocław Główny (na wschodnim krańcu) i Wrocław Świebodzki (na zachodzie). Przedłużeniem Piłsudskiego na wschód, poza Dworzec Główny i ul. Dworcową, jest ul. Małachowskiego; na krańcu północno-zachodnim, za Dworcem Świebodzkim i Orląt ulica przechodzi w Podwale. Z Rynkiem łączy ją przecinająca ją 700 metrów od Dworcowej prostopadła do Piłsudskiego ul. Świdnicka.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Widok wzdłuż ul. Piłsudskiego, od skrzyżowania ze Stawową na zachód.

Rejon dzisiejszej ulicy Piłsudskiego znajdował się poza linią zburzonych w latach 1807-1810 fortyfikacji miejskich, na obszarze Przedmieścia Świdnickiego (Schweidnitzer Vorstadt). Droga biegnąca na przedpolu fortyfikacji, pokrywająca się częściowo z dzisiejszą ulicą, znana była z nazwy już w XIV wieku jako Schweidnitzer Anger, tj. Świdnickie Błonia albo Świdnickie Pastwiska. Północna strona środkowego odcinka dzisiejszej ul. Piłsudskiego włączona została pod jurysdykcję miasta jeszcze pod koniec XVIII wieku; pozostałe obszary formalnie przyłączono w 1808. Jeszcze przed uruchomieniem we Wrocławiu pierwszej linii kolejowej i Dworca Górnośląskiego (1842) wschodni odcinek obecnej ul. Piłsudskiego nazywał się Angerstraße (ulica Pastwiskowa)[1], przechodząc dalej na zachód w Garten Straße (Ogrodową)[2], która przecinała Świdnicką[3]; po dalszych około 400 metrach ulica kończyła się na skrzyżowaniu z dzisiejszą ul. Grabiszyńską (prowadzącą do wsi Gräbchen - Grabiszyn) przy dzisiejszym placu Legionów (dawniej – Sonnenplatz, Plac Słoneczny[4]). Plac ten połączony był z Dworcem Świebodzkim ul. Słoneczną (Sonnestraße)[5]. Południowe rogatki miejskie jeszcze w 1847 znajdowały się w większości do 100 metrów na południe od ul. Piłsudskiego, w przybliżeniu na linii dzisiejszego nasypu kolejowego: oprócz rogatki strzelińskiej przy Dworcu Górnośląskim były to Bohrauer Barriere na przecięciu z dzisiejszą ul. Borowską prowadzącą do wsi Borów (niem. Markt Bohrau) i Schweidnitzer Barriere przy Świdnickiej; Rogatka Kątecka (przy drodze do Kątów Wrocławskich, niem. Canth), Canther Barriere, przy skrzyżowaniu Grabiszyńskiej i Jęczmiennej znajdowała się od Piłsudskiego nieco dalej, około 500 metrów.

Ulica Ogrodowa do początku XIX wieku zamieszkana była m.in. przez ogrodników, którzy swoje działki mieli po południowej stronie drogi. W ciągu XIX wieku znaczenie peryferyjnej dotąd ulicy rosło, w znacznej mierze dzięki lokalizacji Dworca Górnośląskiego (od niego wziął nazwę jej wschodni odcinek, który pod koniec XIX wieku nosił nazwę Am Oberschlesischen Bahnhof - Przy Dworcu Górnośląskim) i później Dworca Głównego (funkcjonowała także przejściowo nazwa ulicy Am Hauptbahnhof – Przy Dworcu Głównym); budowano tu kamienice, rezydencje, hotele i restauracje, a także budynki użyteczności publicznej (m.in. wybudowany w 1895 przy Garten Straße 31/32 budynek Krajowego Sejmu Śląskiego – Landeshaus der Provinz Schlesien, dziś gmach Naczelnej Organizacji Technicznej przy Piłsudskiego 74). Pomimo to prawie aż do połowy XX wieku niemal przy samej ulicy, na wprost Dworca Głównego (pomiędzy skrzyżowaniem z ul. Gwarną a pl. Konstytucji) znajdował się cmentarz[6] gminy żydowskiej[7]. Z powstałych tu na przełomie XIX i XX wieku hoteli zachowało się do dzisiejszych czasów kilka: hotel Kronprinz nosi dziś nazwę "Piast", hotel Du Nord to dzisiejszy "Grand", hotel Hohenzollernhof to "Europejski", a hotel Vier Jahreszeiten nosi nazwę "Polonia". Nie zachowały się natomiast budynki Dyrekcji Kolei[8] i Archiwum Państwowego, wybudowane w latach 1872-1873.

Filharmonia przy ul. Piłsudskiego 19.

Oblężenie Wrocławia w 1945 zrujnowało znaczną część zabudowy ulicy, m.in. w okolicach skrzyżowania ze Świdnicką, a także przy skrzyżowaniu z Zielińskiego i przy placu Legionów. Krótko po II wojnie światowej ul. Ogrodową przemianowano na Świerczewskiego[9]. Na początku lat 60. XX wieku zrujnowany w wyniku oblężenia Wrocławia obszar pomiędzy dawnym placem Słonecznym a Dworcem Świebodzkim został zabudowany nowymi budynkami mieszkalnymi; przy tej okazji w 1961 wytyczono nową ulicę, która dziś stanowi ostatni dwustumetrowy odcinek obecnej ul. Piłsudskiego[10].

Oficjalny pochód pierwszomajowy w 1982

Przez kilkadziesiąt lat istnienia PRL ulica ta (pod nazwą generała Świerczewskiego) była miejscem corocznych pochodów 1-majowych. Trasa tych pochodów wiodła od skrzyżowania ze Świdnicką w stronę pl. PKWN (dzisiejszy pl. Legionów), gdzie tradycyjnie ustawiona była trybuna honorowa dla partyjnych oficjeli. Obecną nazwę ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego otrzymała po przemianach ustrojowych w Polsce, w 1992.

Podczas powodzi tysiąclecia w lipcu 1997 ul. Piłsudskiego znajdowała się na całej jej długości od kilkudziesięciu centymetrów do około jednego metra pod wodą.

Obecnie na całej długości ul. Piłsudskiego przebiegają dwukierunkowo tory tramwajowe (na odcinku od pl. Legionów do Dworca Świebodzkiego w wydzielonym torowisku, na pozostałym odcinku torowisko biegnie środkiem jezdni). Sygnalizacja świetlna zainstalowana jest na siedmiu skrzyżowaniach tej ulicy.

Przypisy

  1. na wschodnim końcu Angerstraße w latach 40. XIX wieku znajdowały się miejskie rogatkiStrehlener Barriere (Rogatka Strzelińska)
  2. w XVIII odcinek od Grabiszyńskiej do Stawowej nazywano Große Anger – Wielkie Błonia, od Stawowej do Dworcowej Neue Anger (Nowe Błonia) albo Judenanger (Błonia Żydowskie); nazwy Gartenstraße zaczęto używać w 1823.
  3. ulica Świdnicka od średniowiecza łączyła historyczne centrum Wrocławia ze szlakiem prowadzącym na południe, w kierunku Świdnicy
  4. polskie nazwy: ul. Ogrodowa i pl. Słoneczny były w użyciu także krótko po II wojnie światowej
  5. aż do połowy XX wieku ulica ta (od końca lat 40. XX wieku pod zmienioną nazwą ul. Pawłowa, na cześć rosyjskiego fizjologa Iwana Pawłowa) stanowiła łącznik Dworca Świebodzkiego z pl. Słonecznym (przemianowanym jeszcze przed 1948 – na cześć Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego – na plac PKWN)
  6. na miejscu cmentarza dziś znajdują się korty tenisowe
  7. zezwolenie na budowę cmentarza w tym miejscu wydał w 1760 lub 1761 (podczas wojny siedmioletniej) Fryderyk II Wielki żydowskiemu bractwu szpitalnemu; jeszcze w 1345 Jan Luksemburski) zakazał grzebania Żydów w mieście; okolica ul. Gwarnej formalnie włączona została do Wrocławia w 1808
  8. obecna dyrekcja dolnośląska Polskich Kolei Państwowych znajduje się po przeciwnej stronie Dworca Głównego, przy ul. Dyrekcyjnej
  9. na cześć generała Karola Świerczewskiego
  10. ulica Pawłowa formalnie istnieje nadal, obecnie jej pozostałość pełni rolę wewnątrzosiedlowej uliczki dojazdowej

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Plany Wrocławia z lat: 1847, 1865, 1866, 1873, 1891, 1910, 1911, 1912, 1936, 1946, 1948, 1957
  • Encyklopedia Wrocławia, Wrocław 2000

Link zewnętrzny[edytuj | edytuj kod]