Ulica Próżna w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Flag of Warsaw.svg Warszawa
ulica
Próżna
Śródmieście Północne
Długość: 160 m
Wylot ulicy Próżnej na plac Grzybowski. Po lewej kamienica nr 14, po prawej odnowiona kamienica nr 9 (lipiec 2013)
Wylot ulicy Próżnej na plac Grzybowski. Po lewej kamienica nr 14, po prawej odnowiona kamienica nr 9 (lipiec 2013)
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg ul. Zielna
Ikona ulica plac.svg Plac Grzybowski
brak współrzędnych
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Fotografie polskich Żydów na kamienicy nr 14. W 2014 na budynku umieszczono siatkę imitującą jego historyczną fasadę.
Instalacja HIM Maurizio Cattelana przedstawiająca modlącego się Adolfa Hitlera w bramie kamienicy przy Próżnej 14

Ulica Próżna – ulica w Śródmieściu Warszawy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na początku XVIII w. droga, a od 1757 ulica jurydyki Bielino, prowadzącą od jej rynku (dzisiejszy plac Jana Henryka Dąbrowskiego) do ulicy Zielnej. Ponieważ przebiegała wśród ogrodów, jej pierwotna nazwa to Ogrodowa. Obecną nazwę, która wynikała z braku zabudowy, Próżna uzyskała w 1770[1].

W 1857 ulica została poszerzona, a w latach 1880−81 przedłużona do placu Grzybowskiego.

We wrześniu 1939 zabudowa Próżnej częściowo spłonęła.

W listopadzie 1940 zachodnia część ulicy na odcinku pomiędzy Zielną a placem Grzybowskim znalazła się w granicach warszawskiego getta. Została z niego wyłączona kilka miesięcy później, w marcu 1941, po przesunięciu przez Niemców granicy getta w tym rejonie na plac Grzybowski oraz linię ulic Bagno i Wielkiej[2].

Podczas powstania warszawskiego była terenem walk, m.in. pomiędzy kamienicami nr 9 i 14 wzniesiono barykadę zamykającą wylot Próżnej na plac Grzybowski. W 1944 zniszczeniu uległa większość zabudowy środkowej i wschodniej części ulicy.

Próżna jest jedyną z nielicznych warszawskich ulic, której fragment obustronnej zabudowy (kamienice nr 7, 9, 12 i 14) przetrwał zagładę getta[3]. W 1987 wszystkie cztery budynki zostały wpisane do rejestru zabytków[4].

Od 2004 roku na ulicy odbywa się Festiwal Kultury Żydowskiej Warszawa Singera.

W latach 2011−2013 kamienice pod numerami 7 i 9 zostały odrestaurowane i przekształcone w kameralny kompleks biurowy Le Palais Office[5][6].

W 2014 wyburzono pawilon pod nr 8, w którym mieściło się Austriackie Forum Kultury, a cała ulica została wyremontowana (m.in. ułożono granitowy bruk, ustawiono latarnie „pastorały” oraz otworzono fasadę zabytkowej kamienicy pod nr 12)[7].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • W latach 2008–2014 w oknach i na elewacji kamienicy nr 14 znajdowały się fotografie polskich Żydów pochodzące ze zbiorów Fundacji Shalom[8]. Stanowiły one fragment liczącego ok. 8000 fotografii zbioru zgromadzonego po ogłoszonym w 1994 apelu Fundacji o przekazywanie zdjęć przedstawiających żydowskich mieszkańców Polski. Zostały wykorzystane m.in. do stworzenia wystawy I ciągle widzę ich twarze, która została pokazana w 29 muzeach na całym świecie[9]. W 2014 fasadę kamienicy zasłonięto siatką.
  • W 2012 w bramie kamienicy przy Próżnej 14 została umieszczona rzeźba HIM Maurizio Cattelana przedstawiająca modlącego się na klęczkach Adolfa Hitlera[10].
  • W 2011 w czasie prac budowlanych prowadzonych przy ulicy (nr 7 i 9) natrafiono na 40-tonowy głaz narzutowy, jeden z największych jakie odnaleziono w ostatnich latach na Mazowszu. Średnioziarnisty jasnoszary granitoid został tu przyniesiony przez lodowiec najprawdopodobniej z okolic Uppsali w Szwecji[11].

Przypisy

  1. Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 174. ISBN 978-83-62189-08-3.
  2. Mapa Getto warszawskie. Granice przed wielką akcją likwidacyjną (oprac. Paweł E. Weszpiński) [w:] Barbara Engelking, Jacek Leociak, Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2001.
  3. Paweł E. Weszpiński, Mapa 9. Getto warszawskie. Współczesny układ ulic i ostańce zabudowy według stanu na rok 2013 na tle dawnego planu miasta, [w:] Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2013. ISBN 978-83-63444-27-3.
  4. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - Warszawa (pol.). 30 czerwca 2014. [dostęp 2011-12-22]. s. 39-40.
  5. Tomasz Urzykowski: Próżna w połowie wypiękniała. Co z resztą kamienic?. warszawa.gazeta.pl, 16.11.2012. [dostęp 2012-11-18].
  6. Biuro w kamienicy. sztuka-architektury.pl. [dostęp 2013-07-09].
  7. Tomasz Urzykowski: Próżna otwarta po remoncie. "Przywróciliśmy jej charakter". W: "Gazeta Stołeczna" [on-line]. warszawa.gazeta.pl, 18 czerwca 2014. [dostęp 2014-06-24].
  8. Program obchodów 65. rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim. W: Fundacja Shalom [on-line]. shalom.org.pl. [dostęp 2014-01-09].
  9. I ciągle widzę ich twarze. Fotografia Żydów polskich. Warszawa: Fundacja Shalom, 2007, s. 5, 3. strona okładki. ISBN 83-901016-03.
  10. Wojciech Karpieszuk, Agnieszka Kowalska: Hitler modli się w bramie na Próżnej. "To przerażające". gazeta.pl, 19.11.2012. [dostęp 2013-03-23].
  11. Pocięli wielki głaz na kawałki. Dokąd teraz trafią?. warszawa.gazeta.pl, 17.12.2011. [dostęp 2012-11-21].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 702. ISBN 83-01-08836-2.