Ulisses (powieść)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ulisses
Ulysses
UlyssesCover.jpg
Ulisses, okładka pierwszego wydania
Autor James Joyce
Miejsce wydania Francja
Język angielski
Data I wyd. 1922
Wydawca Sylvia Beach
Typ utworu powieść
Data I wyd. polskiego 1969
Pierwszy wydawca polski Państwowy Instytut Wydawniczy
Przekład Maciej Słomczyński
poprzednia
Portret artysty z czasów młodości
następna
Finnegans Wake
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Ulisses – powieść autorstwa Jamesa Joyce'a. Najpierw publikowana w latach 1918-1920 w odcinkach w amerykańskiej gazecie "The Little Review", następnie wydana w całości w Paryżu przez Sylvię Beach 2 lutego 1922 roku[1].

Treścią powieści jest wędrówka po Dublinie głównego bohatera, Leopolda Blooma, jednego, zupełnie zwyczajnego dnia – 16 czerwca 1904 roku. Tytuł stanowi nawiązanie do bohatera Odysei Homera.

Między dwoma dziełami znajduje się wiele połączeń, zarówno jawnych, jak i ukrytych, przykładowo: związek Leopolda Blooma z Odyseuszem, Molly Bloom z Penelopą i Stefana Dedalusa z Telemachem.

Ulisses jest obszerną powieścią: obliczono, że składa się z 267 000 słów (w tym 30 000 różnych). W większości wydań ma od 800 do 1000 stron i jest podzielona na 18 rozdziałów. Książka była przedmiotem wielu kontrowersji, oskarżano ją o nieprzyzwoitość. Dziś jednak – dzięki docenieniu techniki strumienia świadomości, eksperymentów z prozą, żartów, parodii i aluzji oraz bogatych charakterystyk – Ulisses uznawany jest za arcydzieło modernizmu.

Zarys fabuły[edytuj | edytuj kod]

Martello Tower - mieszkanie Stefana Dedalusa

O godzinie 8 rano Stefan Dedalus spożywa śniadanie wraz ze współmieszkańcami wieży „Martello Tower" - Hainesem i Buckiem Mulliganem. Postanawia, że nie spędzi tutaj najbliższej nocy. Po śniadaniu udaje się do szkoły, gdzie udziela lekcji historii starożytnej, otrzymuje zapłatę oraz słucha wynurzeń swojego pracodawcy, pana Deasy, na różne tematy. Następnie udaje się brzegiem zatoki w stronę Dublina, rozmyślając po drodze.

Następnie czytelnik przenosi się do mieszkania Leopolda Blooma (38-letniego, irlandzkiego Żyda pochodzenia węgierskiego), który budzi się rano w swoim mieszkaniu przy Eccles Street nr 7, następnie przygotowuje śniadanie (nerki smażone na maśle) dla swojej żony Molly. Śniadanie zanosi jej do łóżka wraz z listem od - jak się później dowiadujemy - kochanka Blazesa Boylana. Bloom natomiast swoje śniadanie spożywa w kuchni, jednocześnie czytając list od swojej 15-letniej córki. Po śniadaniu wyjaśnia żonie termin metempsychoza i wychodzi z domu (godzina 8).

Włóczy się jakiś czas ulicami Dublina, po czym wstępuje na pocztę, gdzie odbiera list miłosny od Marty Clifford, spotyka dwóch znajomych: M'Coya i Bantama Lyonsa, idzie do kościoła, gdzie obserwuje kobiety. Stamtąd udaje się do drogerii, składa zamówienie na wodę toaletową dla Molly, kupuje kawałek mydła oraz kieruje się do tureckiej łaźni. Po kąpieli jedzie z ojcem Stefana Dedalusa, Simonem, oraz Martinem Cunninghamem, Jackiem Powerem i Tomem Kernanem na pogrzeb przyjaciela, Paddy'ego Dignama. Podczas jazdy widzi różne znane mu osoby, rozmyśla o śmierci najbliższych (godzina 11).

Po pogrzebie Leopold Bloom, trudniący się pracą akwizytora, udaje się do redakcji gazety "Freeman's Journal nad National Press" w sprawie zamieszczenia reklamy. Pojawia się tam także Stefan (godzina 12).

Bloom udaje się na lunch do lokalu Burtona, po drodze spotykając swoją dawną miłość, panią Breen. W lokalu napotyka na tłok, więc - rozmyślając o sztuce kulinarnej, jedzeniu i trawieniu - spożywa posiłek w restauracji Davy Byrne'a. Po drodze do muzeum spotyka Boylana (godzina 13).

Czytelnik przenosi się do Biblioteki Narodowej, w której Stefan prowadzi długą i uczoną dysputę na temat Szekspira. Na chwilę pojawia się Bloom (godzina 14).

Następny epizod to jednoczesna obserwacja poczynań wielu osób: czytelnik śledzi Boylana, który kupuje prezent dla Molly oraz Blooma, który (w innym miejscu miasta) dokonuje dla niej zakupu książki. W tym samym momencie Stefan spotyka swoją siostrę Dilly (godzina 15). Bloom po zakupach w księgarni kupuje papier listowy i udaje się na obiad do Ormond Bar, gdzie przed chwilą był Boylan. Bloom je obiad w towarzystwie Richie Gouldinga (wuj Stefana). O tej samej porze Molly przyjmuje w łóżku kochanka, Boylana (godzina 16). Po obiedzie Leopold udaje się na umówione spotkanie z Martinem Cunninghamem (w sprawie ubezpieczenia), po czym wchodzi do knajpy Barneya Kernana, gdzie spotyka człowieka zwanego Obywatelem, znanego z poglądów antysemickich i szowinistycznych. Obywatel zaczepia Blooma, ten - wzburzony i zdenerwowany - nie daje się sprowokować. Dla uspokojenia nerwów idzie na spacer nad zatokę. Znajdując się w tym samym miejscu, co Stefan rano, przy dźwiękach nabożeństwa dobywającego się z położonego nieopodal kościoła, masturbuje się, podglądając z ukrycia nieletnie dziewczęta (godzina 20).

Następnie udaje się do szpitala, aby dowiedzieć się o stan rodzącej znajomej. Po wizycie wdaje się w kłótnię na ulicy z pijanymi studentami medycyny - Buckiem Mulliganem, Hainesem i Lynchem, a także z towarzyszącym im Stefanem. Stefan i Lynch postanawiają udać się do domu publicznego Belli Cohen (godzina 22), gdzie dzieją się rzeczy z pogranicza jawy i snu.

Po wizycie, porzucony przez Lyncha Stefan Dedalus trafia pod opiekę Blooma (północ), który doprowadza go do porządku. Wstępują do taniego lokalu odwiedzanego przez margines społeczny, gdzie piją kawę i słuchają opowieści starego marynarza (godzina 1 po północy).

Po wyjściu z lokalu Bloom zaprasza do siebie Stefana, który wprawdzie korzysta z zaproszenia, ale po wypiciu w kuchni gospodarza kakao udaje się do swojej wieży. Po jego wyjściu Leopold kładzie się w łóżku obok żony, która obudzona snuje długi monolog wewnętrzny, pełny seksu, wspomnień z przeszłości i czasów spędzonych na Gibraltarze (2 nad ranem, 17 czerwca 1904 roku).

Ekranizacje i adaptacje[edytuj | edytuj kod]

  • Ulysses (reż. Joseph Strick), 1967 r. Nominacja do Oscara za najlepszy scenariusz adaptowany,
  • Bloom (reż. Sean Walsh), 2003 r.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Dzień 16 czerwca jest świętowany na całym świecie przez fanów Joyce'a jako Bloomsday. Autor wybrał ten dzień na pamiątkę pierwszej randki z żoną, Norą Barnacle.

Przypisy

  1. James Joyce, list do Roberta McAlmona, w: Listy 1920-1941, str. 68; Wydawnictwo Literackie, 1986; ISBN 83-08-00912-3

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]