Umowa o zmianie granic z 15 lutego 1951

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tereny podlegające pod umowę o zamianie granic z 1951 r.
Tablica upamiętniająca 50 rocznicę przesiedlenia ludności Sokalszczyzny znajdująca się na byłej cerkwi greckokatolickiej w Brzegach Dolnych.
Obelisk upamiętniający 50 rocznicę przesiedlenia ludności Sokalszczyzny znajdujący się przy byłej cerkwi greckokatolickiej w Czarnej.

Umowa o zmianie granic z 15 lutego 1951 – największa w historii powojennej Polski i jedna z największych w historii powojennej Europy korekta graniczna. Dotyczyła wymiany terenów o powierzchni 480 km² (obszar powierzchniowo zbliżony do Warszawy). Umowę ogłoszono w Dz. U. z 1952 r. Nr 11, poz. 63.

Przyczyny[edytuj | edytuj kod]

Możliwe, że istotnym dla strony radzieckiej powodem wymiany były złoża węgla kamiennego na Sokalszczyźnie i połączenie kolejowe Rawa Ruska-Sokal, za co Polsce przekazano tereny o ubogich glebach i z wyeksploatowanymi złożami ropy[1]. Ze strony polskiej wśród argumentów za wymianą terenów miał padać m.in. ten o zamiarze zagospodarowania i dokończenia rozpoczętej przed II wojną światową budowy obiektów zespołu elektrowni Myczkowce-Solina na rzece San, rozdzielonych powojenną granicą polsko-radziecką, co uniemożliwiało po wojnie kontynuację tego przedsięwzięcia przez Polskę.

Postanowienia umowy[edytuj | edytuj kod]

Wedle postanowień umowy cały majątek nieruchomy (budynki, kołchozy, infrastruktura, linie kolejowe) przechodził wraz z terytorium na rzecz nowego właściciela. Państwo odstępujące nie mogło w związku z powyższym rościć żadnych pretensji o rekompensatę. Państwo odstępujące zachowywało prawo do majątku ruchomego (sprzętu rolniczego, taboru kolejowego, inwentarza żywego) pod warunkiem wywiezienia go.

Przesiedlenie[edytuj | edytuj kod]

Ludność z żyznych okolic Sokala została pod koniec 1951 roku (październik-listopad) przesiedlona w Bieszczady w ramach "Akcji H-T" (nazwa pochodzi od pierwszych liter wysiedlanych powiatów: Hrubieszów - Tomaszów).

Dalsze plany wymiany granic[edytuj | edytuj kod]

Już w listopadzie 1952 ZSRR zamierzał dokonać kolejnej wymiany granic. Polska miała stracić 1300 km² z powiatów hrubieszowskiego i tomaszowskiego, w tym miasto Hrubieszów. Granica miała biegnąć od Korytnicy na zachód do Annopola, stąd przez Podhorce i Werbkowice do Łaszczowa, stąd przez Rzeczycę do wsi Kornie. W zamian Polsce miała przypaść miejscowość Niżankowice oraz linia kolejowa Przemyśl-Zagórz. Do realizacji nie doszło z powodu śmierci Stalina[3].

Przypisy

  1. Andrzej Gawryszewski: Ludność Polski w XX wieku (rozdział II – Terytorium i podział administracyjny). Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania, 2005. (s. 49)
  2. Andrzej Gawryszewski: Ludność Polski w XX wieku (rozdział II – Terytorium i podział administracyjny). Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania, 2005.
  3. Stanisław Jadczak Hrubieszów i powiat hrubieszowski 1400-2000, Lublin 2000.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]