Unia kalmarska

Kalmarunionen unia kalmarska
← ← ← 1397 – 1523 → →
Flaga Herb
Stolica	Kopenhaga
Ustrój polityczny	królestwo
Typ państwa	unia personalna
Ostatnia głowa państwa	król Fryderyk I Oldenburg

Unia kalmarska – unia personalna zawarta latem 1397, na zamku w Kalmarze pomiędzy Danią, Szwecją i Norwegią.

Historia

Związek powstały, w wyniku zabiegów politycznych królowej Danii Małgorzaty I (1353–1412) jednoczył trzy królestwa pod berłem jednego monarchy. Unia została zawarta w Kalmarze na terenie Szwecji, w pobliżu ówczesnej granicy z Danią. Państwa skupione w unii wybierały wspólnego władcę. Pierwszym królem unijnych państw został wybrany wcześniej na króla Norwegii (1389), Danii (w styczniu 1396) i Szwecji (23 lipca 1396) – Eryk Pomorski. 17 czerwca 1397 Eryk został koronowany na króla Danii i Szwecji. Koronacja Eryka Pomorskiego na króla Norwegii odbyła sie w Oslo w okresie Świąt Wielkanocnych 1392. Wybór wspólnego władcy regulowały wystawione później dokumenty, tzw. list koronacyjny (duń. kroningsbrevet) oraz list unijny (duń. unionsbrevet). Ten drugi określał każdorazowo obowiązek wyboru wspólnego króla przez przedstawicieli wszystkich trzech królestw. Jednak w przypadku posiadania przez króla potomka w linii męskiej, miał on zagwarantowane pierwszeństwo wyboru.

List unijny (duń. unionsbrevet) z 13 lub 20 lipca 1397

Państwa unijne zobowiązały się do wspólnego prowadzenia wojen. Formalnie zachowały niezależność, lecz decydująca rola przypadła Danii. Był to ówcześnie najpotężniejszy sojusz północnej Europy. Duńskie interesy kierowały się w kierunku Niemiec. Częste wojny w Szlezwiku, Holsztynie, czy na Pomorzu nie były opłacalne dla Szwecji, która handlowała rudami żelaza z państwami południowymi. Jednocześnie urzędnicy duńscy w Szwecji, z dala od swojego kraju, uprawiali własną politykę, często nieprzyjazną wobec Szwedów. Szwecja zaczęła domagać się więc własnego rządu.

W 1448 Szwecja, a w 1449 Norwegia, wybrały na króla Karola VIII, ale w Danii wybrano królem Chrystiana I Oldenburga.

W Szwecji wybuchły walki o uznanie monarchy. Chrystian II Oldenburg (w Szwecji znany jako Chrystian Tyran), zdołał odzyskać tron szwedzki. W 1520 zorganizował rzeź Sztokholmu, w której wymordowano około stu osób, głównie przeciwników króla, mimo jego obietnicy amnestii. W związku z tym w 1521 doszło do kolejnego buntu Szwedów.

Gustaw Waza na początku 1521 stanął na czele powstania przeciw Duńczykom, którego głównymi siłami byli chłopi i górnicy z regionu Dalarna. Jeszcze w tym samym roku powstańcy odnieśli zwycięstwo w bitwie pod Västerås, a Gustaw Waza został wybrany na regenta Szwecji. 6 czerwca 1523 zgromadzenie stanów, zwołane w Strängnäs, ogłosiło Gustawa Wazę królem – ostatecznie zerwano unię kalmarską z Danią i Norwegią.

Sama idea unii odżyła jeszcze raz w XVII wieku. Podczas II wojny północnej król Szwecji Karol X Gustaw zerwał pokój w Roskilde i najechał Danię z Norwegią w 1659, w imię zjednoczenia całej Skandynawii. Jego śmierć w 1660 i pomoc Holandii, Brandenburgii-Prus i Rzeczypospolitej uniemożliwiły realizację tego planu.

Bibliografia

Opracowania

• Rymar E., Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005, ISBN 83-87879-50-9.
• Larsson Lars–Olof, Kalmarunionens tid. Från drottning Margareta till Kristian II, Prisma, Sztokholm 2003, ISBN 91-518-4217-3.

Opracowania online

• Institut for Historie og Områdestudier, Aarhus Universitet, Kalmarunionen 1397-1523 (duń.), [dostęp 2012-04-02].
• Institut for Historie og Områdestudier, Aarhus Universitet, Unionsbrevet 1397 om regeringsudøvelsen i Kalmarunionen (duń.), [dostęp 2012-04-02].

Literatura dodatkowa (online)

• Sprague M., Sweden. An illustrated history (ang.), New York 2005, ISBN 0-7818-1114-7, ss. 87-89, [dostęp 2012-03-31].