Uriel Acosta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Uriel Acosta (inaczej Gabriel Acosta, właściwie Uriel da Costa; ur. 1583/1584 w Porto, zm. w kwietniu 1640 roku w Amsterdamie) – pochodzący z Portugalii filozof żydowski, sceptyk.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny, która zmieniła wyznanie z żydowskiego na katolicyzm, by uniknąć prześladowań na tle religijnym. Pilnie studiował prawo kanoniczne i Biblię. Skłoniło go to do rozważenia powrotu do judaizmu. Po śmierci ojca da Costy cała rodzina porzuciła wiarę katolicką i powróciła do religii żydowskiej (w roku 1617). Acosta przeniósł się do Holandii (która była tolerancyjna dla Żydów), jednak wkrótce zobaczył, jak wygląda judaizm w praktyce. Dostrzegł w nim obłudę przywódców religijnych, trzymających się przede wszystkim ludzkich tradycji, uciążliwych rytuałów i praw obciążających zanadto wyznawców.

W roku 1620 zaczął działać w Amsterdamie. W roku 1624 wydał książkę o tradycjach faryzeuszy, w której zakwestionował głoszoną przez nich naukę o nieśmiertelności duszy jako niebiblijną. Wykazał też wiele rozbieżności pomiędzy judaizmem ukazanym w Biblii a judaizmem ówczesnych mu rabinów. Publikacja ta okazała się bardzo kontrowersyjna i została spalona na stosie. Acosta naraził się nią zarówno wyznawcom judaizmu, jak i katolikom. Został za nią ukarany grzywną i ekskomuniką.

Uciekł więc do Hamburga w Niemczech, nie znał jednak języka niemieckiego, więc nie było mu łatwo żyć w obcym kraju. Zdecydował się powrócić do Amsterdamu w roku 1633. Wkrótce po powrocie zaczął znów głosić swe poglądy. Twierdził, że religia judaistyczna oraz prawo mojżeszowe są jedynie tworami człowieka, a potem, że w ogóle wszystkie religie wymyślili sami ludzie[1]. Uważał też, że do czczenia Boga nie potrzeba pustych ceremoniałów. Ponadto stał się głosicielem deizmu – był przekonany, że Bóg istnieje w siłach przyrody, a natura jest przecież pełna pokoju i harmonii, religie natomiast są naznaczone krwią, przemocą i walką. Za szerzenie tych poglądów ponownie został uznany za heretyka i wyklęty.

Próbował zreformować judaizm, za co w roku 1640 był publicznie biczowany w synagodze (otrzymał 39 uderzeń). W tym samym roku, uwięziony przez holenderskie władze, popełnił samobójstwo, nie mogąc znieść upokorzenia i nietolerancji[2].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Przez jednych uznany został za heretyka i odstępcę od wiary, przez innych – za męczennika zaszczutego przez współwyznawców. Jeszcze inni uważają go za prekursora nowoczesnej krytyki biblijnej. Kontynuacja myśli da Costy wyraźnie widoczna jest u Barucha Spinozy[2].

Postać filozofa została uwieczniona w sztuce teatralnej Uriel Akosta niemieckiego pisarza Karola Gutzkowa[3].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Encyklopedia w interia.pl. [dostęp 16 lipca 2008].
  2. 2,0 2,1 Piotr Paziński: Utopia Barucha Spinozy. [dostęp 16 lipca 2008]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-08-16)].
  3. Polska Bibliografia Literacka. [dostęp 16 lipca 2008].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]