Uroboros

Wyobrażenie uroborosa autorstwa Theodorosa Pelecanosa z 1478 z traktatu alchemicznego zatytułowanego Synosius.

Uroboros (stgr. οὐροβόρος; także urobor) – staroegipski i grecki symbol przedstawiający węża z ogonem w pysku, który bez przerwy pożera samego siebie i odradza się z siebie.

Symbolika

Jako symbol gnostyków urobor wyraża jedność duchową i fizyczną wszechrzeczy, która nigdy nie zaniknie i będzie trwać w nieskończoność w formie ciągłej destrukcji i odradzania się. Urobor pierwotnie był symbolem rzeki, jaka miała opływać Ziemię, nie mającej źródeł, ani ujścia, do której wlewały się wody wszystkich rzek i mórz na świecie.

Jest to symbol nieskończoności, wiecznego powrotu i zjednoczenia przeciwieństw (coincidentia oppositorum). Gryzący własny ogon wąż wskazuje, że koniec w procesie wiecznego powtarzania odpowiada początkowi. Mamy tu do czynienia z symboliką cyklicznego powtarzania - obiegu czasu, odnawiania się świata i światów, śmierci i odrodzenia, wieczności po prostu.

W symbolice alchemicznej urobor to symbol zamkniętego, stale się powtarzającego procesu przemiany materii - procesu, który w formie faz podgrzewania, parowania, chłodzenia i kondensacji cieczy ma prowadzić do sublimacji substancji. Urobor to odpowiednik kamienia filozoficznego.

W psychologii analitycznej Carla Gustava Junga urobor to metafora wczesnodziecięcej fazy rozwoju, w której jeszcze nie zaszedł proces różnicowania na świat zewnętrzny i wewnętrzny, a zatem fazy, w której nie uformowała się jeszcze tożsamość seksualna. Dopiero powstająca świadomość „ja” pozwoli przełamać fazę uroboralną, różnicując świat na matriarchalny i patriarchalny.

Odniesienia w kulturze

Literatura

• Uroboros jest ważnym symbolem w sadze o wiedźminie Sapkowskiego, zwłaszcza w ostatnim tomie Pani jeziora.
• W Podróżach Pana Kleksa autorstwa Jana Brzechwy pan Kleks wspomina, że amalikotekotendron „żywi się własnym ogonem, który mu nieustannie odrasta”.
• W powieści pt. Grimpow autorstwa Rafael'a Ábalos'a istnieje tajne stowarzyszenie mędrców o nazwie Uroboros.
• Motyw Uroborosa pojawia się również w powieści Zaginiony symbol autorstwa Dana Browna
• Uroboros stał się podstawowym motywem w powieści Sanktuarium Raymonda Khoury'ego.
• Motyw Uroborosa można znaleźć również w książkach Alyson Noel.
• Motyw Uroborosa pojawia się też w powieści Ostatni Patrol Siergieja Łukjanienki w części trzeciej "Wspólny Los".
• Jedno z opowiadań Wojciecha Świdziniewskiego nosi tytuł Ourobouros.
• Pierścień Ouroborosa pojawia się w odcinku "Władca gór" , kultowej, komiksowej sagi o przygodach Thorgala.

Muzyka

• Widnieje jako biżuteria z brązu na okładce płyty Vulture Culture (1985) grupy Alan Parsons Project.
• Bezpośrednie nawiązanie znajduje się w utworze "Uroboro" polskiej grupy Kobong opublikowanym na albumie Chmury nie było (1997).
• Odniesienie do symboliki znalazło wyraz w utworze "Annular Eclipse" niemieckiej grupy Maroon zawartym na albumie When Worlds Collide (2006).
• Motyw Uroborosa został wykorzystany w utworze muzycznym "Oroborus" francuskiego zespołu Gojira na płycie The Way of All Flesh (2008).
• Na płycie The Bedlam in Goliath (2008) zespołu The Mars Volta znajduje się utwór o tytule "Ouroboros".
• Siódmy album japońskiej grupy Dir en grey nosi tytuł UROBOROS (2008).
• Na okładce jednej z płyt norweskiego zespołu Turbonegro wyobrażono Uroborosa.
• Uroboros widnieje na okładce albumu Spirit the Earth Aflame irlandzkiego zespołu Primordial.
• Ouroboros - to nazwa włoskiego zespołu uprawiającego muzykę okreslaną mianem esoteric dark ambient.

Animacja i komiksy

• W mandze i anime Fullmetal Alchemist pojawia się znamię Uroborosa, noszą je homunkulusy
• W anime Noein występuje smocza obręcz, która symbolizuje przejście pomiędzy równoległymi rzeczywistościami (uaktywnia się w momencie pojawienia się naszyjnika na szyi głównej bohaterki).
• W serii komiksowej Thorgal w tomie Władca Gór występuje pierścień o formie Uroborosa.
• W mandze Psyren nazwa Uroboros to nazwa asteroidy, która zniszczyła Ziemię.
• W anime Tiger & Bunny znak ten jest symbolem pewnej organizacji przestępczej.

Gry

• W grze Resident Evil 5, pasożyt, którym zarażeni są przeciwnicy, nosi nazwę Uroboros.
• W grze Dracula na PC był to klucz do drzwi.
• W grze Mabinogi Uroboros występuje jako główny boss G11 (Generation 11th) w postaci czterech węży wynurzonych z pod ziemi.
• W grze BlazBlue: Continuum Shift postać Hazama posiada atak "Ouroboros".
• W grze Wiedźmin 2: Zabójcy Królów jest on ekranem ładowana oraz pojawia się przy śmierci gracza.
• W grze Golden Sun: Dark Dawn istnieje lokacja o nazwie "The Ouroboros", w której znajdują się schody w postaci węża
• Uroboros w formie graficznej był tematem tegorocznego Global Game Jam (2012), w którym zespoły z całego świata (245 lokalizacji z 48 krajów) tworzyły gry w 48 godzin.

Filmy

• Uroboros jest znaczącym motywem w amerykańskim serialu telewizyjnym Millenium (1996-1999).
• W serialu Z archiwum X, w epizodzie "Never Again", agentka Dana Scully tatuuje sobie wizerunek Uroborosa, Odcinek został napisany przez scenarzystów serialu Millennium.

Mitologia skandynawska

W mitologii skandynawskiej odpowiednikiem Uroborosa jest wąż Midgardsorm (zwany również: Jormungand, Midhgardhsormr, Midgårdsormen), oplatający swoim ciałem całą Ziemię. Jest jednym z dzieci Lokiego; podczas trwania Ragnaröku ma zatruć swym jadem każdy zbiornik wodny na świecie. Ostatecznie zginie pokonany przez Thora, którego jednak śmiertelnie zatruje.