Ursula K. Le Guin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ursula Kroeber Le Guin
UrsulaLeGuin.01.jpg
Ursula K. Le Guin podczas spotkania z czytelnikami w Albuquerque (Nowy Meksyk), 2004
Data i miejsce urodzenia 21 października 1929 r. w Berkeley, USA
Narodowość amerykańska
Dziedzina sztuki literatura
Styl fantasy, science fiction
Ważne dzieła Ziemiomorze
Wikicytaty Ursula K. Le Guin w Wikicytatach

Ursula Kroeber Le Guin (ur. 21 października 1929 w Berkeley, Kalifornia) – amerykańska pisarka SF i fantasy; wiele jej książek, przede wszystkim cykl Ziemiomorze, weszło do klasyki gatunku. Wielokrotnie nagradzana nagrodami Hugo i Nebula.

Zainteresowanie antropologią kulturową jest wyraźnie widoczne w jej twórczości. Le Guin nie ukrywa swoich fascynacji ideą anarchistyczną, co przejawia się również w jej dziełach. Spośród opublikowanych przez nią książek do kręgu utopii społecznej można zaliczyć przede wszystkim opowiadania: Ci, którzy odchodzą z Omelas, Dzień przed rewolucją oraz powieści Wracać wciąż do domu (polskie wydanie – Wydawnictwo "Prószyński i s-ka", 1997 r.) i najsłynniejszą, Wydziedziczeni (nagrody "Nebula" i "Hugo" w 1975, polskie wydanie w tłumaczeniu Łukasza Nicpana Wydawnictwo "Phantom Press" 1993 r.)

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się i dorastała w Berkeley w Kalifornii, córka znanego antropologa Alfreda L. Kroebera i pisarki Theodory Kroeber. W 1901 jej ojciec zdobył doktorat (first Ph.D.) w dziedzinie antropologii w USA na Uniwersytecie Columbia; objął także drugie stanowisko na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley[1]. Theodora Kroeber jest autorką biografii swojego męża pt. Alfred Kroeber: A Personal Configuration, która jest również dobrym źródłem wiedzy o młodych latach Ursuli, a także na temat motywów biograficznych występujących w jej późniejszych dziełach oraz o jej zainteresowaniach antropologią społeczną.

W 1951 otrzymała stopień licencjata (będąc członkiem Phi Beta Kappa) w Radcliffe College, a w 1952 dyplom magistra na Uniwersytecie Columbia. Później studiowała we Francji, gdzie poznała swego męża, historyka Charlesa Le Guin. Pobrali się w 1953.

Interesowała się literaturą od wczesnej młodości. W wieku jedenastu lat posłała swoje pierwsze opowiadanie do magazynu Astounding Science Fiction. Zostało odrzucone. Jej najwcześniejsze utwory, z których kilka w przetworzonej formie znalazło się w Opowieściach orsiniańskich (Orsinian Tales) i Malafrena, były nie-fantastycznymi opowieściami o fikcyjnych krainach wyobraźni. We wczesnych latach 60. powróciła do swych wczesnych zainteresowań science-fiction i zaczęła regularnie pisać i publikować. Pierwszym jej szeroko znanym utworem stała się powieść pt. Lewa ręka ciemności (The Left Hand of Darkness), która otrzymała nagrody Hugo i Nebula w 1969.

W późniejszych latach Le Guin interesowała się również filmem i muzyką. Współpracowała przy filmowej adaptacji swojej książki The Lathe of Heaven pod tym samym tytułem (1979). W 1985 współpracowała z awangardowym kompozytorem Davidem Bedfordem nad librettem do space opery pt. Rigel 9.

Od 1958 mieszka Portland w stanie Oregon. Ma troje dzieci i czworo wnucząt.

Tematyka prac[edytuj | edytuj kod]

W prawie wszystkich utworach fantastyczno-naukowych Ursuli Le Guin widać silny wpływ nauk społecznych, głownie socjologii i antropologii kulturowej, lokujących je w subkategorii znanej jako soft science fiction[2]. Autorka często używa motywu kultur pozaziemskich po to, by wypowiedzieć komunikat o kulturze ludzkiej w ogólności. Przykładem jest zagłębienie się w istotę tożsamości seksualnej poprzez użycie motywu androgynicznej rasy w powieści Lewa ręka ciemności (The Left Hand of Darkness). Takie zabiegi pozwalają mieścić jej prace w kategoriach feministycznej science fiction[3]. Jej prace również często posiadają przesłania ekologiczne.

Z drugiej strony, nie brak opisów zwykłych czynności i spraw codziennego życia. Na przykład, w Tehanu centrum historii stanowią postacie zaprzątnięte codziennymi sprawami opieki nad zwierzętami, pielęgnowania ogrodów, czy wykonywania obowiązków domowych. Podczas gdy Le Guin często używa bujających w obłokach perspektyw patrzenia na tematy polityczne czy kulturalne, pisze też rzeczy osadzone raczej bliżej domu; wiele z jej krótkich opowiadań osadzonych jest w naszym świecie, w teraźniejszości lub bliskiej przyszłości.

Niektóre utwory science fiction, takie jak powieści Wydziedziczeni (The Dispossessed) czy Lewa ręka ciemności, należą do cyklu haińskiego (Hainish Cycle), który szczegółowo opisuje odległą przyszłość, galaktyczną cywilizację luźno powiązaną przez ciało organizacyjne, znane jako Ekumena. Wiele z tych utworów mówi o następstwach kontaktu pomiędzy różnymi od siebie światami i kulturami. Ekumena służy jako rodzaj kanwy, ramowej konstrukcji dla tych interakcji.[potrzebne źródło] Dla przykładu, powieści Lewa ręka ciemności lub Opowiadanie świata (The Telling) opowiadają o tym, co się dzieje, gdy posłańcy Ekumeny (znani jako "mobile") przybywają na odległe planety i wywołują tam kulturowy szok.

W odróżnieniu od innych w sporej części głównego nurtu hard science fiction, żadna z opisywanych przez autorkę cywilizacji nie posiada realnej możliwości podróżowania z prędkością większą od światła, gdyż żywe organizmy nie mogą jej przetrwać. Le Guin wymyśliła ansibl – urządzenie umożliwiające natychmiastową komunikację na dowolną odległość. Ów termin i pomysł wszedł do kanonu techniki fantastycznej i był później zapożyczany przez kilku innych znanych autorów.

Książki[edytuj | edytuj kod]

Cykl Ekumena (Ekumen), zwany także cyklem Hain[edytuj | edytuj kod]

Cykl Ziemiomorze (Earthsea)[edytuj | edytuj kod]

Cykl Kotolotki (Catwings)[edytuj | edytuj kod]

Cykl krótkich opowiadań dla młodszych dzieci:

  • 1988 Kotolotki (Catwings)
  • 1989 Kotolotki z wizytą u mamy (Catwings Return)
  • 1994 Wonderful Alexander and the Catwings
  • 1999 Jane on Her Own

Inne[edytuj | edytuj kod]

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Adaptacje[edytuj | edytuj kod]

Kilka większych prac autorki zostało zaadaptowanych dla filmu i telewizji. Jej powieść pt. Jesteśmy snem (The Lathe of Heaven) z 1971 została zaadaptowana dwukrotnie. Najpierw, w 1980 przez amerykańską telewizję thirteen/WNET New York przy jej udziale, później znów w 2002 przez telewizję A&E Network (amerykańska telewizja z siedzibą w Nowym Jorku).

We wczesnych latach 80. animator i reżyser Hayao Miyazaki poprosił o pozwolenie na realizację animowanej wersji Ziemiomorza. Jednak autorka, jako że prace tego reżysera były jej mało znane podobnie jak cały gatunek anime, odrzuciła propozycję. Kilka lat później, kiedy obejrzała film pt. Mój sąsiad Totoro (My Neighbour Totoro) zmieniła zdanie, wierząc, że jeśli ktokolwiek mógłby nakręcić film o Ziemiomorzu, to może to być Hayao Miyazaki. [potrzebne źródło] Ostatecznie trzecia i czwarta z opowieści o Ziemiomorzu została użyta jako podstawa dla filmu animowanego pt. Opowieści z Ziemiomorza, ang. Tales from Earthsea (jap. ゲド戦記 Gedo Senki?). Jednak film, w istocie został zrealizowany przez syna Miyazaki — Goro, bardziej niż przez samego Hayao Miyazaki, w związku z czym Ursula Le Guin wyrażała mieszane uczucia wobec filmu[4].

W 2004 Sci Fi Channel zrealizował dwie pierwsze części Ziemiomorza jako miniserial pt. Ziemiomorze. Autorka twierdzi, że została całkowicie pozbawiona wpływu na kształt tej adaptacji, i że ten miniserial był, jak powiedziała, a far cry from the Earthsea I envisioned (w niczym nie przypomina to tego, co sobie wyobrażałam)[5]. W wyniku komplikacji związanych z prawami autorskimi film nie mógł być emitowany w USA do 2009.[4]

Przypisy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Twórczość Ursuli K. Le Guin

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Oficjalna strona pisarki