Ursynów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy dzielnicy Warszawy. Zobacz też: Ursynów – wieś w woj. mazowieckim, w pow. kozienickim, w gm. Głowaczów.
Panorama Ursynowa


Herb Warszawy Ursynów
dzielnica Warszawy
Herb
Herb Ursynowa
PL Warsaw URSYNÓW MSI podział.svg
Miasto Warszawa
Status dzielnica
Burmistrz Piotr Guział
Powierzchnia 43,79 km²
Ludność (31.12.2012)
 • liczba ludności
 • gęstość

146 895 [1]
3355[2] os./km²
Tablice rejestracyjne WN
Położenie na planie Warszawy
Położenie na planie Warszawy
brak współrzędnych
Strona internetowa
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Urząd Dzielnicy Warszawa-Ursynów

Ursynów – dzielnica Warszawy położona w lewobrzeżnej części miasta. Od południa graniczy z gminami Piaseczno, Konstancin-Jeziorna i Lesznowola.

Jest jedną z 18 jednostek pomocniczych m.st. Warszawy[3]. Obszar dzisiejszej dzielnicy Ursynów włączono do stolicy w 1951.

Według danych GUS 1 stycznia 2013 dzielnica Ursynów miała powierzchnię 43,79 km², a liczba mieszkańców (stan na 31 grudnia 2012) wynosiła 146 895[2].

Według danych urzędu Dzielnicy Ursynów, aż jedna trzecia mieszkańców ma wykształcenie wyższe, a połowa – średnie[4]. Dobrą komunikację z centrum zapewnia pierwsza linia warszawskiego metra.

Informacje ogólne[edytuj | edytuj kod]

Nazwa dzielnicy pochodzi od drugiego imienia Juliana Ursyna Niemcewicza, który w tych okolicach posiadał swoje dobra. Przed 27 października 2002, kiedy wprowadzono nowy podział administracyjny stolicy, była to gmina Warszawa-Ursynów; wcześniej, do 1994, tereny dzisiejszego Ursynowa były częścią dzielnicy Mokotów.

Ursynów jest największym zespołem osiedlowym stolicy. Do niedawna jedynie "dzielnica-sypialnia", powoli zmienia swój charakter – głównie dzięki centrom handlowym (przede wszystkim hipermarketom), rozrywkowym (Multikino) oraz instytucjom publicznym, takim jak Centrum Onkologii, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, czy wyższym uczelniom prywatnym, takim jak Szkoła Wyższa Przymierza Rodzin, Wyższa Szkoła Ekonomiczno-Informatyczna czy Wyższa Szkoła Zarządzania Personelem. Na Ursynowie ma także swoją siedzibę rozgłośnia Antyradia oraz Radia Jutrzenka. Od 1980 działają na Ursynowie drużyny harcerskie, obecnie jednostki męskie zrzesza Ursynowski Hufiec Harcerzy "Rawicz". Działa też Hufiec ZHP Warszawa Ursynów, w skład hufca wchodzą dwa szczepy 234 i 69.

Części Ursynowa[edytuj | edytuj kod]

Podział w MSI[edytuj | edytuj kod]

Według Miejskiego Systemu Informacji Ursynów dzieli się na 14 obszarów[5]:

  • Dąbrówka
  • Grabów
  • Jeziorki Północne
  • Jeziorki Południowe
  • Kabaty
  • Natolin
  • Pyry
  • Skarpa Powsińska
  • Stary Służew
  • Stary Imielin
  • Teren Wydzielony Rezerwat "Las Kabacki"
  • Ursynów Centrum
  • Ursynów Północny
  • Wyczółki

Podział według TERYT[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z Krajowym Rejestrem Urzędowym Podziału Terytorialnego Kraju (TERYT) Ursynów dzieli się na 18 części:

Burmistrzowie Ursynowa[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Faliński 1994–2002
  • Tomasz Sieradz 2002–2003
  • Andrzej Machowski 2003–2006
  • Tomasz Mencina 2006–2009
  • Urszula Kierzkowska 2009-2010
  • Piotr Guział od 2010[6]

Historia Ursynowa[edytuj | edytuj kod]

Typowa zabudowa w dzielnicy Ursynów – dom mieszkalny przy ul. Amundsena
Pałac w Natolinie
Widok lotniczy dzielnicy w kierunku północnym w maju 1998. Zwraca uwagę brak wielu istniejących dziś ulic i budynków, w szczególności na Kabatach
Boisko "Orlik" otwarte w 2009 roku

Leżące na terenie dzielnicy stare osady i wsie (Służew, Służewiec, Wolica, Kabaty, Imielin (osiedle w Warszawie), Wyczółki, Moczydło, Dąbrówka, Pyry) mają wielowiekową przeszłość. Jednak dopiero po 1977 roku zaczęły na ich terenie powstawać osiedla mieszkaniowe i bloki z tzw. wielkiej płyty. Wybudowano je na ziemi, która w prehistorii – tak zresztą jak i większa część lewobrzeżnej Warszawy – była pustką osadniczą.

Na terenie Moczydła i Lasu Kabackiego znaleziono niedawno krzemienne narzędzia do obróbki skóry sprzed około 6 tys. lat p.n.e. (mezolit). Potem jednak długo nie było tutaj niczego oprócz lasów i dopiero urna z okresu kultury łużyckiej (1300 – 400 r. p.n.e.) znaleziona na Służewie pozwala domyślać się kiedy na terenie współczesnego Ursynowa rozpoczęło się osadnictwo.

Około 1065 w Służewie benedyktyni z Mogilna koło Kruszwicy ulokowali ośrodek misyjny. Przesiedlił ich książę Konrad I mazowiecki, który oddał Służew swemu rycerzowi Gotardowi jako villa militari, w zamian za obronę tych ziem przed Prusami, Litwinami i Jaćwingami, a także jako zapłatę.

W 1238 w Służewie założono parafię i kościół św. Katarzyny, które istnieją do dziś i są uznawane za najstarsze w całej Warszawie. Służew leżał wtedy u ujścia Potoku Służewieckiego do Wisły, płynącej u samych stóp dzisiejszej Skarpy Warszawskiej. W jego pobliżu znajdował się bród, którym wiódł szlak handlowy z południa Francji do Kijowa. Na początku XVI wieku przy kościele powstała szkoła parafialna, a z czasem także sierociniec, dom starców i niewielki szpital.

W XIV wieku do potomków Gotarda – rodziny Służewskich herbu Radwan – należało już 17 miejscowości ulokowanych na terenie dzisiejszego Ursynowa. Dwa stulecia później, w XVII i XVIII wieku ich coraz bardziej rozdrobnioną własność stopniowo wykupywali magnaci, coraz liczniej rezydujący w nowej stolicy Polski – Warszawie. Służew nabyli ówcześni właściciele WilanowaSobiescy. Niedługo później w okolicy powstały także majątki Leszczyńskich, Radziwiłów i innych rodów. Płody rolne zbierane na tym obszarze żywiły mieszkańców rozwijającej się Warszawy, z lokatorami arystokratycznych rezydencji włącznie. Ich "rekreacyjnym zapleczem" były wykupywane tutejsze wsie.

Po potopie szwedzkim zaczęto tu wytwarzać mocne i bardzo poszukiwane cegły. Rosła liczba cegielni, a tradycja ich wyrobu przetrwała aż do połowy XX wieku. W 1898 roku dla obsługi transportowej lokalnych cegielni założono linię kolejki wąskotorowej biegnącej od warszawskiej Rogatki Mokotowskiej do Piaseczna i Góry Kalwarii.

"Zaplecze rekreacyjne" magnackich rezydencji przybrało tutaj postać letnich i wiejskich siedzib, założonych przez Izabelę z Czartoryskich marszałkową Lubomirską właścicielkę Wilanowa. Zlokalizowaną na Skarpie bażantarnię Sobieskiego następcy LubomirskiejPotoccy – rozbudowali w stylowy, klasycystyczny pałacyk w Natolinie. Autorami projektu byli znani architekci: Szymon Bogumił Zug, Piotr Aigner i Henryk Marconi.

W pobliżu kościoła św. Katarzyny w 1817 roku Stanisław Kostka Potocki wybudował rekreacyjny pałacyk Gucin. Po jego śmierci wdowa po nim założyła Gucin – Gaj, znany i podziwiany ogród – pomnik, w którym drzewom towarzyszyły obeliski i kamienie poświęcone słynnym Polakom. Ogród został zniszczony podczas drugiej wojny światowej.

Ursynów, od którego wzięła miano cała dzisiejsza dzielnica, powstał w latach 17751780. Początkowo nosił nazwę Rozkosz, nadaną dla upamiętnienia miesiąca miodowego Stanisława Kostki Potockiego i Aleksandry z Lubomirskich. W 1822 Rozkosz kupił Julian Ursyn Niemcewicz, który bardzo chciał nazwę folwarku – przez pamięć swego pobytu w Stanach Zjednoczonych – zmienić na "Amerykę" lub "Waszyngton". Od tego pomysłu odstąpił pod wpływem przyjaciół, którzy ostrzegali go, że "nazwisko wolnego kraju wzięte będzie za bunt i sprzysiężenie" przez zaborcę. Ostatecznie folwarczek został nazwany Ursynowem – od rodowego przydomku swego właściciela.

Do Ursynowa przybywało wielu znamienitych gości, wśród nich także młody Juliusz Słowacki. W jednym z listów do matki poeta opisał Niemcewicza, a także jego dom i ogród "zarosły wielkimi drzewami, bardziej do dzikiego lasu niż do ogrodu podobny".

Kolejny właściciel Ursynowa – wnuk Zygmunta Krasińskiego Adam – ofiarował w 1906 roku 120 hektarowy folwark Ursynów, włącznie z istniejącym do dziś pałacem, Polskiej Macierzy Szkolnej. Pół wieku później teren ten objęła Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego.

W roku 1912, powstaje tu Pierwsza Ursynowska Drużyna Harcerzy im. Juliana Ursyna Niemcewicza. Jej drużynowym był harcmistrz Władysław Olędzki Harcerz Rzeczypospolitej. W 1929 roku Pierwsza Ursynowska liczyła 61 harcerzy w 6 zastępach. W 1928 roku dziesiątka harcerzy z Pierwszej Ursynowskiej Drużyny Harcerzy reprezentowała Polskę na Międzynarodowym Zlocie Skautów Wodnych w Budapeszcie zajmując pierwsze miejsce w klasyfikacji ogólnej. Aleksander Kamiński opisał później ich osiągnięcia w swojej książce pt. Narodziny dzielności (Warszawa, 1947 r.). Tradycję ursynowskich harcerzy kontynuuje Hufiec ZHP Warszawa Ursynów i Ursynowski Hufiec Harcerzy "Rawicz".

W 1934 roku skrajem Ursynowa przeciągnięto linię kolejową Warszawa-Radom, a tuż obok zbudowano międzynarodowe lotnisko Okęcie, obecnie nazywane Lotniskiem Chopina. W 1938 roku do Warszawy włączono wsie Służew i Służewiec, gdzie został zbudowany nowoczesny hipodrom. Z kolei prezydent Warszawy Stefan Starzyński wykupił dla stolicy Las Kabacki, wykorzystując na ten cel fundusze uzyskane z miejskich obligacji. Dziś jest to rezerwat przyrody nazwany imieniem Starzyńskiego.

W latach II wojny światowej, a przede wszystkim w czasie powstania warszawskiego, wielu mieszkańców terenów wchodzących w skład obecnej dzielnicy Ursynów, walczyło w oddziałach pułku AK "Baszta", a mogiły powstańców tworzą oddzielną kwaterę na parafialnym cmentarzu w Pyrach. Pomnik – głaz upamiętniający natarcie batalionu Karpaty pułku "Baszta" na koszary SS na Służewcu stanął po wojnie przed bramą główną Torów Wyścigów Konnych.

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Z policyjnych statystyk za 2012 rok wynika, że Ursynów należy do bardziej bezpiecznych rejonów Warszawy. Nie zarejestrowano tu w 2012 r. żadnego zabójstwa ani gwałtu i tylko dwa rozboje z użyciem broni. Pod względem liczby włamań i kradzieży, dzielnica zajmuje 11. miejsce w Warszawie (31,8 włamań na 10 tys. mieszkańców, 79,45 kradzieży na 10 tys. mieszkańców). Na 10. miejsce w Warszawie Ursynów awansował w kategorii przestępstw narkotykowych[7].

Ważniejsze obiekty w obrębie dzielnicy[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Blok przy ulicy Grzegorzewskiej 3 (widok od strony Cynamonowej), w którym kręcono zdjęcia do serialu Stanisława Barei Alternatywy 4
  • 17 grudnia 1900 odbył się na terenie przyszłej dzielnicy specyficzny pojedynek na pistolety pomiędzy Wojciechem Kossakiem a Julianem Fałatem[8],
  • Ursynów został włączony do Warszawy dopiero w 1951,
  • na terenie Ursynowa działa protestancka wspólnota o nazwie Ursynowska Społeczność Ewangeliczna, będąca jednym z nielicznych polskich wyznań, które włączyło nazwę dzielnicy do swojej nazwy,
  • na Ursynowie dzieje się większa część filmu Marka Koterskiego pt. Dzień świra, główny bohater, Adaś Miauczyński, mieszka w bloku przy ul. Kulczyńskiego 7 w pobliżu metra Imielin,
  • przy ulicy Grzegorzewskiej 3 znajduje się blok, w którym kręcono część zdjęć do serialu Alternatywy 4,
  • ursynowskie wzniesienie Kopa Cwila wzięło swą nazwę od inspektora budowlanego Cwila, który wpadł na pomysł zwożenia ziemi z pobliskich budów i gromadzenia ich w jednym miejscu,
  • Ursynów dał nazwę prototypowemu poduszkowcowi polskiemu - Ursynów M-6.
  • od 2010 roku przed ursynowskim ratuszem w dniu Parady Równości wywieszana jest Tęczowa flaga, jako symbol wsparcia środowisk LGBT.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Rocznik demograficzny 2013. W: Główny Urząd Statystyczny [on-line]. stat.gov.pl. [dostęp 2014-05-01]. s. 90.
  2. 2,0 2,1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. W: Główny Urząd Statystyczny [on-line]. 2013. [dostęp 2014-04-30]. s. 113.
  3. Artykuły 5 i 14 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. z 2002 r. Nr 41, poz. 361)
  4. Dzielnica Ursynów m.st. Warszawy – Serwis www (pl) – Ursynów
  5. Podział Warszawy na obszary Miejskiego Systemu Informacji. Dzielnica Ursynów. Zarząd Dróg Miejskich Warszawa. [dostęp 2013-05-07].
  6. Tasowanie burmistrzami. Skaczą z dzielnicy na dzielnicę
  7. Ursynów: czy jest tu bezpiecznie. dobraulica.pl.
  8. Palestra – Pismo Adwokatury Polskiej

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Waldemar Siemiński, Dziedzictwo
  • praca zbiorowa, Dzieje Mokotowa, PWN, Warszawa 1972
  • Józef Maj, Kościół św. Katarzyny, Warszawa 1994
  • Lech Chmielewski, Przewodnik Warszawski, Warszawa 1987
  • Stanisław Lorenz, Natolin, PWN, Warszawa 1970
  • Zbigniew Sałek, Ursynów – Natolin, monografia najnowszej dzielnicy Warszawa-Ursynów, Warszawa 1988

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]