Uttar Pradesh
Położenie geograficzne.svg) |
|
| Stolica | Lucknow (2 621 000 mieszkańców) |
| Języki | hindi, urdu (urzędowe), bhojpuri, angielski |
| Religie | hinduizm (80,6%), islam (18,5%), sikhizm (0,4%), buddyzm (0,2%), inne |
| Powierzchnia | 238 566 km² |
| Liczba mieszkańców | 190 491 000 (2008) |
| Gęstość zaludnienia | 783 mieszk./km² |
| Gubernator | Banwari Lal Joshi |
| Premier | Akhilesh Yadav |
| ISO 3166-2 | IN-UP |
| Strona internetowa | |
Uttar Pradesh (hindi उत्तर प्रदेश, urdu: اتر پردیش, trb.: Uttar Pradeś, trl.: Uttar Pradeś; ang. Uttar Pradesh, co znaczy: "północna prowincja", często w skrócie: UP) – jeden ze stanów Indii, położony w ich północnej części, na żyznych terenach Niziny Gangesu. Stan został utworzony 2 lutego 1950 roku. Jego stolicą jest Lucknow, a największym miastem, centrum przemysłowym i finansowym - Kanpur. Najwyższy sąd stanowy znajduje się w Allahabadzie. To największy stan Indii pod względem liczby ludności (190 mln, z 2008 r), piąty ze względu na obszar (243 286 km²). Uttar Pradesz graniczy z Nepalem i ze stanami indyjskimi: Uttarakhand (utworzony w 2000 roku kosztem terytorium Uttar Pradesh), Himachal Pradesh, Hariana, Delhi, Radżastan, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Jharkhand i Bihar.
Na jego obszarze można zobaczyć wiele historycznych miast, takich jaki: Agra (z mauzoleum Tadź Mahal), opuszczone miasto Mogołów Fatehpur Sikri, czy święte miasta nad Gangesem i Jamuną: Varanasi, Ayodhya, Mathura i Allahabad.
Współcześnie 6 grudnia 1992 roku dramatycznie upamiętniło się Ayodhya. Hinduscy ekstremiści gołymi rękoma rozebrali tam XVI-wieczny meczet Babri Masjid, rzekomo zbudowany w miejscu urodzin Boga Ramy, wcielenia Wisznu na ruinach świątyni hinduistycznej Ram Janmabhoomi. Zdarzenie to wywołało zamieszki hindusko-muzułmańskie (w tym zamieszki w Bombaju), w których zginęło około tysiąca osób.
Najbardziej znaną uczelnią w stanie jest uniwersytet w Allahabadzie.
Spis treści |
Podział administracyjny [edytuj]
Stan Uttar Pradesh dzieli się na 18 dywizji, które z kolei dzielą się na dystrykty. Łącznie w tym stanie znajduje się 75 dystryktów:
Miasta Uttar Pradesh [edytuj]
Miasta powyżej 500 000 mieszkańców [edytuj]
Dane z 2010 roku[1]
| Miasta | Liczba mieszkańców |
|---|---|
| Kanpur | 3 221 435 |
| Lucknow | 2 750 447 |
| Agra | 1 686 976 |
| Ghaziabad | 1 505 958 |
| Meerut | 1 404 723 |
| Waranasi | 1 211 891 |
| Allahabad | 1 142 722 |
| Aligarh | 869 941 |
| Bareli | 837 564 |
| Moradabad | 828 506 |
| Gorakhpur | 730 486 |
| Saharanpur | 528 572 |
| Noida | 504 842 |
Inne ważne miasta [edytuj]
Jhansi • Muzaffarnagar • Mathura • Shahjahanpur • Firozabad • Etawah • Rampur • Mau • Hapur• Farrukhabad • Loni • Mirzapur
Gospodarka [edytuj]
Uttar Pradesh jest drugim, po stanie Maharasztra, największym gospodarczo stanem Indii (PKB)[2]. Ziemie płodnej równiny Gangesu w wielu miejscach pozwalają na zbiory 2 razy do roku.
Znaczące miasta przemysłowe to, obok stolicy, znany z przemysłu metalurgicznego Moradabad, Waranasi (sari i atłas), Mirzapur (produkcja dywanów), Kanpur i Agra (przemysł skórzany). Inne miasta przemysłowe - Allahabad i Noida.
| Towar | Udział w produkcji kraju |
|---|---|
| ziemniaki | 47% |
| trzcina cukrowa | 45% |
| pszenica | 38% |
| ryż | 32% |
| orzeszki ziemne | 34% |
| melasa | 34% |
| cukier | 30% |
| tytoń | 20% |
Demografia [edytuj]
Ze względu na liczbę ludności największy nie tylko w Indiach, ale i na świecie region administracyjno-terytorialny (z państw większe liczebnie są od niego tylko Chiny, USA, Brazylia i Indonezja).
Niewysoki (w porównaniu np z Keralą) poziom wykształcenia ludności (wg danych z 2001 roku piśmiennych mężczyzn 70%, a kobiet 43%).
Języki [edytuj]
| Języki w Uttar Pradesh[3] | ||
|---|---|---|
| Język | rodzina języka | % ilość |
| hindi (włączając pokrewne dialekty) | języki indoeuropejskie | 91,33% |
| urdu | języki indoeuropejskie | 7,99% |
| pendżabski | języki indoeuropejskie | 0,31% |
Polityka [edytuj]
Uttar Pradesh zawsze odgrywał znaczącą rolę w polityce. W Allahabadzie urodził się Jawaharlal Nehru i jego córka Indira Gandhi. Tu w 1975 roku Najwyższy Sąd stanu unieważnił zwycięstwo w wyborach Indiry (ze względu na naruszenie prawa wyborczego), co doprowadziło do ogłoszenia przez premier stanu wyjątkowego.
Stan dał Indiom wielu narodowych liderów. Ośmiu z czternastu premierów Indii pochodziło z Uttar Pradesh: Jawaharlal Nehru, Lal Bahadur Shastri, Indira Gandhi, Rajiv Gandhi, Choudhary Charan Singh, Vishwanath Pratap Singh, Chandra Shekhar i Atal Bihari Vajpayee, który reprezentował stan, chociaż urodził się w Gwalior. Z tego stanu wywodzi się Phoolan Devi: posłanka broniąca praw kobiet i występująca przeciwko małżeństwom dzieci (w przeszłości skrzywdzona jako dziecko w takim małżeństwie, więziona za przewodzenie gangowi dakolitów[4] , sławna w prasie indyjskiej jako "Królowa Bandytów" - Bandit Queen).
Obecnie w liczbie 80 deputowanych reprezentujących stan wchodzą m.in. potomkowie Nehru i Indiry: lider Indyjskiego Kongresu Narodowego Sonia Gandhi, jej syn Rahul Gandhi, Maneka Gandhi i jej syn Varun Gandhi. Reprezentują oni stan Uttar Pradesh podobnie jak kiedyś reprezentowali go Nehru, Indira Gandhi i jej syn, nieżyjący już mąż Soni Rajiv Gandhi.
13 maja 2007 premierem stanu (po raz czwarty) wybrana została Kumari Mayawati, liderka partii Bahujan Samaj Party. Po raz pierwszy od 1991 roku (roku zwycięstwa Indyjskiej Partii Ludowej) zdecydowaną większość uzyskała jedna partia. Do tego czasu dochodziło do koalicji między partiami: Samajwadi Party, IPL, i Bahujan Samaj Party. 15 marca 2012 na stanowisku stanowego premiera został zaprzysiężony Akhilesh Yadav
Przypisy
- ↑ Szacunki World Gazetteer na rok 2010
- ↑ Uttar Pradesh. State Presentation
- ↑ Prozentuale Anteile nach der indischen Volkszählung von 2001
- ↑ Koło 4.. W: Krzysztof Mroziewicz: Ucieczka do Indii. Wyd. 2. Bydgoszcz - Warszawa: Oficyna Wydawnicza BRANTA, 2006, s. 13-17. ISBN 83-89073-81-1.
Zobacz też [edytuj]
|
|||||||||||||
