Uttar Pradesh

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Uttar Pradeś)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Uttar Pradesh
Państwo  Indie
Siedziba Lucknow (2 621 000 mieszkańców)
Kod ISO 3166-2 IN-UP
Gubernator Banwari Lal Joshi
Premier Akhilesh Yadav
Powierzchnia 238 566 km²
Populacja (2008)
• liczba ludności

190 491 000
• gęstość 783 os./km²
Języki urzędowe hindi, urdu (urzędowe), bhojpuri, angielski
Położenie na mapie Indii
Położenie na mapie
Ziemia 26°51′00,0″N 80°54′36,0″E/26,850000 80,910000Na mapach: 26°51′00,0″N 80°54′36,0″E/26,850000 80,910000
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa

Uttar Pradesh (hindi उत्तर प्रदेश, urdu: اتر پردیش, trb.: Uttar Pradeś, trl.: Uttar Pradeś; ang. Uttar Pradesh, co znaczy: "północna prowincja", często w skrócie: UP) – jeden ze stanów Indii, położony w ich północnej części, na żyznych terenach Niziny Gangesu. Stan został utworzony 2 lutego 1950 roku. Jego stolicą jest Lucknow, a największym miastem, centrum przemysłowym i finansowym - Kanpur. Najwyższy sąd stanowy znajduje się w Allahabadzie. To największy stan Indii pod względem liczby ludności (190 mln, z 2008 r), piąty ze względu na obszar (243 286 km²). Uttar Pradesz graniczy z Nepalem i ze stanami indyjskimi: Uttarakhand (utworzony w 2000 roku kosztem terytorium Uttar Pradesh), Himachal Pradesh, Hariana, Delhi, Radżastan, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Jharkhand i Bihar.

Na jego obszarze można zobaczyć wiele historycznych miast, takich jaki: Agra (z mauzoleum Tadź Mahal), opuszczone miasto Mogołów Fatehpur Sikri, czy święte miasta nad Gangesem i Jamuną: Varanasi, Ayodhya, Mathura i Allahabad.

6 grudnia 1992 roku doszło do dramatycznych wydarzeń w Ayodhya. Hinduscy ekstremiści gołymi rękoma rozebrali tam XVI-wieczny meczet Babri Masjid, rzekomo zbudowany w miejscu urodzin Boga Ramy, wcielenia Wisznu na ruinach świątyni hinduistycznej Ram Janmabhoomi. Zdarzenie to wywołało zamieszki hindusko-muzułmańskie (w tym zamieszki w Bombaju), w których zginęło około tysiąca osób.

Najbardziej znaną uczelnią w stanie jest uniwersytet w Allahabadzie.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Stan Uttar Pradesh dzieli się na 18 dywizji, które z kolei dzielą się na dystrykty. Łącznie w tym stanie znajduje się 75 dystryktów:

  1. Agra
  2. Aligarh
  3. Allahabad
  4. Ambedkar Nagar
  5. Auraiya
  6. Azamgarh
  7. Badaun
  8. Bagpat
  9. Bahraich
  10. Ballia
  11. Balrampur
  12. Banda
  13. Barabanki
  14. Bareli
  15. Basti
  16. Bhimnagar
  17. Bijnor
  18. Bulandshahr
  19. Chandauli
  20. Chhatrapati Shahuji Maharaj Nagar
  1. Chitrakoot
  2. Deoria
  3. Etah
  4. Etawah
  5. Faizabad
  6. Farrukhabad
  7. Fatehpur
  8. Firozabad
  9. Gautam Buddha Nagar
  10. Ghaziabad
  11. Ghazipur
  12. Gonda
  13. Gorakhpur
  14. Hamirpur
  15. Hardoi
  16. Jalaun
  17. Jaunpur
  18. Jhansi
  19. Jyotiba Phule Nagar
  20. Kannauj
  1. Kanpur Nagar
  2. Kanshi Ram Nagar
  3. Kaushambi
  4. Kushinagar
  5. Lakhimpur Kheri
  6. Lalitpur
  7. Lucknow
  8. Mahamaya Nagar
  9. Maharajganj
  10. Mahoba
  11. Mainpuri
  12. Mathura
  13. Mau
  14. Meerut
  15. Mirzapur
  16. Moradabad
  17. Muzaffarnagar
  18. Panchsheel Nagar
  19. Pilibhit
  20. Prabuddhanagar
  1. Pratapgarh
  2. Raebareli
  3. Ramabai Nagar
  4. Rampur
  5. Saharanpur
  6. Sant Kabir Nagar
  7. Sant Ravidas Nagar
  8. Shahjahanpur
  9. Shravasti
  10. Siddharthnagar
  11. Sitapur
  12. Sonbhadra
  13. Sultanpur
  14. Unnao
  15. Waranasi

Miasta Uttar Pradesh[edytuj | edytuj kod]

Tadź Mahal w marcu 2004

Miasta powyżej 500 000 mieszkańców[edytuj | edytuj kod]

Dane z 2010 roku[1].

Miasta Liczba mieszkańców
Kanpur 3 221 435
Lucknow 2 750 447
Agra 1 686 976
Ghaziabad 1 505 958
Meerut 1 404 723
Waranasi 1 211 891
Allahabad 1 142 722
Aligarh 869 941
Bareli 837 564
Moradabad 828 506
Gorakhpur 730 486
Saharanpur 528 572
Noida 504 842

Inne ważne miasta[edytuj | edytuj kod]

JhansiMuzaffarnagarMathuraShahjahanpurFirozabadEtawahRampurMauHapurFarrukhabadLoniMirzapur

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Uttar Pradesh jest drugim, po stanie Maharasztra, największym gospodarczo stanem Indii (PKB)[2]. Ziemie płodnej równiny Gangesu w wielu miejscach pozwalają na zbiory 2 razy do roku.

Znaczące miasta przemysłowe to, obok stolicy, znany z przemysłu metalurgicznego Moradabad, Waranasi (sari i atłas), Mirzapur (produkcja dywanów), Kanpur i Agra (przemysł skórzany). Inne miasta przemysłowe - Allahabad i Noida.

Towar Udział w produkcji kraju
ziemniaki 47%
trzcina cukrowa 45%
pszenica 38%
ryż 32%
orzeszki ziemne 34%
melasa 34%
cukier 30%
tytoń 20%

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na liczbę ludności największy nie tylko w Indiach, ale i na świecie region administracyjno-terytorialny (z państw większe liczebnie są od niego tylko Chiny, USA, Brazylia i Indonezja).

Niewysoki (w porównaniu np z Keralą) poziom wykształcenia ludności (według danych z 2001 roku piśmiennych mężczyzn 70%, a kobiet 43%).

Języki[edytuj | edytuj kod]

Języki w Uttar Pradesh[3]
Język rodzina języka  % ilość
hindi (włączając pokrewne dialekty) języki indoeuropejskie 91,33%
urdu języki indoeuropejskie 7,99%
pendżabski języki indoeuropejskie 0,31%

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Uttar Pradesh zawsze odgrywał znaczącą rolę w polityce. W Allahabadzie urodził się Jawaharlal Nehru i jego córka Indira Gandhi. Tu w 1975 roku Najwyższy Sąd stanu unieważnił zwycięstwo w wyborach Indiry (ze względu na naruszenie prawa wyborczego), co doprowadziło do ogłoszenia przez premier stanu wyjątkowego.

Stan dał Indiom wielu narodowych liderów. Ośmiu z czternastu premierów Indii pochodziło z Uttar Pradesh: Jawaharlal Nehru, Lal Bahadur Shastri, Indira Gandhi, Rajiv Gandhi, Choudhary Charan Singh, Vishwanath Pratap Singh, Chandra Shekhar i Atal Bihari Vajpayee, który reprezentował stan, chociaż urodził się w Gwalior. Z tego stanu wywodzi się Phoolan Devi: posłanka broniąca praw kobiet i występująca przeciwko małżeństwom dzieci (w przeszłości skrzywdzona jako dziecko w takim małżeństwie, więziona za przewodzenie gangowi dakolitów[4] , sławna w prasie indyjskiej jako "Królowa Bandytów" - Bandit Queen).

Obecnie w liczbie 80 deputowanych reprezentujących stan wchodzą m.in. potomkowie Nehru i Indiry: lider Indyjskiego Kongresu Narodowego Sonia Gandhi, jej syn Rahul Gandhi, Maneka Gandhi i jej syn Varun Gandhi. Reprezentują oni stan Uttar Pradesh podobnie jak kiedyś reprezentowali go Nehru, Indira Gandhi i jej syn, nieżyjący już mąż Soni Rajiv Gandhi.

13 maja 2007 premierem stanu (po raz czwarty) wybrana została Kumari Mayawati, liderka partii Bahujan Samaj Party. Po raz pierwszy od 1991 roku (roku zwycięstwa Indyjskiej Partii Ludowej) zdecydowaną większość uzyskała jedna partia. Do tego czasu dochodziło do koalicji między partiami: Samajwadi Party, IPL, i Bahujan Samaj Party. 15 marca 2012 na stanowisku stanowego premiera został zaprzysiężony Akhilesh Yadav

Przypisy

  1. Szacunki World Gazetteer na rok 2010
  2. Uttar Pradesh. State Presentation
  3. Prozentuale Anteile nach der indischen Volkszählung von 2001
  4. Koło 4.. W: Krzysztof Mroziewicz: Ucieczka do Indii. Wyd. 2. Bydgoszcz - Warszawa: Oficyna Wydawnicza BRANTA, 2006, s. 13-17. ISBN 83-89073-81-1.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]