Utwór

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Utwórtermin prawniczy z zakresu prawa autorskiego, który według Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych[1] jest zdefiniowany następująco[2]:

Quote-alpha.png
...każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

Ochrona praw autorskich do utworu w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Utwór jest przedmiotem prawa autorskiego od chwili ustalenia, chociażby miał postać nieukończoną[3], a poza pewnymi wyjątkami właścicielem tych praw jest twórca utworu[4], który nabywa je automatycznie bez konieczności spełnienia jakichkolwiek formalności[5].

Zbiory, antologie, wybory, bazy danych spełniające cechy utworu również są przedmiotem prawa autorskiego, nawet jeżeli zawierają niechronione materiały, o ile przyjęty w nich dobór, układ lub zestawienie ma twórczy charakter, bez uszczerbku dla praw do wykorzystanych utworów[6].

Przepisy ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych stosuje się do utworów:

Wyłączone spod ochrony prawno-autorskiej są natomiast:

  • akty normatywne lub ich urzędowe projekty,
  • urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole,
  • opublikowane opisy patentowe lub ochronne,
  • proste informacje prasowe[8].

W rozumieniu tej samej ustawy

  • utworem opublikowanym jest utwór, który za zezwoleniem twórcy został zwielokrotniony i którego egzemplarze zostały udostępnione publicznie
  • opublikowaniem równoczesnym utworu jest opublikowanie utworu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i za granicą w okresie trzydziestu dni od jego pierwszej publikacji
  • utworem rozpowszechnionym jest utwór, który za zezwoleniem twórcy został udostępniony publicznie[9]

Autorskie prawa osobiste do utworu są w Polsce niezbywalne i nieograniczone w czasie[10], natomiast majątkowe trwają (poza pewnymi wyjątkami) przez 70 lat od końca roku, w którym zmarł ostatni z twórców utworu[11]

Rodzaje utworów[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na zależność od siebie[edytuj | edytuj kod]

Polskie prawo autorskie rozróżnia następujące typy utworów[12]:

  • pierwotne - stworzone oryginalnie przez jednego lub grupę twórców
  • opracowania (zwane też czasami dziełami wtórnymi lub zależnymi) - są to różnego rodzaju modyfikacje utworu pierwotnego, takie jak tłumaczenia, przeróbki, kolaże, wydania krytyczne itp; publikacja opracowania bez zgody twórców utworu pierwotnego stanowi naruszenie ich majątkowych i osobistych praw autorskich, ponadto za publikację opracowania twórcom utworu pierwotnego należy się wynagrodzenie
  • utwory inspirowane - które nie są jasno zdefiniowane prawnie, ale według opinii prawnych są to utwory stworzone w efekcie kontaktu z utworem pierwotnym i mogącym mieć pewne do niego cechy podobieństwa ale jednak na tyle różnym, że nie ma wątpliwości, że to dzieło samoistne, nie zawierające oprócz uprawnionych cytatów żadnych fragmentów dzieła pierwotnego[13]; twórca utworu pierwotnego nie może sobie rościć żadnych szczególnych praw w stosunku do dzieła inspirowanego.

Ponadto w obiegu prawniczym jest też pojęcie "utworu z zapożyczeniami", które zawiera fragmenty utworów pierwotnych wykraczających poza zwykłe cytaty, ale jednak nie tyle aby go uznać za opracowanie utworu pierwotnego. Zapożyczenia stanowią potencjalne naruszenie majątkowych i osobistych praw twórców utworu pierwotnego, dlatego w praktyce odnoszą się do nich wszystkie zasady obowiązujące do opracowań, choć w zakresie proporcjonalnym do ilości i objętości owych zapożyczeń[13].

Ze względu na naturę[edytuj | edytuj kod]

Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych wymienia szczegółowo następujące rodzaje utworów[14]:

  1. wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe),
  2. plastyczne,
  3. fotograficzne,
  4. lutnicze,
  5. wzornictwa przemysłowego,
  6. architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne,
  7. muzyczne i słowno-muzyczne,
  8. sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne,
  9. audiowizualne (w tym filmowe).

Utwory są w Polsce zasadniczo chronione jednakowo niezależnie od ich natury, z wyjątkiem utworów audiowizualnych i programów komputerowych. W przypadku utworu audiowizualnego ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych wymienia dokładnie kogo się uznaje za współtwórców takiego dzieła oraz ustala relacje między producentem i twórcami[14].

W przypadku programów komputerowych ustawa uściśla zasady korzystania, dystrybucji i kopiowania programów[15] i silnie ogranicza prawo do dozwolonego użytku (np: nie zezwala na pożyczanie i kopiowanie programów nawet w kręgu rodziny i najbliższych znajomych). Nie istnieje też w stosunku do programów prawo cytatu[16].

Przypisy

  1. Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631
  2. art. 1 p.1. Ust. z 1994, o prawie autorskim i prawach pokrewnych
  3. art. 1 p. 3. Ust. z 1994, o prawie autorskim i prawach pokrewnych
  4. art. 8 p.1 Ust. z 1994, o prawie autorskim i prawach pokrewnych
  5. art. 2 p.4 Ust. z 1994, o prawie autorskim i prawach pokrewnych
  6. art. 3 Ust. z 1994, o prawie autorskim i prawach pokrewnych
  7. art. 5 Ust. z 1994, o prawie autorskim i prawach pokrewnych
  8. art. 4 Ust. z 1994, o prawie autorskim i prawach pokrewnych
  9. art. 6 Ust. z 1994, o prawie autorskim i prawach pokrewnych
  10. art. 16 Ust. z 1994, o prawie autorskim i prawach pokrewnych
  11. art. 36 Ust. z 1994, o prawie autorskim i prawach pokrewnych
  12. art. 2 p.1. Ust. z 1994, o prawie autorskim i prawach pokrewnych
  13. 13,0 13,1 Dariusz Czajka, Prawa zależne w polskim prawie autorskim, Gazeta Sądowa, Listopad 2007
  14. 14,0 14,1 art. 1 p.2 Ust. z 1994, o prawie autorskim i prawach pokrewnych
  15. art. 75 Ust. z 1994, o prawie autorskim i prawach pokrewnych
  16. art. 77 Ust. z 1994, o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]