Diego Velázquez

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Velasquez)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Diego Velázquez
Self-portrait by Diego Velázquez.jpg
Autoportret, 1643
Galeria Uffizi, Florencja
Imiona i nazwisko Diego Rodríguez de Silva y Velázquez
Data i miejsce urodzenia 6 czerwca 1599, Sewilla, Hiszpania
Data i miejsce śmierci 6 sierpnia 1660, Madryt, Hiszpania
Narodowość hiszpańska
Dziedzina sztuki malarstwo
Styl barok, tenebryzm, caravaggionizm
Ważne dzieła Panny dworskie, Portret konny Filipa IV, Triumf Bachusa, Portret papieża Innocentego X, Chrystus w domu Marii i Marty, Poddanie Bredy, Wenus z lustrem, Kuźnia Wulkana
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Diego Rodríguez de Silva y Velázquez (ochrzcz. 6 czerwca 1599 w Sewilli, zm. 6 sierpnia 1660 w Madrycie) – hiszpański malarz, przedstawiciel baroku, portrecista, nadworny malarz króla Filipa IV.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Był najstarszym synem z siedmiorga dzieci Juana Rodrígueza de Silva, wywodzącego się ze szlacheckiej rodziny portugalskiej i Jeronimy Velázquez. Do historii sztuki przeszedł pod nazwiskiem matki. Początkowo odebrał wykształcenie humanistyczne, lecz ze względu na swe uzdolnienia artystyczne rozpoczął naukę w tym kierunku. Przez krótki czas jego pierwszym nauczycielem był znany ówczesny malarz Francisco de Herrera. Następnie przez 6 lat uczył się pod kierunkiem Francisca Pacheca. 14 maja 1617 został przyjęty do cechu malarzy w Sewilli i z pomocą Pacheco założył własną pracownię. W 1618 ożenił się z jego córką Juaną, z którą miał dwie córki (Francisca ur. w 1619 i Ignacia ur. w 1621). W 1622 roku wyjechał na krótko do Madrytu. W rok później został wezwany przez ministra króla Filipa IV Olivaresa (pochodzącego z Sewilli) i został mianowany nadwornym malarzem. W roku 1624 na stałe przeniósł się do Madrytu. W tym okresie poznał przebywającego w Madrycie Rubensa. Wtedy zapragnął udać się w podróż do Włoch i uzyskał na tę wyprawę królewskie pozwolenie.

W latach 1629-1631 przebywał we Włoszech, gdzie odwiedził kolejno Genuę, Mediolan, Weronę, Wenecję, Ferrarę, Cento, Loreto, Bolonię, Rzym i Neapol. Najwięcej czasu spędził w Rzymie. Wyprawa miała głównie charakter poznawczy. Malarz zetknął się bezpośrednio ze sztuką włoską, studiując i kopiując dzieła wielkich mistrzów: Rafaela, Michała Anioła, Tycjana i Tintoretta. W Neapolu poznał Riberę. Po powrocie do Madrytu został zaangażowany do prac dekoracyjnych w nowej siedziby królewskiej – Pałacu Buen Retiro oraz tzw. Salonu Królestw. W 1645 r., wkrótce po otrzymaniu stanowiska nadintendenta, został zarządcą konstrukcji Pokoju Oktagonalnego w madryckim Alkazarze. Nominacja ta, uzyskana kosztem jednego z artystów, doprowadziła jednak do znacznych napięć między dworskimi malarzami. Velázquez, aby załagodzić spór, poprosił o zezwolenie na wyjazd do Włoch.

Podczas drugiej podróży włoskiej w latach 1649-1651 (głównie w celu zakupu obrazów i zgromadzenia informacji przydatnych dla utworzenia planowanej Hiszpańskiej Akademii Królewskiej) artysta odwiedził Genuę, Wenecję, Modenę, Parmę, Bolonię, Neapol i Rzym. Dokonał zakupu dzieł m.in. Veronesego i Tintoretta. Spotkał się z takimi artystami jak: Pietro da Cortona, Nicolas Poussin, Mattia Preti oraz rzeźbiarz Giovanni Lorenzo Bernini. W 1650 przyjęto go do rzymskiej Akademii św. Łukasza.

W 1659 został Rycerzem Zakonu Świętego Jakuba. Zmarł po krótkiej chorobie w wieku 61 lat. Pochowany został w madryckim kościele św. Jana. W siedem dni później zmarła jego żona. Na pomniku artysty w Sewilli znajduje się dedykacja: „Malarzowi prawdy”[1].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Stara kucharka (1618)
Triumf Bachusa (1629)
Portret konny księcia Olivaresa (1634)
Portret kobiety (ok. 1635)
Portret Pabla de Valladolid, (1635)
Portret Juana de Pareja (ok. 1650)
Portret infantki Marii Teresy (1652-53)
Poddanie Bredy (1634-35)
Panny dworskie (1656)

Obok van Dycka i Rembrandta był najwybitniejszym portrecistą XVII w. Malował też obrazy religijne i mitologiczne, a także sceny rodzajowe.

Z okresu sewilskiego zachowało się 20 obrazów i 2 rysunki. Był to czas intensywnych poszukiwań formalnych i krystalizacji zainteresowań. Malował przede wszystkim obrazy religijne dla miejscowych kościołów i klasztorów. Powstało wtedy dziewięć obrazów rodzajowych, tzw. bodegonów (połączenie tematu rodzajowego z martwą naturą), tematycznie związanych z kuchnią i przygotowaniem posiłków (np. Śniadanie, Stara kucharka, Dwaj mężczyźni przy posiłku), wykazujących silny wpływ naturalizmu Caravaggia. Trzeci typ obrazów splatał oba te wątki tematyczne (np. Chrystus w domu Marty i Marii, Wieczerza w Emaus) – z charakterystycznym motywem obrazu w obrazie na drugim planie. Obrazy sewilskie cechuje silny modelunek światłocieniowy, intymny nastrój, oszczędność środków wyrazu, ciemna nasycona tonacja barwna[2].

W 1623 został malarzem nadwornym króla Filipa IV. Zarzucił tematykę rodzajową i zajął się przede wszystkim portretem. Wykonywał portrety reprezentacyjne i dworskie, głównie króla Filipa IV (ponad 30) i członków jego rodziny, dworzan (seria karłów i błaznów) oraz znanych postaci bywających na dworze hiszpańskim. Były to najczęściej figury pojedyncze, całopostaciowe i dość statyczne. Artysta unikał patosu, gwałtownych ruchów i wyszukanych póz. Malując członków rodziny królewskiej nawiązywał do schematu portretu reprezentacyjnego, wypracowanego w XVI w. przez takich portrecistów, jak Alonso Sánchez Coello i Juan Pantoja de la Cruz. Do najbardziej reprezentatywnych jego płócien należą portrety konne, choć artysta słabo sobie radził z przedstawianiem koni. Jego konie są niezgrabne, nieforemne, równie słabe jak konie Goi[3]. Najbardziej poruszające, najgłębsze od strony psychologicznej są portrety karłów i błaznów królewskich, powstałe głównie w l. 30. i 40. XVII w.[4]

Jedynym zachowanym obrazem historycznym Velázqueza jest olbrzymie płótno Poddanie Bredy (Lance), namalowane na zamówienie królewskie do rezydencji Buen Retiro, dla upamiętnienia zakończonego sukcesem oblężenia Bredy przez Spinolę w 1625 r., zaliczane do arcydzieł malarstwa europejskiego. Spośród kilku namalowanych przez niego aktów zachował się tylko jeden – Wenus z lustrem (leżący akt kobiety ujęty z tyłu). W 1628 sięgnął do tematyki mitologicznej (Triumf Bachusa), w następnych latach wątki te kilkukrotnie pojawiały się w jego twórczości. Podczas drugiego pobytu we Rzymie powstały dwa krajobrazy – widoki ogrodów Villi Medici, jedyne tego rodzaju w twórczości artysty, oraz znakomity portret papieża Innocentego X.

W ostatnich latach życia namalował niewiele obrazów, ale powstały wtedy takie arcydzieła, jak Panny dworskie (jedno z najważniejszych dzieł Velázqueza, kwintesencja malarstwa barokowego, które Luca Giordano nazwał „teologią malarstwa”[5]), Prządki i Infantka Małgorzata w błękicie. Jego portrety drugiej żony Filipa IV, Marianny Austriackiej oraz infantki Małgorzaty Teresy łączą w sobie subtelną kolorystykę z pełną rozmachu kompozycją. Charakterystyczna dla jego obrazów jest niezwykła siła kolorytu i światłocienia.

Poczynając od XIX wieku, dzieła Velázqueza stały się inspiracją dla wielu malarzy, szczególnie Francisca Goi i Édouarda Maneta (nazwał go „malarzem nad malarzami”[6]). Wielu współczesnych artystów, między innymi Pablo Picasso i Salvador Dalí, złożyli hołd Velázquezowi, powołując się na jego obrazy w niektórych swoich sławnych dziełach. Oddziałał też na polskich artystów m.in. na Piotra Michałowskiego i Olgę Boznańską.

Najwięcej jego płócien (ponad 1/3 dorobku) znajduje się obecnie w muzeum Prado w Madrycie. Imponująca jest także seria portretów w Kunsthistorisches Museum w Wiedniu.

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Trzej muzykanciok. 1617, 88 × 111 cm, Gemaldegalerie, Berlin
  • Stara kucharka lub Stara kobieta smażąca jajka1618, 99 × 128 cm, National Gallery of Scotland, Edynburg
  • Śniadanie lub Trzej mężczyźni przy posiłkuok. 1618, 109 × 102 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
  • Dziewczyna kuchenna ze sceną Wieczerzy w Emaus w tleok. 1618 cm, 55 × 118 cm, Narodowa Galeria Irlandii, Dublin
  • Chrystus w domu Marty i Mariiok. 1618, 60 × 103 cm, National Gallery w Londynie
  • Chłopi przy posiłku1618-19, 96 × 112 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie
  • Pokłon Trzech Króli1619, 204 × 126 cm, Prado, Madryt
  • Niepokalane Poczęcieok. 1619, 135 × 101,5 cm, National Gallery w Londynie
  • Św. Jan na Patmosok. 1619, 135 × 102 cm, National Gallery w Londynie
  • Mulatka1620, 55 × 105 cm, Detroit Institute of Arts
  • Portret Cristobala Suareza de Ribery1620, 207 × 148 cm, Museo de Bellas Artes, Sewilla
  • Nosiwoda z Sewilliok. 1620, 106 × 82 cm, Wellington Museum, Londyn
  • Portret matki przełożonej Jeronimy de la Fuente1620, 162 × 107 cm, Prado, Madryt
  • Nosiwoda z Sewilliok. 1621, 103 × 77 cm, Fondazione Contini Bonacossi, Florencja
  • Portret Luisa de Gongora y Argote1622, 50 × 40,5 cm, Museum of Fine Arts, Boston
  • Francisco Pacheco1619-22, 40 × 36 cm, Prado, Madryt
  • Autoportret1622-23, 56 × 39 cm, Prado, Madryt
  • Portret mężczyznyok. 1623, 55,5 × 38 cm, Prado, Madryt
  • Portret diuka-hrabiego Olivaresa1624, 203 × 106 cm, Museum of Art, Sao Paulo
  • Filip IV1623-27, 198 × 101,5 cm, Prado, Madryt
  • Portret Filipa IV w zbroiok. 1628, 57 × 44,5 cm, Prado, Madryt
  • Triumf Bachusa lub Bachus wśród pijaków (Los Borrachos)ok. 1628, 165 × 225 cm, Prado, Madryt
  • Portret Filipa IV Hiszpańskiegook. 1628, 201 × 102 cm, Prado, Madryt
  • Ubiczowany Chrystus kontemplowany przez duszę chrześcijańską1626-28, 165 × 206,5 cm, National Gallery w Londynie
  • Chrystus w Emaus 1628-29, 123 × 132,5 cm, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
  • Demokryt1628-29, 101 × 81 cm, Musee des Beaux-Arts, Rouen
  • Portret Marianny Austriackiejok. 1630, 59,5 × 44,5 cm, Prado, Madryt
  • Kuźnia Wulkana1630, 223 × 290 cm, Prado, Madryt
  • Szata Józefa 1630, 233 × 250 cm, Escorial, Madryt
  • Portret młodego mężczyzny1630-31, 89 × 69,5 cm, Stara Pinakoteka, Monachium
  • Autoportretok. 1631, 101 × 81 cm, Galeria Uffizi, Florencja
  • Chrystus na krzyżu1631, 100 × 57 cm, Prado, Madryt
  • Filip III na koniuok. 1631, 300 × 314 cm, Prado, Madryt
  • Portret Antonii de Ipenarriety z synem don Luisem – ok. 1631, 215 × 110 cm, Prado, Madryt
  • Infant Baltazar Carlos z karłem1631, 128 × 102 cm, Museum of Fine Arts, Boston
  • Diego del Corral y Arellano, sędzia Rady Najwyższej Kastyliiok. 1631, 215 × 110 cm, Prado, Madryt
  • Juana Pacheco, żona artysty jako Sybillaok. 1631, 62 × 50 cm, Prado, Madryt
  • Portret Filipa IV lub W brązie i srebrzeok. 1631-32, 195 × 110 cm, National Gallery w Londynie
  • Król Filip IV1632, 127,5 × 86 cm, Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu
  • Królowa Izabela Hiszpańska1632, 132 × 101,5 cm, Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu
  • Chrystus ukrzyżowanyok. 1632, 248 × 169 cm, Prado, Madryt
  • Portret Don Juana Mateosok. 1632, 108,5 × 90 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
  • Portret Pabla de Valladolidok. 1632, 209 × 123 cm, Prado, Madryt
  • Portret konny diuka-hrabiego Olivaresa1634, 313 × 239 cm, Prado, Madryt
  • Portret konny królewicza Balatazara Carlosa1634-35, 209 × 174 cm, Prado, Madryt
  • Portret Juana Martineza Montanesaok. 1635, 109 × 107 cm, Prado, Madryt
  • Portret Filipa IV na koniuok. 1635, 126 × 93 cm, Pałac Pitti, Florencja
  • Portret Filipa IV w stroju myśliwskimok. 1635, 189 × 124 cm, Prado, Madryt
  • Błazen „Rudobrody”ok. 1635, 198 × 121 cm, Prado, Madryt
  • Portret kobiety1635, 123,7 × 101,7 cm, Gemäldegalerie, Berlin
  • Dama z wachlarzemok. 1635 cm, Wallace Collection, Londyn
  • Portret Filipa IV na koniu1631-36, 303 × 317 cm, Prado, Madryt
  • Portret diuka-hrabiego Olivaresa1638, 67 × 54.5 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
  • Portret błazna Juana Calabazasa1637-39, 105,5 × 82,5 cm, Prado, Madryt
  • Bóg Wojny Mars1640, 179 × 95 cm, Prado, Madryt
  • Infant Baltazar Carlosok. 1640, 130,5 × 101 cm, Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu
  • Ezop1640, 179 × 94 cm, Prado, Madryt
  • Kobieta z igłą lub Szyjąca1640, 74 × 60 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
  • Menip1639-41, 179 × 94 cm, Prado, Madryt
  • Św. Paweł Pustelnik i św. Antoni Opatok. 1642, 257 × 188 cm, Prado, Madryt
  • Don Sebastian de Morra1643-44, 106 × 81 cm, Prado, Madryt
  • Koronacja Matki Boskiej1643-44, 176 × 134 cm, Prado, Madryt
  • Filip IV we Frydze1644, 135 × 98 cm, Frick Collection, Nowy Jork
  • Francisco Lezcano lub Dziecko z Vallecas1643-45, 107 × 83 cm, Prado, Madryt
  • Portret karła z książką na kolanachOkoło 1645, 106 × 82,5 cm, Prado, Madryt
  • Portret Juana de Pareja1649-50, 81,5 × 70 cm, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
  • Portret błazna z psemok. 1650, 142 × 107 cm, Prado, Madryt
  • Portret papieża Innocentego X1650, 140 × 120 cm, Galleria Doria Pamphili, Rzym
  • Portret papieża Innocentego Xok. 1650, 49 × 41 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
  • Villa Medici w Rzymie (Dwaj mężczyźni u wejścia do groty)1650-51, 44 × 38 cm, Prado, Madryt
  • Villa Medici w Rzymie (Pawilon Ariadny)1650-51, 48 × 42 cm, Prado, Madryt
  • Wenus z lustrem lub Toaleta Wenus1651-1653, 122 × 177 cm, National Gallery w Londynie
  • Portret Marianny Austriackiej1652-53, 321 × 131 cm, Prado, Madryt
  • Arcyksiężna Maria Anna, królowa Hiszpaniiok. 1653, 204 × 126,5 cm, Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu
  • Portret Filipa IV w stroju myśliwskimok. 1653, 69,3 × 56,5 cm, Prado, Madryt
  • Panny dworskie (Las Meninas) lub Rodzina Filipa IV1656, 318 × 276 cm, Prado, Madryt
  • Baśń o Arachne1655-1657, 167 × 252 cm, Prado, Madryt
  • Baśń o Arachneok. 1656 – 1658, 220 × 289 cm, Prado
  • Prządki (Las hilanderas) lub Historia Arachneok. 1659 cm, 222 × 293 cm, Prado, Madryt
  • Merkury i Argusok. 1659, 127 × 248 cm, Prado, Madryt
  • Portret infantki Małgorzaty w wieku ośmiu lat1659, 127 × 107 cm, Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu
  • Portret infantki Małgorzaty1659-1660, 212 × 147 cm, Prado, Madryt

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Barok, Łódź 1999, s. 58.
  2. A. Lewicka-Morawska, Velazquez, [w:] Sztuka świata, t. 7, Warszawa 1994, s. 217.
  3. W. Łysiak, Malarstwo białego człowieka, t. 5, Warszawa 2000, s. 133.
  4. M. Rzepińska, Siedem wieków malarstwa polskiego, Warszawa 1994, s. 304.
  5. Diego Velazquez, Poznań 2008, s. 24.
  6. E. de l’Ecotais, Diego Velazquez, Siechnice 1999, s. 31.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jean Babelon, Sztuka hiszpańska, Warszawa: WAiF, 1974.
  • Barok, Łódź: Galaktyka, 1999, ISBN 83-87914-03-7.
  • Stefano Casu, Elena Franchi, Andrea Franci, Wielcy mistrzowie malarstwa europejskiego, Warszawa: Arkady, 2005, ISBN 83-213-4387-2.
  • Diego Velazquez, Poznań: Oxford Educational, 2008 (Wielka Kolekcja Sławnych Malarzy ; 8), ISBN 978-83-7425-494-6.
  • Anna Dobrzycka, Diego Velazquez, wyd. 2, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1990, ISBN 83-03-02990-8.
  • Emmanuelle de l’Ecotais, Diego Velazquez, Siechnice: Eaglemoss Polska, 1999 (Wielcy Malarze ; nr 66)
  • Götz Eckardt, Diego Valázquez, Warszawa: Arkady ; Berlin: Henschelverlag, 1976 (W Kręgu Sztuki)
  • Enrique Lafuente Ferrari, Velázquez – infanci i infantki, Warszawa: Arkady, 1982 (Mała Encyklopedia Sztuki ; 71)
  • Rosa Giorgi, Velasquez, Warszawa: HPS, 2006 (Klasycy Sztuki ; 12), ISBN 83-60529-11-6.
  • Rosa Giorgi, Velázquez, Warszawa: Arkady, 2001 (Geniusze Malarstwa),
  • Historia portretu, red. S. Zuffi, Warszawa: Arkady, 2001, ISBN 83-213-4235-3.
  • Anna Lewicka-Morawska, Velazquez, [w:] Sztuka świata, t. 7, Warszawa: Arkady, 1994, ISBN 83-213-3680-9.
  • Muzeum Prado. Arcydzieła malarstwa, Warszawa: Arkady, 2011, ISBN 978-83-213-4421-8.
  • José Ortega y Gasset, Velázquez i Goya, Warszawa: Czytelnik, 1993, ISBN 83-07-02278-9.
  • Waldemar Łysiak, Malarstwo białego człowieka, t. 5, Warszawa: Nobilis, 2000 (rozdz. Don Diego), ISBN 83-88455-01-X.
  • Christine Stukenbrock, Barbara Toepper, Arcydzieła malarstwa europejskiego, Koenigswinter: h. f. ullmann, 2007. ISBN 978-3-8331-2131-9.
  • Andras Szekely, Malarstwo hiszpańskie, Warszawa: WAiF, 1974.
  • Sztuka świata, t. 13, Leksykon L-Z, Warszawa: Arkady, 2000, ISBN 83-213-4135-7.
  • Andrzej Witko, Tajemnica „Las Meninas”, Kraków: Wydawnictwo AA, 2006, ISBN 83-89368-73-0.
  • Kazimierz Zawanowski, Velazquez, Warszawa: Arkady, 1963 (Monografie Malarskie)
  • Stefano Zuffi, Wielki słownik malarzy, t. 4, Warszawa: HPS, 2006. ISBN 83-60688-18-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]