Vexilla regis prodeunt

Vexilla regis prodeunt jest jednym z najważniejszych hymnów łacińskich. Utrzymany w metrum dymetru jambicznego. Autorem słów dzieła jest wczesnośredniowieczny biskup katolicki i poeta łaciński Wenancjusz Fortunat, biskup Poitiers. Hymn został wykonany po raz pierwszy w procesji w dniu 19 listopada 569 roku, gdy relikwia Prawdziwego Krzyża została wysłana przez bizantyjskiego cesarza Justyna II na prośbę św. Radegundy z Tours do jej klasztoru Świętego Krzyża w Poitier.

Pierwotnie hymn ten był pamiątką odbywającego się w Wielki Piątek Mszału Rzymskiego, kiedy Najświętszy Sakrament jest niesiony w procesji z repozytorium do ołtarza, jednak używany jest głównie w oficjum z Brewiarza Rzymskiego – z nieszporów od soboty przed Pasją niedzielną codziennie do Wielkiego Czwartku i do nieszporów święta Podwyższenia Krzyża Świętego. Przed Soborem Watykańskim II hymn znajdował się również w brewiarzu na nieistniejące już święto Znalezienia Krzyża Pańskiego. Pierwotnie hymn składał się z 8 strof. W X wieku strofy 7 i 8 były stopniowo zastępowane przez nowe („O crux ave, spes unica”), ponadto dodana została doksologia „Te summa Deus Trinitas”.

Vexilla miała symbolicznie reprezentować chrzest, eucharystię i inne sakramenty. Clichtoveus Jodocus (XIV-wieczny flamandzki humanista i teolog) wyjaśnia, że tak jak vexilla (łac. vexillum – sztandar, chorągiew, oddział) jest normą, wyposażeniem wojskowym dla królów i książąt, tak dla Chrystusa jest to krzyż, włócznia i inne narzędzia Pasji, którymi „on walczył przeciw prastarym wrogom i odrzucił księcia tego świata”.

Nawiązania

W Boskiej Komedii Dantego (Piekło XXXIV, 1) można odnaleźć parafrazę pierwszych słów hymnu: Vexilla regis prodeunt inferni (pol. Ukazują się sztandary króla piekieł).