Vincent Price

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy aktora. Zobacz też: utwór Vincent Price zespołu Deep Purple.
Vincent Price
Vincent Price w filmie Laura z 1944 roku.
Vincent Price w filmie Laura z 1944 roku.
Imię i nazwisko Vincent Leonard
Price Jr
Data
i miejsce urodzenia
27 maja 1911
Stany Zjednoczone Saint Louis
Data
i miejsce śmierci
25 października 1993
Stany Zjednoczone Los Angeles
Zawód aktor
Współmałżonek Edith Barrett
(1938–48)
Mary Grant Price
(1949–73)
Coral Browne
(1974–91)
Lata aktywności 1935–1993
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Vincent Price, właśc. Vincent Leonard Price Jr. (ur. 27 maja 1911 w Saint Louis, zm. 25 października 1993 w Los Angeles) − amerykański aktor filmowy i teatralny, znany głównie z występów w filmach grozy. Użyczył głosu w słynnej piosence Michaela Jacksona "Thriller".

Młodość i początki kariery[edytuj | edytuj kod]

Price urodził się w Saint Louis (Missouri), jako najmłodszy z czwórki dzieci Vincenta Leonarda Price'a Seniora (prezesa National Candy Company) i jego żony Marguerite Cobb Wilcox[1][2]. Dziadek aktora, Vincent Clarence Price, wymyślił "Dr. Price's Baking Powder", pierwszy proszek do pieczenia na bazie kremu z tartarusu[3], czym zabezpieczył finansowo rodzinę[4].

Price uczęszczał do szkoły Mary Institute and St. Louis Country Day School. W 1933 roku ukończył z dyplomem historię sztuki na uniwersytetecie Yale, gdzie pracował w czasopiśmie satyrycznym kampusu The Yale Record[5]. Po rocznym nauczaniu, rozpoczął studia na Londyńskim Uniwersytecie, w celu uzyskania stopnia magistra sztuk pięknych. Vincenta ciągnęło jednak do teatru, gdzie po raz pierwszy na zawodowej scenie pojawił się w 1934 roku. Jego aktorska kariera rozpoczęła się w Londynie w roku 1935, występując z teatrem repertuarowym Orsona Wellesa Mercury Theatre[6].

W 1936 roku, Price zagrał księcia Alberta Wiktora w amerykańskiej sztuce Laurence'a Housmana Victoria Regina, gdzie w rolę tytułową Wiktorii Hanowerskiej, wcieliła się Helen Hayes[7].

Kariera[edytuj | edytuj kod]

Jako pan Manningham w Gasnącym płomieniu (1938)
Fotografia: Carl van Vechten, 1942

Mimo nierozłączności Price'a ze światem filmów grozy, rozpoczął grę jako aktor charakterystyczny. Debiut filmowy miał miejsce w 1938 roku za sprawą Service de Luxe, co pozwoliło mu zagrać później w filmie Laura (1944), wyreżyserowanym przez Otto Premingera, gdzie partnerował Genie Tierney[8]. Vincent wcielił się także w postać proroka Józefa Smitha w filmie Brigham Young (1940). W obrazie Wilson (1944) zagrał adwokata Williama Gibbsa McAdoo. Natomiast w produkcji Klucze królestwa (1944), był odtwórcą roli pretensjonalnego księdza[9].

Po raz pierwszy aktor zetknął się z gatunkiem filmów grozy w roku 1939. W filmie Tower of London wystąpił wspólnie z Anglikiem Borisem Karloffem. Rok później Price wystąpił w roli tytułowej w Powrocie niewidzialnego człowieka. W 1948 roku w parodii horroru Abbott i Costello spotykają Frankensteina odniósł się do wspomnianej kreacji, użyczając swego głosu[10].

Price w filmie Dragonwyck z 1946 r.

W latach 19451946, Amerykanin ponownie towarzyszył aktorce Tierney w dwóch godnych uwagi tytułach, Dragonwyck[11] i Zostaw ją niebiosom[12]. Price zagrał także role nikczemnych ludzi w dreszczowcach kina czarnego, jak Pajęczyna[13] (1947), Długa noc[14] (1947), Rogues' Regiment[15] (1948) oraz Łapówka (1949), gdzie towarzyszył Robertowi Taylorowi, Avie Gardner i Charlesowi Laughtonowi. Pierwszą główną rolą Vincenta była postać oszusta Jamesa Reavisa w biopicu The Baron of Arizona[16] z 1950 roku. Natomiast w komedii Champagne for Caesar[17] (1950), gdzie zagrał potentata Burnbridge'a Watersa, występując wspólnie z Ronaldem Colmanem. Była to jedna z jego ulubionych kreacji[6]. Aktor nie stronił od radia, portretując w słuchowisku Święty Simona Templara (postać inspirowaną Robin Hoodem), który emitowany był w latach 1947–1951[18].

W latach 1950–tych, Price stał się rozpoznawalny jako aktor horrorów, głównie dzięki słynnemu Gabinetowi figur woskowych z 1953[19], gdzie wcielił się w rolę profesora Henry'ego Jarroda – rzeźbiarza figur woskowych. Był to pierwszy film 3D, który znalazł się w pierwszej dziesiątce podsumowującej rok Północnoamerykańskiego box office'u[20][21]. Obecnie obraz nadal jest jednym z najlepiej zarabiających w historii kina, biorąc pod uwagę telewizję. Uwzględniając inflację, premiera przyniosła ponad 400 mln dolarów, co zaowocowało znalezieniem się na liście 100 najbardziej dochodowych produkcji wszech czasów[22].

W roku 1954 Price wziął udział w realizacji nagrania dzieł Edgara Allana Poego. Wspólnie z brytyjskim aktorem Basilem Rathbonem czytał krótkie historie oraz poematy autorstwa amerykańskiego pisarza[23]. Później aktor wziął udział w realizacji The Mad Magician (1954), Muchy[24] (1958), a także sequelu Powrót muchy[25] (1959). Aktor zagrał także w oryginale Domu na Przeklętym Wzgórzu[26] (1959), jako ekscentryczny milioner Fredrick Loren. W tym samym roku wcielił się w rolę doktora Warrena Chapina, w filmie The Tingler[27], horrorze amerykańskiego producenta i reżysera Williama Castle'a. Price ponownie wziął udział w słuchowisku radiowym "Three Skeleton Key", gdzie akcja toczy się w latarni morskiej obleganej przez armię szczurów[28]. Po raz pierwszy zajął się narracją produkcji, w roku 1950 w audycji radiowej Escape, powracając dwukrotnie kilka lat później dla Suspense[29].

Poza niszą filmów grozy, Price zagrał Bakę (głównego budowniczego) w obrazie biblijnym Dziesięcioro przykazań[30]. W zbliżonym okresie pojawił się także w widowisku telewizyjnym stacji NBC, The Martha Raye Show[31].

W sezonach telewizyjnych 1955–1956, trzykrotnie wziął udział w serialu religijnym Crossroads, w którym uczestniczyli duchowni różnych wyznań[32]. W odcinku "Cleanup" z 1955 roku, Price sportretował kapłana Roberta Russella[33]. W roku 1956, został obsadzony jako Rabin Gershom Mendes Seixas w "The Rebel"[34], a także jako ksiądz Alfred W. Price w "God's Healing"[35].

Lata 60.[edytuj | edytuj kod]

Aktor grał wtedy głównie w filmach niskobudżetowych. Na tym polu odnosił wielokrotne sukcesy, dzięki współpracy z reżyserem Rogerem Cormanem i wytwórnią filmową American International Pictures[23]. Pierwsze powodzenie przyszło wraz z Zagłada domu Usherów (1960), który zarobił 2 mln USD w amerykańskim box offisie[36], co pozwoliło na kolejne realizacje adaptacji poezji Edgara Allana Poe. Były to Studnia i wahadło (1961)[37], Opowieści niesamowite (1962)[38], Poskromienie złoczyńcy (1963)[39], Kruk (1963)[40], Maska Czerwonego Moru (1964)[41], oraz Grobowiec Ligei (1965)[42]. Price wystąpił w Ostatni człowiek na Ziemi (1964), będącym pierwszą ekranizacją powieści Richarda Mathesona, Jestem legendą. W roku 1968 sportretował polującego na czarownice Matthew Hopkinsa w Pogromcy czarownic[43]. Aktor wystąpił także filmach komediowych, gdzie można wyróżnić tytuł Dr. Goldfoot and the Bikini Machine (1965)[44], a także jego sequel Dr. Goldfoot and the Girl Bombs (1966)[45]. W roku 1968 zagrał ekscentrycznego artystę w Broadwayowskim musicalu Darling of the Day, który stał się komercyjną wpadką, choć otrzymał pozytywne recenzje[46][47]. Był to jego pierwszy i ostatni występ w tego typu produkcji[48].

Price w serialu Get Smart

Price chętnie wcielał się gościnnie w rolę Jajogłowego w amerykańskim serialu przygodowym Batman[49]. Yvonne Craig, partnerująca w produkcji, odtwarzająca postać Batgirl przyznała, że Vincent Price był jej ulubionym złoczyńcą w serii[50]. Po zakończeniu zdjęć do odcinka "The Yegg Foes In Gotham", Price zaczął rzucać jajkami w odtwórcę RobinaBurta Warda. W momencie kiedy ekipa miała dosyć Warda, nakazali Vincentowi obrzucić aktora dwoma tuzinami jaj[51]. Ten incydent został odtworzony w zakulisowym filmie TV Powrót do jaskini Batmana - przypadki Adama i Burta[52]. W latach 60., Price występował jako gość w teleturnieju Hollywood Squares, będąc później regularnym bywalcem programu w latach 70-tych, uczestnicząc nawet w finale w roku 1980[53].

Oprócz udziału w Batmanie w tym dziesięcioleciu, Price gościnnie zagrał także w wielu produkcjach telewizyjnych, np. Get Smart[54], The Man from U.N.C.L.E.[55], i Voyage to the Bottom of the Sea[56].

Lata 70. i 80.[edytuj | edytuj kod]

W latach 1962–1971, właściciele amerykańskiej sieci centrów handlowych Sears-Roebuck oferowali w sprzedaży kolekcje reprodukowanych dzieł sztuki, promowanych nazwiskiem aktora. Obrazy rekomendowane przez "Vincent Price Collection of Fine Art" sprzedały się w liczbie blisko 50 tysięcy sztuk, które nabywali mieszkańcy klasy średniej. Zjawisko to było bezprecedensowe, ponieważ ludzie mniej zamożni wcześniej nie nabywali malarskich dzieł na podobną skalę[57]. Price dobierał i zlecał wykonanie prac do kolekcji, wśród których znalazły się dzieła mistrzów pędzla, takich jak Rembrandt, Pablo Picasso, czy Salvador Dalí[58].

Na początku lat 70., aktor prowadził i występował w kryminalnym słuchowisku grozy – The Price of Fear – produkcji brytyjskiej rozgłośni radiowej BBC Radio[59]. W 1971 roku Price przyjął rolę narratora w kanadyjskim dziecięcym programie telewizyjnym The Hilarious House of Frightenstein, który emitowany był na lokalnym kanale CHCH[60]. W tym samym roku zagrał samego siebie w filmie telewizyjnym Mooch Goes to Hollywood, opartym na scenariuszu Jima Backusa[61]. W tym czasie zagrał jeszcze w filmie Odrażający Dr Phibes (1971)[62], następnie w jego sequelu Dr Phibes powraca (1972)[63], a rok później w kultowym Krwawym teatrze (1973), w którym sportretował jednego z seryjnych morderców[64].

W połowie lat 70., kiedy filmy grozy przeżywały kryzys, kariera aktorska Price'a wyraźnie przyhamowała. Wtedy też zaczął systematycznie pracować jako narrator, użyczał głosu, a także wziął udział w promocji produktu firmy Milton Bradley, którym był zestaw do tworzenia tzw. „pomarszczonych jabłkowych głów” (Vincent Price Shrunken Head Apple Sculpture Set)[65][66][67] – popularnej zabawy w Stanach[68]. Na debiutanckim albumie solowym amerykańskiego muzyka rockowego Alice'a CooperaWelcome to My Nightmare (1975) – można usłyszeć głos aktora[69]. Pojawił się także w telewizyjnym programie Alice Cooper: The Nightmare, promującym płytę[70]. Na początku dekady Price przez rok czasu brał udział w nagrywaniu codziennego przedstawienia radiowego, Tales of the Unexplained (Niewyjaśnione opowieści)[71][72]. W 1970 roku pojawił się gościnnie w jednym z odcinków sitcomu Here's Lucy, gdzie zaprezentował swoją wiedzę o sztuce[73]. W 1972 r. zagrał w epizodzie serialu The Brady Bunch stacji ABC, gdzie wcielił się w postać obłąkanego archeologa[74].

Wiosną 1976 roku, Price nagrał singiel "The Monster Mash", będącego coverem amerykańskiego wokalisty Bobbyego "Borisa" Picketta. Aktor przekazał zarejestrowany głos jako podkład, który nagrany został w Londynie przez dwóch producentów muzycznych – Bobiego Newby'a i Kena Burgessa[75][76][77]. W październiku tego samego roku, Price gościnnie pojawił się w odcinku The Muppet Show, gdzie w ramach uznania dla przybysza, plan przedstawienia wypełnił się upiorami, duchami i wampirami[78].

Wybrana filmografia[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Biografia Vincenta Price'a (1911–) (ang.). Filmreference.com. [dostęp 2014-04-27].
  2. Peter B. Flint: Vincent Price – układna, lecz groźna osobowość filmu, umiera w wieku 82 lat (ang.). nytimes.com, 26 października 1993. [dostęp 2014-04-27].
  3. Biografia doktora Vincenta Clarence'a Price'a – Findagrave [dostęp 2014-04-27]
  4. Victoria Price: Vincent Price: Biografia córki. New York: St. Martin's Griffin, 1999. ISBN 0312267894.
  5. Victoria Price: Vincent Price: Biografia córki. New York: St. Martin's Griffin, 1999, s. 40. ISBN 0312267894.
  6. 6,0 6,1 Vincent Price (ang.). Biography.com. [dostęp 2014-04-27].
  7. 'Victoria Regina' Playbill Facsimile (ang.). Performingartsarchive.com. [dostęp 2014-04-27].
  8. Laura – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  9. Klucze królestwa – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  10. Abbott i Costello spotykają Frankensteina – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  11. Dragonwyck – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  12. Zostaw ją niebiosom – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  13. Pajęczyna – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  14. Długa noc – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  15. Rogues' Regiment – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  16. The Baron of Arizona – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  17. Champagne for Caesar – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  18. Święty – archive.org (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  19. Ikona filmów grozy – nytimes.com (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  20. Gabinet figur woskowych – blu-ray.com (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  21. Box office – filmschoolrejects.com (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  22. Rekordowa produkcja – securityandsound.com (ang.) [dostęp 2014-04-28]]
  23. 23,0 23,1 The Edgar Allan Poe Audio Collection (ang.). W: Library Journal [on-line]. barnesandnoble.com. [dostęp 2014-05-24].
  24. Mucha – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  25. Powrót muchy – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  26. Dom na Przeklętym Wzgórzu – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  27. The Tingler – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  28. Wyspa Three Skeleton Key – ask.com (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  29. Słuchowisko Three Skeleton Key – escape-suspense.com (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  30. Dziesięcioro przykazań – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  31. Vincent Price w programie TV – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  32. Crossroads – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  33. Crossroads Cleanup – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  34. Crossroads The Rebel – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  35. Crossroads God's Healing – IMDb (ang.) [dostęp 2014-04-28]
  36. Kate Egan, Sarah Thomas: Cult Film Stardom: Offbeat Attractions and Processes of Cultification. Palgrave Macmillan, 2012, s. 112. ISBN 978-0230293694.
  37. Pit and the Pendulum (ang.). IMDb. [dostęp 2014-05-08].
  38. Tales of Terror (ang.). IMDb. [dostęp 2014-05-08].
  39. Poskromienie zloczyncy (ang.). IMDb. [dostęp 2014-05-08].
  40. Kruk (ang.). IMDb. [dostęp 2014-05-08].
  41. Maska Czerwonego Moru (pol.). FilmWeb. [dostęp 2014-05-08].
  42. Grobowiec Ligei (pol.). FilmWeb. [dostęp 2014-05-08].
  43. Pogromca czarownic (pol.). FilmWeb. [dostęp 2014-05-08].
  44. Dr. Goldfoot and the Bikini Machine (pol.). filmweb.pl. [dostęp 2014-05-08].
  45. Spie vengono dal semifreddo (pol.). filmweb.pl. [dostęp 2014-05-08].
  46. Ken Mandelbaum: Not Since Carrie: Forty Years of Broadway Musical Flops. Nowy Jork: 1991, s. 114. ISBN 0-312-06428-4.
  47. ‘Darling of the Day’ – The Union Theatre (ang.). theatreaficionado.com. [dostęp 2014-05-08].
  48. Vincent Price – TCM (ang.) [dostęp 2014-05-08]
  49. Batman – pełna obsada (pol.). filmweb.pl. [dostęp 2014-05-08].
  50. Vincent Price (ang.). lordkayoss.com. [dostęp 2014-05-08].
  51. Egghead (ang.). W: Vincent Price [on-line]. bat-mania.co.uk. [dostęp 2014-05-08].
  52. RETURN TO THE BATCAVE: THE MISADVENTURES OF ADAM AND BURT (ang.). oocities.org. [dostęp 2014-05-08].
  53. Episode dated 20 June 1980 (ang.). IMDb. [dostęp 2014-05-08].
  54. Is This Trip Necessary? (ang.). IMDb. [dostęp 2014-05-08].
  55. The Man from U.N.C.L.E. (pol.). filmweb.pl. [dostęp 2014-05-08].
  56. Voyage to the Bottom of the Sea (pol.). filmweb.pl. [dostęp 2014-05-08].
  57. Sears and Fine Art (ang.). searsarchives.com, 2012-03-21. [dostęp 2014-05-24].
  58. Vincent Price instructs Sears Roebuck employees on the sale of fine art (ang.). dangerousminds.net, 2012-11-20. [dostęp 2014-05-24].
  59. The Price of Fear (ang.). bbc.co.uk. [dostęp 2014-05-24].
  60. The Hilarious House of Frightenstein (ang.). IMDb. [dostęp 2014-05-24].
  61. Mooch Goes to Hollywood (pol.). filmweb.pl. [dostęp 2014-05-24].
  62. The Abominable Dr. Phibes (ang.). IMDb. [dostęp 2014-05-24].
  63. Dr. Phibes Rises Again (ang.). IMDb. [dostęp 2014-05-24].
  64. Krwawy teatr (pol.). filmweb.pl. [dostęp 2014-05-24].
  65. Karen Bofinger: Wicked!: Design on the Edge of Bad Taste (ang.). books.google.pl. [dostęp 2014-05-28]. s. 16.
  66. 1975: Vincent Price’s Shrunken Head Apple Sculpture (ang.). retronaut.com. [dostęp 2014-05-28].
  67. Shrunken Head Apple Sculpture (ang.). feelingretro.com. [dostęp 2014-05-28].
  68. Shrunken Apple Heads (ang.). marthastewart.com, 2007. [dostęp 2014-05-29].
  69. Welcome to my Nightmare (ang.). sputnikmusic.com, 2010-04-04. [dostęp 2014-05-29].
  70. Alice Cooper: The Nightmare (ang.). IMDb. [dostęp 2014-05-29].
  71. Ten fun facts about Vincent Price (ang.). 10-facts-about.com. [dostęp 2014-05-29].
  72. C. W. Cooke: Vincent Price: His Life Story: Biography (ang.). books.google.pl, 2011. [dostęp 2014-05-29].
  73. Lucy Cuts Vincent's Price (ang.). IMDb. [dostęp 2014-05-29].
  74. The Tiki Caves (ang.). IMDb. [dostęp 2014-05-29].
  75. Record Details (ang.). 45cat.com. [dostęp 2014-05-29].
  76. VINCENT SINGS (ang.). hesoundofvincentprice.com. [dostęp 2014-05-29].
  77. The Monster Mash / The Bard's Own Recipe (ang.). discogs.com. [dostęp 2014-05-29].
  78. The Muppet Show (ang.). IMDb. [dostęp 2014-05-29].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]