Cieśnina Witiaz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Vitiaz Strait)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Północno-wschodnia Nowa Gwinea i zachodnia część archipelagu Bismarcka
Korweta Witeź, od której cieśnina wzięła nazwę

Cieśnina Witiaz, ang. Vitiaz Strait, ros. Пролив Витязь, indonez. Selat Vitiaz (brak polskiego odpowiednika nazwy) to cieśnina oddzielająca Nową Brytanię od Półwyspu Huona, w północno-wschodniej Nowej Gwinei[1][2].

Cieśnina została nazwana przez rosyjskiego podróżnika Nikołaja Nikołajewicza Mikłucho-Makłaja dla upamiętnienia korwety Witeź, na pokładzie której żeglował od października 1870, odbywając podróż z Ameryki Południowej na wyspy Pacyfiku i docierając w te strony we wrześniu 1871 roku[3].

Hydrografia[edytuj | edytuj kod]

Głęboka na 1200 metrów cieśnina stała się obiektem zainteresowania oceanografów z Australii i USA, którzy badali jej wody w latach 1985, 1986, 1988, 1991 i 1992 w ramach szeroko zakrojonego projektu "Western Equatorial Pacific Ocean Circulation Study" (WEPOCS)[4].

Przez Vitiaz Strait przepływa z południa na północ prąd morski niosący mocno zasolone i dotlenione masy wody z Morza Salomona[5].

Pierwsi Europejczycy[edytuj | edytuj kod]

Abel Tasman w roku 1643 widział leżącą w cieśninie wyspę Umboi, ale nie zorientował się, że cieśnina oddziela ją od brzegów Nowej Gwinei[6]. William Dampier sporządził mapę cieśniny pomiędzy Umboi i Nową Brytanią (Cieśnina Dampiera) w roku 1700[7]. Dampier ustalił, że masa lądowa, którą sam nazwał Nową Brytanią, jest wyspą. Żeglując na północ naniósł na mapę i nazwał szereg wysp i wysepek położonych pomiędzy cieśniną swego imienia a Vitiaz Strait: Sir George Rook's Island (później Rooke Island, obecnie Umboi Palau), Long Island (Arop Palau) i Crown Island [8].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W czasie walk na Nowej Gwinei (1942-1945), Vitiaz Strait nabrała ogromnego znaczenia strategicznego. 8 marca 1942 roku w Lae i Salamaua nad zatoką Huona wylądowały dwa bataliony armii japońskiej, co dało jej kontrolę nad cieśninami Vitiaz i Dampiera[9], jednak utraciła ją gdy w październiku wojska australijskie zdobyły Finschhafen, zaś siły US Army dokonały lądowania na Nowej Brytanii w grudniu 1943 roku[10]. Generał Douglas MacArthur 12 lutego 1944 roku ogłosił, że wojska amerykańskie zajęły nie bronioną Rooke Island (Umboi)[11][12].

Przypisy

  1. George R. Cresswell: Coastal currents of northern Papua New Guinea, and the Sepik River outflow, Marine Freshwater Research 2000, ss.553–564
  2. Walter Zenk, Gerold Siedler, Akio Ishida, Jürgen Holfort, Yuji Kashino, Yoshifumi Kuroda, Toru Miyama, Thomas J. Müller: Pathways and variability of the Antarctic Intermediate Water in the western equatorial Pacific Ocean', Progress in Oceanography 67/2005, ss.245–281
  3. 'Mikluho-Maklai, Nicholai Nicholaievich (1846-1888)', "Australian Dictionary of Biography"
  4. George R. Cresswell: "'Coastal currents of northern Papua New Guinea..., s.553
  5. M. Tsuchiya, R. Lukas, R. A. Fine, E. Firing, E. Lindstrom, 1989 'Source waters of the Pacific Equatorial Undercurrent.' Progress in Oceanography 23/1989, s.101
  6. Andrew Sharp: The Voyages of Abel Janszoon Tasman, 1968
  7. William Dampier: Dampier's Voyages, ed. John Masefield 1906
  8. William Dampier: A Continuation of a Voyage to New Holland, Ch. 4 New Britain Discovered
  9. Jerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1976, s.482
  10. Jerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu, s.540
  11. U.S. Troops Seize Vitiaz Strait Isle, "New York Times" 15 lutego 1944, s.6
  12. Frank Dexter: Rooke Island Occupied, "The Argus" (Melbourne, Victoria), 16 lutego 1944, s.16

Na mapach: 6°S 148°E/-6,000000 148,000000