Vladko Maček

Vladko Maček
Data i miejsce urodzenia	20 sierpnia 1879 Jastrebarsko
Data i miejsce śmierci	15 maja 1964 Waszyngton
Wicepremier Jugosławii
Przynależność polityczna	Chorwacka Partia Chłopska
Okres urzędowania	od sierpnia 1939 do kwietnia 1941
Następca	Juraj Krnjević
Przewodniczący Chorwackiej Partii Chłopskiej
Okres urzędowania	od 8 sierpnia 1928 do 15 maja 1964
Poprzednik	Stjepan Radić
Następca	Juraj Krnjević
Odznaczenia
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Vladko Maček (ur. 20 sierpnia 1879 w Jastrebarsku, zm. 15 maja 1964 w Waszyngtonie) – chorwacki polityk, krewny gen. Stanisława Maczka.

Życiorys

W 1903 uzyskał doktorat prawa w Zagrzebiu. Do 1905 był sędzią w Zagrzebiu, Petrinji, Samoborze i Ivancu, a następnie aspirantem w Krapinie. W 1908 otworzył własną kancelarię. Członek Chorwackiej Partii Ludowo-Chłopskiej (HPSS). Od 1906 członek Komisji Głównej. Jako oficer brał udział w I wojnie światowej, pod jej koniec przeniósł się do Zagrzebia, gdzie był bliskim współpracownikiem Stjepana Radića. W latach 1919-1920 przebywał w więzieniu, kiedy to został wybrany wiceprzewodniczącym HPSS-u. Przedstawiciel do Zgromadzenia Narodowego z ramienia HPSS-u w Bielovar Križevci. W 1921 otworzył urząd w Zagrzebiu.

W 1925 Stjepan Radić podjął notę o przyłączeniu Chorwackiej Chłopskiej Partii Republikańskiej (HRSS) do radzieckiego Krestinternemu. W lipcu 1923 Radić opuścił kraj, by szukać poparcia dla federalistycznego stanowiska Chorwatów. Odwiedził w 1924 Związek Radziecki, w którym toczyły się właśnie obrady piątego kongresu Kominternu. W owym czasie Jugosławia nie uznawała jeszcze sowieckiego rządu. Po powrocie do kraju wystąpił przeciwko Partii Chłopskiej. W grudniu 1924 została ona zdelegalizowana, a Radić i jego najbliższy współpracownik, Vladko Maček, ponownie znaleźli się w więzieniu. Zarzucono im współpracę z radzieckimi komunistami. Partia Chłopska kierowana przez Mačka domagała się radykalnej reformy rządu. W lipcu 1925 został zwolniony z więzienia. Wszystkie narodowości Jugosławii dotknęła utrata swobód obywatelskich. Rząd sprawował ścisły dozór nad swoimi przeciwnikami.

Przywódca Chorwackiej Partii Chłopskiej, Vladko Maček, został osądzony za zdradę w kwietniu 1933 i skazany na trzy lata więzienia. Innych znaczących mężów stanu spotkał podobny los. Szczególnie przeżywali ten ciężki okres Macedończycy, Albańczycy, podejrzani o komunizm i Chorwaci. Po zamachu i zastrzeleniu króla Aleksandra w 1934 władzę w kraju przejął jego małoletni syn – Piotr II. Rzeczywistą władzę sprawował regent, książę Paweł, który nie miał skłonności dyktatorskich. Wypuszczono Mačka oraz innych więźniów politycznych. Partie polityczne, w tym Chorwacka Partia Chłopska mogły częściowo na nowo podjąć działalność. Domagały się one zwołania konstytuanty i reformy instytucji państwa. W grudniu 1938 odbyły się ponowne wybory. Pomimo nielegalnych działań, lista Mačka zdobyła 44,9 % głosów, wobec 54,1 % zdobytych przez rząd. W lutym 1939 utworzono nowy rząd, którego celem miało być dojście do porozumienia z Chorwatami.

Bezpośrednio przed wybuchem II wojny światowej wypracowano porozumienie między Mačkiem a przedstawicielami rządu. Porozumienie zwane Sporazum dało Chorwacji autonomię w ramach jednego państwa, własny parlament, Sabor, i przywódcę – Bana. Maček został wicepremierem Jugosławii, a czterech jego kolegów weszło w skład gabinetu ministrów. W czasie wojny zmuszono Jugosławię do podpisania układu o wejściu tejże do obozu Osi. Powołano rząd, w którym to pozostał także Maček. Był on zwolennikiem utrzymania pokoju, twierdził, że ,,nie można sformułować trzeźwej polityki narodowej, wzbudzając silne emocje".

Planując inwazję, dowództwo niemieckie spodziewało się znacznego oporu w Serbii. Nie zamierzano bombardować Chorwacji i Słowenii, chciano natomiast pozyskać Chorwatów do współpracy. 3 kwietnia 1941 Maček przyjął przedstawiciela Ribbentropa, który zaoferował mu pomoc w odłączeniu Chorwacji od Jugosławii. Gdy przywódca Partii Chłopskiej odmówił, Niemcy oferowali wsparcie ruchowi Ustaszów. Chaos spowodowany masakrami i złymi rządami państwa doprowadził do niepowodzeń okupantów. Mimo iż wielokrotnie próbowano rozmawiać z Mačkiem, konsekwentnie odmawiał on wzięcia czynnego udziału w życiu politycznym. Reżimowi ustaszy sprzeciwiali się działacze narodowi. W październiku 1941 władze najpierw ograniczyły działalność Mačka, a następnie osadziły go w obozie koncentracyjnym w Jasenovcu.

Od czerwca 1945 przebywał na emigracji we Francji, a od 1947 w USA, gdzie zmarł. 15 maja 1996 jego szczątki przewieziono do ojczyzny i pochowano na Cmentarzu Mirogoj w Zagrzebiu.

Odznaczenia

• 2004 Wielki Order Króla Dmitara Zvonimira (pośmiertnie)

Bibliografia

• Barbara Jelavich: Historia Bałkanów - wiek XX.