Volkssturm
Volkssturm (pol.: Szturm narodowy) – formacja o charakterze pospolitego ruszenia, użyta przez Niemców w ostatniej fazie II wojny światowej. Została powołana do życia dekretem podpisanym przez Adolfa Hitlera 25 września 1944 roku.
Spis treści |
Utworzenie [edytuj]
Koncepcja powołania Volkssturmu wynikała z analizy coraz bardziej dotkliwych strat ponoszonych przez Wehrmacht, zwłaszcza na froncie wschodnim. Aby je zrównoważyć, jesienią 1944 roku powoływano pod broń młodzież w wieku od szesnastu lat oraz starszych mężczyzn do lat sześćdziesięciu. Potrzeby frontu były jednak znacznie większe. Znaleźli się w tej grupie wszyscy objęci obowiązkiem pracy, którzy ze względu na zatrudnienie w gospodarce pozostawali dotychczas poza wojskiem. Do jednostek trafili m.in. urzędnicy, sklepikarze, robotnicy i młodzi chłopcy z Hitlerjugend. Kadrę zamierzano uzyskać spośród dowódców różnych organizacji partyjnych: SA, SS, NSKK i HJ.
Organizację nad tworzonymi oddziałami powierzono NSDAP. Do gauleiterów okręgów partii wysłano tajną informację o podpisaniu dekretu przez Hitlera. 20 października 1944 roku Reichsführer-SS Heinrich Himmler uroczyście ogłosił powołanie do życia Volkssturmu.
Umundurowanie i uzbrojenie [edytuj]
Członkowie Volkssturmu często nie otrzymywali umundurowania, nosili jedynie opaski z napisem "Deutsche Wehrmacht" lub "Deutscher Volkssturm – Wehrmacht". Zostali uzbrojeni głównie w starą broń, często pamiętającą jeszcze czasy I wojny światowej lub końcówkę XIX wieku, lub broń zdobyczną, a nawet myśliwską. Do użycia przeznaczono też m.in. stare karabiny maszynowe, które wyszły z użycia w Luftwaffe, np. MG 15, MG 17 i MG 81.
Najnowocześniejszym rodzajem uzbrojenia oddanym masowo w ręce volkssturmistów i często bardzo groźnym, zwłaszcza w walkach miejskich, był ręczny granatnik przeciwpancerny Panzerfaust. Podjęto także próby produkcji broni specjalnie dla tej formacji, m.in pistolet maszynowy MP 3008 i karabin samopowtarzalny VG 1-5.
Koncepcje użycia [edytuj]
Do Volkssturmu zamierzano powołać łącznie około sześć milionów ludzi, tj. prawie wszystkich mężczyzn z roczników 1894-1928. Przewidywano użycie Volkssturmu między innymi do: ochrony granic lub innych tyłowych pozycji, obsadzenia części umocnień, w tym twierdz i rejonów fortecznych, do lokalnej obrony terenu i zapór przeciwpancernych, zanim nadciągną jednostki Wehrmachtu.
Początkowo, czyli w roku 1944, Volkssturm był wykorzystywany jako formacja obrony terytorialnej do ochrony dróg i linii kolejowych oraz umocnień. Od stycznia 1945 roku bataliony Volkssturmu były wysyłane na pierwszą linię frontu.
Stopnie Volkssturmu [edytuj]
- Volkssturmmann - szeregowy (brak oznaczeń na patkach mundurowych)
- Gruppenführer (1) - dowódca drużyny
- Zugführer (2) - dowódca plutonu
- Kompanieführer (3) - dowódca kompanii
- Bataillonsführer (4) - dowódca batalionu.
Walki [edytuj]
Na froncie zachodnim volkssturmiści poddawali się często bez próby podjęcia walki. Odmienna sytuacja występowała na froncie wschodnim. Przeświadczenie, że Armia Czerwona dąży do zniszczenia narodu niemieckiego powodowała, że Volkssturm walczył zaciekle. W dniu 20 kwietnia 1945 roku Hitler odznaczył młodych volkssturmistów z Hitlerjugend za zniszczenie radzieckich czołgów przy pomocy panzerfaustów.
Żołnierze Volkssturmu wzięli udział w obronie Kostrzyna, Kołobrzegu, Wrocławia (około 15 000 osób - jedna trzecia załogi), Berlina (ponad 40 000 żołnierzy, w większości nieuzbrojonych), w walkach na zachodzie (głównie 19 Armia), m.in. Schwarzwaldzie. Oddziały Volkssturmu nie utworzyły samodzielnych jednostek większych od batalionu, weszły jednak w skład Grup Dywizyjnych Breisach i von Witzleben oraz 1005 Brygady. Dywizje grenadierów ludowych (Volks-Grenadier-Divisionen), mimo swej nazwy, nie miały podporządkowanych zbyt wielu jednostek Volkssturmu. Należy też pamiętać, iż 78 Ludowa Dywizja Szturmowa (78. Volks-Sturm-Division) nie miała z tą formacją nic wspólnego.
Bibliografia [edytuj]
- Tadeusz Sawicki: Niemieckie wojska lądowe na froncie wschodnim czerwiec 1944 - maj 1945 (struktura). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 132-140. ISBN 83-01-06556-7.
