Volkssturm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Opaska Volkssturmu
Heinrich Himmler uroczyście ogłasza powołanie do życia Volkssturmu (Prusy Wschodnie, 1944)

Volkssturm (pol. Szturm narodowy) – formacja o charakterze pospolitego ruszenia, użyta przez Niemców w ostatniej fazie II wojny światowej. Została powołana do życia dekretem podpisanym przez Adolfa Hitlera 25 września 1944 roku zaczynającym się od apelu[1]:

Ponieważ zawiedli nas wszyscy nasi europejscy sojusznicy, po pięciu latach najcięższej walki wróg na niektórych frontach stoi w pobliżu granic Niemiec. Wytęża swoje siły, aby pobić naszą Rzeszę, zniszczyć naród niemiecki i jego ustrój społeczny, a jego ostatecznym celem jest wytępienie niemieckiego człowieka... Znanej nam totalnej woli naszych żydowskich międzynarodowych wrogów przeciwstawimy totalną walkę wszystkich ludzi niemieckich... Dla wzmocnienia aktywnych sił naszego Wehrmachtu, a w szczególności dla prowadzenia nieubłaganej walki wszędzie tam, gdzie wróg zechce stanąć na niemieckiej ziemi, wzywam wszystkich zdolnych do noszenia broni niemieckich mężczyzn, aby stanęli do walki.

Utworzenie[edytuj | edytuj kod]

Koncepcja powołania Volkssturmu wynikała z analizy coraz bardziej dotkliwych strat ponoszonych przez Wehrmacht, zwłaszcza na froncie wschodnim. Aby je zrównoważyć, jesienią 1944 roku powoływano pod broń młodzież w wieku od szesnastu lat oraz starszych mężczyzn do lat sześćdziesięciu. Potrzeby frontu były jednak znacznie większe. Znaleźli się w tej grupie wszyscy objęci obowiązkiem pracy, którzy ze względu na zatrudnienie w gospodarce pozostawali dotychczas poza wojskiem. Do jednostek trafili m.in. urzędnicy, sklepikarze, robotnicy i młodzi chłopcy z Hitlerjugend. Kadrę zamierzano uzyskać spośród dowódców różnych organizacji partyjnych: SA, SS, NSKK i HJ.

Organizację nad tworzonymi oddziałami powierzono NSDAP. Do gauleiterów okręgów partii wysłano tajną informację o podpisaniu dekretu przez Hitlera. 20 października 1944 roku Reichsführer-SS Heinrich Himmler uroczyście ogłosił powołanie do życia Volkssturmu.

Umundurowanie i uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

Oddział Volkssturmu w ubraniach cywilnych, uzbrojony m.in. w Panzerfausty i MG 34, defilujący przed Goebbelsem, Berlin, 1944

Członkowie Volkssturmu często nie otrzymywali umundurowania, nosili jedynie opaski z napisem "Deutsche Wehrmacht" lub "Deutscher Volkssturm – Wehrmacht". Zostali uzbrojeni głównie w starą broń, często pamiętającą jeszcze czasy I wojny światowej lub końcówkę XIX wieku, lub broń zdobyczną, a nawet myśliwską. Do użycia przeznaczono też m.in. stare karabiny maszynowe, które wyszły z użycia w Luftwaffe, np. MG 15, MG 17 i MG 81.

Najnowocześniejszym rodzajem uzbrojenia oddanym masowo w ręce volkssturmistów i często bardzo groźnym, zwłaszcza w walkach miejskich, były ręczne granatniki przeciwpancerne Panzerfaust i Raketenpanzerbüchse Panzerschreck. Podjęto także próby produkcji broni specjalnie dla tej formacji, m.in pistolet maszynowy MP 3008 i karabin samopowtarzalny VG 1-5.

Koncepcje użycia[edytuj | edytuj kod]

Do Volkssturmu zamierzano powołać łącznie około sześć milionów ludzi, tj. prawie wszystkich mężczyzn z roczników 1894-1928. Przewidywano użycie Volkssturmu między innymi do: ochrony granic lub innych tyłowych pozycji, obsadzenia części umocnień, w tym twierdz i rejonów fortecznych, do lokalnej obrony terenu i zapór przeciwpancernych, zanim nadciągną jednostki Wehrmachtu.

Początkowo, czyli w roku 1944, Volkssturm był wykorzystywany jako formacja obrony terytorialnej do ochrony dróg i linii kolejowych oraz umocnień. Od stycznia 1945 roku bataliony Volkssturmu były wysyłane na pierwszą linię frontu.

Stopnie Volkssturmu[edytuj | edytuj kod]

Stopnie Volkssturmu
  • Volkssturmmann - szeregowy (brak oznaczeń na patkach mundurowych)
  • Gruppenführer (1) - dowódca drużyny
  • Zugführer (2) - dowódca plutonu
  • Kompanieführer (3) - dowódca kompanii
  • Bataillonsführer (4) - dowódca batalionu.

Walki[edytuj | edytuj kod]

Młody członek Volkssturmu odznaczony Krzyżem Żelaznym

Na froncie zachodnim volkssturmiści poddawali się często bez próby podjęcia walki. Odmienna sytuacja występowała na froncie wschodnim. Przeświadczenie, że Armia Czerwona dąży do zniszczenia narodu niemieckiego powodowała, że Volkssturm walczył zaciekle. W dniu 20 kwietnia 1945 roku Hitler odznaczył młodych volkssturmistów z Hitlerjugend za zniszczenie radzieckich czołgów przy pomocy panzerfaustów.

Żołnierze Volkssturmu wzięli udział w obronie Kostrzyna, Kołobrzegu, Wrocławia (około 15 000 osób - jedna trzecia załogi), Berlina (ponad 40 000 żołnierzy, w większości nieuzbrojonych), w walkach na zachodzie (głównie 19 Armia), m.in. Schwarzwaldzie. Oddziały Volkssturmu nie utworzyły samodzielnych jednostek większych od batalionu, weszły jednak w skład Grup Dywizyjnych Breisach i von Witzleben oraz 1005 Brygady. Dywizje grenadierów ludowych (Volks-Grenadier-Divisionen), mimo swej nazwy, nie miały podporządkowanych zbyt wielu jednostek Volkssturmu.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Kronika II wojny światowej, 1999, str. 373

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons