Wójcik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy nazwiska. Zobacz też: Wójcik (ujednoznacznienie).

Wójcik (forma żeńska: Wójcik, Wójcikowa, panna Wójcikówna; liczba mnoga: Wójcikowie), także Wojcik, Wójczik - jedno z najstarszych nazwisk polskich. Przetrwałe najstarsze zapiski pochodzą z XIV wieku. Jest to także jedno z najpopularniejszych (najpopularniejsze to Nowak) nazwisk w Polsce, które na początku lat 90. nosiło 88932 Polaków[1].

Geneza[edytuj | edytuj kod]

To samo nazwisko ma osiem różnych podstaw etymologicznych:

  • najstarsza tzw. patronimiczna - od zdrobnienia imienia Wojciech - rodziny pochodzenia szlacheckiego, a także liczne rodziny pochodzenia mieszczańskiego i chłopskiego
  • od słowa wójt - definiowanego wielorako: 1. urzędnik gminy, wsi lub miasta w średniowieczu z nadania królewskiego, lub z prawa niemieckiego, (rodziny pochodzenia szlacheckiego i chłopskiego); 2. prezes rady miejskiej, najwyższy z urzędników miejskich, burmistrz, prezydent, (rodziny pochodzenia mieszczańskiego); 3. zwierzchnik gminy wybierany z grona właścicieli gruntów, (rodziny pochodzenia chłopskiego); 4. sołtys (scultetus), przełożony nad gromadą wiejską, sędzia wiejski spośród włościan wybrany, (liczne rodziny pochodzenia chłopskiego); 5. jeden z włościan poddanych, wybrany przez dziedzica, nie mający żadnej władzy sądowniczej, obowiązany tylko do wypełnienia na pańszczyznę, pilnowania robotników i zdawania z nich sprawy przed ekonomem,(liczne rodziny pochodzenia chłopskiego); 6. tzw. wójt gumienny, karbowy, włodarz, wybierany dawniej z wioski gospodarz do gospodarowania na roli, (liczne rodziny pochodzenia chłopskiego)
  • od nazw wsi m.in.: Wójcia w krakowskim i Wójciki w opatowskim, łęczyckim, (rodziny pochodzenia szlacheckiego), oraz osady Wójcik w dawnym powiecie noworadomskim (rodziny pochodzenia chłopskiego)
  • od zdrobnienia słowa wojak
  • od nazwy ptaka wróblowatego zębodziobego z rodziny gajówek wójcik (rodziny pochodzenia mieszczańskiego i chłopskiego)
  • od nazwy gry dziecięcej wójcik (rodziny pochodzenia chłopskiego)
  • od niemieckiego słowa "Voget" adwokat (rodzina Wójcik pochodzenia niemieckiego pieczętująca się herbem: W srebrnym polu, orzeł czarny ukoronowany korona szlachecką złotą, cymer: pięć strusich piór na przemian trzy srebrne i dwa czerwone)
  • od niemieckiego słowa "Voigt" wójt (rodzina Voigcik vel Wójcik pochodzenia pruskiego pieczętująca się czterema pasami czarnymi w słup na srebrnym polu - być może odmiana pruskiego herbu Kos)

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Większość rodzin (ponad 90%) pochodzi ze stanu mieszczańskiego lub włościańskiego przyjmując nazwisko od słowa wójt lub ptaka "wójcik" między XVII a XIX wiekiem.

Istnieją także nieliczne rodziny pochodzenia szlacheckiego noszące to nazwisko, pieczętujące się herbami: Białynia (gniazda w ziemi radomskiej, chełmskiej, lwowskiej i lubelskiej), Łodzia (gniazdo w ziemi krakowskiej), Korab (gniazdo w ziemi łęczyckiej, Ogończyk (gniazdo w ziemi krakowskiej (Wójcia), Pobóg (gniazda w ziemi częstochowskiej i opatowskiej), Rola, Szeliga (gniazda w ziemi małopolskiej i lubelskiej) a także Pilawa (Wojczik, Wojsik, Wojszyk). Ponadto istnieją dwie rodziny szlacheckie pochodzenia niemieckiego i pruskiego pieczętujące się herbami własnymi.

Odmiany[edytuj | edytuj kod]

W wiekach poprzednich (w niektórych przypadkach po dziś dzień) tak u rodzin szlacheckich jak i mieszczan i włościan nazwisko Wójcik zapisywane było w różnych formach, najczęściej z łacińska: Voigcik, Voigtcik, Voigtczik, Vogcik, Vogtcik, Vogtczik, Wocik, Wogcik, Wogtcik, Wogtczik, Woichik, Wojchik, Wojczyk, Wojcik, Wojczik, Wojczyk, Wojschik, Wojschyk, Wojtik, Woycik, Woyczik, Woyczyk, Woysik, Woyszyk, Wójcicki, Wójcik, Wójcikiewicz, Wójcikowicz, Wójcikowski, Wójczik, Wójczyk, Wójsik, Wójszyk, Wójtik, Wóycicki, Wóyschik, Wóysik, Wóyszyk, Wujcicki, Wujcik, Wujcikowski, Wujczik, Wujczyk, itp.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Blisko 85% osób o nazwisku Wójcik mieszka w południowej części Polski

  • Wójcik : w woj. małopolskim (13,347),
  • Wójcik : w woj. lubelskim (12,937),
  • Wójcik : w woj. śląskim (11,440),
  • Wójcik : w woj. dolnośląskim (7,046),

Znane osoby o nazwisku Wójcik[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • tzw. Słownik warszawski, J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, Słownik języka polskiego, Warszawa 1902
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Warszawa 1893
  • Słownik nazw osobowych i elementów identyfikacyjnych Sądecczyzny XV-XVII w., Kraków 1992
  • Nazwiska mieszkańców Kalisza od XVI do XVIII wieku, Bydgoszcz 2001
  • Herbarz polski. Od średniowiecza do XX wieku, L&L, Tadeusz Gajl 2007
  • Polska Encyklopedia Szlachecka, Warszawa 1937
  • Jan Długosz, Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis, 1470-1480
  • Herbarz Soroczyński, wyd. Trees.pl, 2007

Przypisy