Strętwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Węgorz elektryczny)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Strętwa
Electrophorus electricus[1]
(Linnaeus, 1766)
Strętwa
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada promieniopłetwe
Rząd Gymnotiformes
Rodzina Gymnotidae
Rodzaj Electrophorus
Gill, 1864
Gatunek strętwa
Synonimy
  • Electrophorus multivalvulus Nakashima, 1941
  • Gymnotus electricus Linnaeus, 1766
  • Gymnotus regius Chiaje, 1847
  • Gymnotus tremulus Houttuyn, 1764
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Strętwa[3] (Electrophorus electricus) – gatunek słodkowodnej ryby promieniopłetwej z rzędu Gymnotiformes, jedyny przedstawiciel rodzaju Electrophorus, klasyfikowany w rodzinie Gymnotidae[4], a wcześniej wyodrębniany jako jedyny przedstawiciel rodziny strętwowatych[3] (Electrophoridae[1]). Błędnie[3] nazywany jest węgorzem elektrycznym[5] – nie jest spokrewniony z węgorzokształtnymi. Nazwa węgorz nawiązuje do węgorzowatego kształtu ciała ryby, a epitet gatunkowy elektryczny – do obecności narządów elektrycznych.

Zasięg występowania i biotop[edytuj | edytuj kod]

Północno-wschodnia Ameryka Południowa, bagniste i wolno płynące wody dorzecza Amazonki i Orinoko.

Cechy morfologiczne[edytuj | edytuj kod]

Ciało wydłużone, cylindryczne, nagie, bez płetwy grzbietowej i płetw brzusznych, ze szczątkową płetwą ogonową. Głównym narządem ruchu jest długa płetwa odbytowa. Strętwa przypomina swoim wyglądem węgorze i początkowo była klasyfikowana wśród ryb węgorzokształtnych (Anguilliformes), stąd też wywodzi się powszechnie przyjęta nazwa tej ryby, jednak oprócz kształtu nie wykazuje cech wspólnych z węgorzami. Ubarwienie od szarego do brązowego i czarnego, z podgardlem w odcieniu pomarańczowym. Po bokach ciała, wzdłuż płetwy odbytowej znajdują się narządy elektryczne wytwarzające napięcie 300–600 V i natężenie poniżej 1 A. Napięcie takie może zabić małe zwierzę lub oszołomić duże. Wytwarzane napięcie jest zależne od długości osobnika. Narządy te powstały z mięśni brzusznych i są wykorzystywane do zabijania bądź ogłuszania zdobyczy, mogą służyć w celach obronnych. Są też wykorzystywane do elektrolokacji. Zajmują 80% ciała ryby, pozostałe 20% przypada na głowę i jamę brzuszną. Stosunek masy narządów do masy ciała ryby wynosi 1:2,9[6]. Poza podstawową parą narządów elektrycznych te ryby mają jeszcze narząd Sachsa i narząd Huntera – obydwa wspomagające pracę głównego narządu elektrycznego – oraz wzmacniający zdolność odbierania dźwięków aparat Webera. Narząd Sachsa jest głównym narządem komunikacyjnym strętwy. Emituje on słaby sygnał elektryczny, zaledwie 10V napięcia. Wykorzystywany jest głównie do komunikacji, a także do elektrolokacji ofiary. Odgrywa także ważną rolę przy szukaniu i wybieraniu partnera. Strętwa posiada także wrażliwe na wysokie częstotliwości bulwiaste receptory, rozmieszczone na całym ciele. Prawdopodobnie służą do polowania na inne ryby z rzędu Gymnotiformes. Ubarwienie jest ciemne, szaro-brązowe na plecach i żółte lub pomarańczowe na brzuchu. Starsze samce mają ciemniejszy brzuch.

Starsze osobniki tego gatunku całkowicie tracą wzrok.

Strętwa osiąga maksymalnie do 2,5 m długości i masę do 20 kg. Najczęściej spotykane są osobniki o długości około 1 m.

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Electric-eel.jpg

Zasiedla muliste odcinki rzek, zwłaszcza miejsca głębsze i zacienione. Co 10–15 minut wypływa na powierzchnię, aby zaczerpnąć powietrza atmosferycznego, którym oddycha dzięki silnie unaczynionemu nabłonkowi jamy gębowej i gardzieli. To przystosowanie pozwala mu przebywać w wodach o bardzo niskiej zawartości tlenu. Pozbawiony możliwości zaczerpnięcia powietrza – pomimo posiadanych skrzeli – ginie z braku tlenu.

Prowadzi samotniczy tryb życia. Zjada ryby, płazy i większe bezkręgowce. Ikra jest składana w dobrze zamaskowanym gnieździe budowanym przez samca. Samice składają kilkanaście tysięcy jajeczek. Przebieg tarła i rozród są słabo poznane. Młode strętwy żywią się bezkręgowcami.

Rozwój organów elektrycznych u strętw następuje bardzo wcześnie. Już u osobników długości 15 mm zauważono wykształcające się słabe organy elektryczne. Silne organy elektryczne rozwijają się dopiero po osiągnięciu około 40 mm długości ciała.

Nie jest znana długość życia strętw w warunkach naturalnych. W niewoli samce żyją 10–15 lat, a samice 12–22[7].

Znaczenie gospodarcze[edytuj | edytuj kod]

Strętwy są lokalnie poławiane w celach konsumpcyjnych. Ich mięso jest tłuste i uważane za smaczne. Narządy elektryczne są usuwane.

Bionika[edytuj | edytuj kod]

Naukowcy z Uniwersytetu w Yale i National Institute of Standards and Technology pracują nad stworzeniem sztucznych komórek wzorowanych na komórkach strętw, mających służyć jako zasilanie dla implantów medycznych i innych małych urządzeń.

Electric-eel2.jpg

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Electrophorus electricus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Electrophorus electricus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. 3,0 3,1 3,2 Nazwa „strętwa” podana została przez Antoniego Wałeckiego w 1844, przywrócona zamiast błędnej nazwy „węgorz elektryczny” w: Eugeniusz Grabda, Tomasz Heese: Polskie nazewnictwo popularne krągłouste i ryby - Cyclostomata et Pisces. Koszalin: Wyższa Szkoła Inżynierska w Koszalinie, 1991, s. 47.
  4. Joseph S. Nelson: Fishes of the World. John Wiley & Sons, 2006. ISBN 0-471-25031-7.
  5. Ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973, seria: Mały słownik zoologiczny.
  6. Zygmunt Grodziński: Anatomia i embriologia ryb. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1981.
  7. Cormier, L. 2000. "More Information about Electric Eels" (On-line)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]