Władimir Biechtieriew

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Władimir Biechtieriew
Władimir Biechtieriew w Kazaniu (1881)
Władimir Biechtieriew w Kazaniu (1881)
Data i miejsce urodzenia 20 stycznia?/1 lutego 1857
Sorali
Data i miejsce śmierci 24 grudnia 1927
Moskwa
Alma Mater Wojskowa Akademia Medyko-Chirurgiczna w Sankt Petersburgu
Uczelnia Cesarski Uniwersytet w Kazaniu
Wojskowa Akademia Medyko-Chirurgiczna w Sankt Petersburgu

Instytut Psychoneurologiczny w Sankt Petersburgu

Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Władimir Michajłowicz Biechtieriew (ros. Владимир Михайлович Бехтерев, ur. 20 stycznia?/1 lutego 1857 w Sorali, zm. 24 grudnia 1927 w Moskwie) – rosyjski lekarz neurolog, psychiatra i psycholog, neuroanatom.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dom rodzinny Biechtieriewa w Kirowie(2010)
Obraz Ilji Riepina przedstawiający Biechtieriewa (1913)

Urodził się w małej wiosce Sorali w ujeździe jełabużskim (obecnie Biechtieriewo w obwodzie kirowskim). Jego rodzicami byli urzędnik carski Michaił Pawłowicz Biechtieriew i Marija Michaiłowna; miał dwóch braci, Nikołaja i Aleksandra, starszych odpowiednio o sześć i trzy lata. W 1864 roku cała rodzina przeniosła się do Wiatki (obecnie Kirow), rok później na gruźlicę zmarł ojciec. W 1866 roku rozpoczął naukę w gimnazjum[1]. Po jego ukończeniu rozpoczął studia medyczne w Wojskowej Akademii Medyko-Chirurgicznej w Sankt Petersburgu. Krótko po wstąpieniu na uczelnię przebył epizod „ciężkiej neurastenii”, wrócił jednak do zdrowia po 28-dniowym pobycie w klinice[2]. Jako student brał w 1877 udział w X wojnie rosyjsko-tureckiej[3]. Studia ukończył w 1878, następnie został asystentem przy katedrze psychiatrii u Jana Mierzejewskiego. W 1881 roku obronił dysertację doktorską i został Privatdozentem. W roku następnym mianowano go profesorem nadzwyczajnym. W latach 1884–85 wyjechał za granicę uzupełniać studia; pracował wtedy u Paulem Emilem Flechsigiem, doskonalącego wtedy swoją metodę mielogenetyczną, zwiedził też kliniki i laboratoria Meynerta, Westphala, Charcota, du Bois-Raymonda i Wundta. W grudniu 1884 roku minister Iwan Deljanow zaproponował mu katedrę psychiatrii na Cesarskim Uniwersytecie w Kazaniu, Biechtieriew przyjął propozycje pod pewnymi warunkami (m.in. ukończenia swojej podroży naukowej).

W 1893 przeniósł się na katedrę macierzystej uczelni, gdzie zastąpił Mierzejewskiego[4].

W 1907 roku założył w Sankt Petersburgu własny Instytut Psychoneurologiczny, istniejący do dziś jako Państwowy Instytut Refleksologii im. Biechtieriewa.

Udział w życiu społecznym[edytuj | edytuj kod]

W Rosji carskiej Biechtieriew aktywnie uczestniczył w życiu społecznym i politycznym kraju. Głośno krytykował politykę państwa wobec problemów alkoholizmu i edukacji. Po wystąpieniu na zjeździe psychiatrów w Kijowie w 1905 roku został aresztowany na kilka godzin i upomniany.

W 1913 roku brał udział w procesie Menachema Bejlisa jako świadek obrony.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Okoliczności nagłej śmierci Biechtieriewa są niejasne. Uważa się, że neurolog został otruty przez OGPU, ponieważ rozpoznał u Stalina paranoję. Powodem konsultacji były problemy z ręką przywódcy (Stalin cierpiał prawdopodobnie na porażenie Klumpke). Przy badaniu które odbyło się popołudniem 22 lub 23 grudnia 1927 roku nie było świadków, asystent Samuił Mnuchin czekał przed gabinetem[5]. 23 grudnia uczony przewodniczył na Kongresie Neurologicznym w Moskwie, a po popołudniowej sesji udał się z żoną do teatru. W przerwie przedstawienia został zaproszony przez dwóch młodych ludzi na ciasto i coś do picia. Po powrocie do domu poczuł się źle, wystąpiły gwałtowne wymioty. Nad ranem lekarz Burmin rozpoznał podrażnienie żołądka. Gdy poczuł się lepiej, zjawili się w jego domu dwaj niezapowiedziani lekarze, Klimenkow i Konstantinowski (przypuszczalnie pracownicy OGPU). Po tej wizycie stan Biechtieriewa znacznie się pogorszył i neurolog zmarł. Po jego śmierci dwaj rzekomi lekarze przeszukali dokładnie jego bibliotekę. Wezwany z polecenia komisarza Siemaszki psychiatra Aristarch Iljin zabezpieczył mózg Biechtieriewa. Mózgowie wyjęto w gabinecie zmarłego, w obecności patologa Abrikosowa. Mózg uczonego przechowywano następnie w Institucie Mozga[6]. Ciało neurologa zostało skremowane, badania pośmiertnego nie przeprowadzono. Pracę poświęconą mózgowiom Władimira Biechtieriewa i jego brata Nikołaja opublikował w 1933 roku Lew Pines[7].

Pomnik Biechtieriewa dłuta Michaiła Anikuszyna znajduje się na Cmentarzu Wołkowskim w Petersburgu[8].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Dnia 9 września 1879 ożenił się z Natalją Pietrowną Baziljewską, z tego małzeństwa urodziło się sześcioro dzieci: Jewgienij (1880, zmarł w dzieciństwie), Olga (1883), Władimir (1887), Piotr (1888–1938), Jekatierina (1890) i Maria (1904)[9]. Po śmierci pierwszej żony ożenił się z Bertą Jakowlewną Are-Gurżij.

Piotra Biechtieriewa, inżyniera, aresztowano jako „wroga ludu” w 1937 i rozstrzelano. Jego córką była neurolożka Natalja Biechtieriewa (1924–2008). Władimir Władimirowicz także był inżynierem[10].

Dorobek naukowy[edytuj | edytuj kod]

W dorobku Biechtieriewa znajduje się około 800 prac. Badał ośrodki autonomiczne w korze mózgu, jądra podkorowe i szlaki wewnątrzmózgowe. Wykazał także istnienie antagonistycznych ośrodków w ośrodkowym układzie nerwowym. Razem z Pawłowem był prekursorem refleksologii. Uważał, że wszelkie zachowania człowieka, także te wyższe, można uznać za zachowania odruchowe. Z jego nazwiskiem związanych jest kilkanaście jednostek chorobowych, odruchów i struktur anatomicznych.

Na polu psychologii dążył do obiektywizacji i jasnego określenia zakresu zainteresowania tej dziedziny wiedzy, chcąc włączyć ją w główny nurt nauki, umożliwiając stosowanie odpowiedniej metodologii. Uważa się, że jego idee wyprzedzały koncepcję behawioryzmu Watsona[11].

Jako jeden z pierwszych opisał zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, nazywane w Polsce chorobą Bechterewa (niemiecki zapis nazwiska)[12].

Określenie oczopląsu Bechterewa odnosi się do oczopląsu spowodowanego uszkodzeniem błędnika. odruchy Bechterewa-Jacobsohna i Mendla-Bechterewa mogą świadczyć o uszkodzeniu dróg piramidowych.

Jako pierwszy opisał drogę nakrywkową środkową, połączenia dolnej oliwki, szlaki nerwowe w konarach móżdżku, jądra tworu siatkowatego nakrywki. Jądro Bechterewa to opisane przezeń jądro części przedsionkowej VIII nerwu czaszkowego. Biechtieriew był niekwestionowanym autorytetem w dziedzinie neuroanatomii; niemieckiemu anatomowi Friedrichowi Kopschowi przypisuje się często cytowaną wypowiedź – „tylko dwie osoby znają dobrze anatomię mózgu: Bóg i Biechtieriew”[9].

W 1896 roku założył czasopismo o tematyce neurologicznej, „Newrologiczeskij Wiestnik”.

Biechtieriew i Pawłow[edytuj | edytuj kod]

Biechtieriew i Iwan Pawłow różnili się w kwestii lokalizacji funkcji mózgowych u człowieka. Pawłow podważał wyniki badań Biechtieriewa i jego uczniów, określających ośrodki korowe dla recepcji wysokości tonów, smaku czy wydzielania śliny[13].

Uczniowie Biechtieriewa[edytuj | edytuj kod]

Ze szkoły Biechtieriewa wyszli m.in. Puusepp, Astwacaturow, Protopopow, Osipow, Żukowski, Ostankow, Blumenau, Nikitin, Dojnikow, Gierwier, Gołant, Omorokow, Wasiljew, Wiendierowicz, Gize, Gribojedow, Narbut, Mjasiszczew, Rachmanow, Mołotkow[14].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 1952 roku poczta Związku Radzieckiego wydała znaczek o nominale 40 kopiejek z wizerunkiem Biechtieriewa, dla upamiętnienia 25. rocznicy jego śmierci (Stanley Gibbons 1790, Scott 1655)[15]. W 2007 roku, z okazji 150. rocznicy urodzin neurologa, wybito w Rosji okolicznościową monetę o nominale 2 rubli z wizerunkiem Biechtieriewa na rewersie.

Lista prac[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Lerner V, Margolin J, Witztum E. Vladimir Mikhailovich Bekhterev (1857–1927). „Journal of Neurology”. 253 (11), s. 1518-9, 2007. doi:10.1007/s00415-006-0190-3. PMID 17139527. 
  2. Nasierowski T. Rola choroby w życiu psychiatry na przykładzie Władimira Bechterewa. „Psychoterapia”. 3, s. 91–97, 1997. 
  3. SA Gurevich. [V.M. Bekhterev at the front in the war of liberation in Bulgaria in 1877 (on the 50th anniversary of V.M. Bekhterev's death and the 100th anniversary of the war of liberation of Bulgaria)]. „Zhurnal nevropatologii i psikhiatrii imeni S.S. Korsakova”. 77 (10), s. 1568-71, 1977. PMID 337739. 
  4. Paul I. Yakovlev: Vladimir Mikhailovich Bekhterev (1857–1927. W: Webb Haymaker (red.): The Founders of Neurology. One Hundred and Thirty-Three Biographical Sketches. Prepared for the Fourth International Neurological Congress in Paris by Eighty-Four Authors. Springfield: C.C.Thomas, 1953, s. 244–247.
  5. Lerner V, Margolin J, Witztum E. Vladimir Bekhterev: his life, his work and the mystery of his death. „History of Psychiatry”. 16 (2), s. 217-227, 2005. doi:10.1177/0957154X05049611. 
  6. Vein AA, Maat-Schieman MLC. Famous Russian brains: historical attempts to understand intelligence. „Brain”. 131 (2), s. 583-590, 2008. doi:10.1093/brain/awm326. 
  7. Pines L. Ueber Familienähnlichkeit der Hirnfurchen und Windungen (Gebrüder Wl. und Nik. Bechterew). „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 147 (1), s. 683-695, 1933. doi:10.1007/BF02870466. 
  8. Keitel W. Ein Opfer Stalins? Wladimir Michailowitsch Bechterew (1857–1927). „Zeitschrift für Rheumatologie”. 61 (2), s. 201–206, 2002. doi:10.1007/s003930200033. 
  9. 9,0 9,1 ГУ СПб НИПНИ им. В.М.Бехтерева. [dostęp 2010-10-22].
  10. Публикации. Список офицерских чинов русского императорского флота
  11. Lerner V, Witztum E. Vladimir Bekhterev, 1857-1927. „American Journal of Psychiatry”. 162, s. 1506, 2005. PMID 16055772. 
  12. Vladimir Mikhailovich Bekhterev w bazie Who Named It (ang.)
  13. GV Arkhangel'skiĭ. [An historical-physiological analysis of the discussion between I. P. Pavlov and V. M. Bekhterev on the problems of localizing functions in the cerebral cortex]. „Uspekhi Fiziologicheskikh Nauk”. 31 (2), s. 89-103, 2000. PMID 10822836. 
  14. Xодос XГ. Краткий очерк истории отечественной невропатологии. Иркутск: Восточно-Сибирское книжное издательство, 1965
  15. Haas LF. Vladimir Mikhailovich Bechterev (1857–1927). „J Neurol Neurosurg Psychiatry”. 70 (6), s. 743, 2001. PMID 11385007.