Władimir Propp

Władimir Propp

Władimir Jakowlewicz Propp (ur. 29 kwietnia 1895 w Sankt Petersburgu, zm. 22 sierpnia 1970) – rosyjski literaturoznawca.

Wiadomości ogólne

Reprezentant szkoły rosyjskich formalistów, bardzo rozszerzył ich metodę. Zajmował się strukturami narracyjnymi. Sławę przyniosła mu analiza struktury baśni ludowych (tzw. bajki magicznej) - początkowo jednak nie wykraczała ona poza Rosję. Dopiero odkrycie jego epokowej pracy przez francuskich strukturalistów na czele z Lévi-Straussem, który zachwycił się jego analizą, rozpoczęło światową karierę jego książki.

Analiza bajki Proppa

Propp tak opisał strukturę baśni ludowej (bajki magicznej):

Postaci

Działa w niej kilka typów postaci:

• bohater
• przeciwnik
• donator (osoba poddająca bohatera próbie)
• pomocnik
• królewna lub jej ojciec
• osoba wysyłająca
• fałszywy bohater

Są to określenia umowne, na podstawie najczęściej występujących przypadków. W jakiejś konkretnej bajce może to być np. ktoś inny niż królewna czy jej ojciec, ale pełni tę samą funkcję.

Funkcje

Postaci te dokonują w narracji pewnych konkretnych posunięć decydujących o tym, że są właśnie postacią danego rodzaju. Te działania, formy aktywności, to funkcje:

1. odejście

2. zakaz

3. naruszenie zakazu

4. wywiadywanie się przeciwnika

5. udzielenie mu informacji o bohaterze

6. podstęp

7. wspomaganie

8. szkodzenie (lub brak kogoś albo czegoś)

9. pośredniczenie

10. rozpoczynające się przeciwdziałanie

11. wyprawa

12. pierwsza funkcja donatora i reakcja bohatera

13. reakcja bohatera

14. przekazywanie środka magicznego

15. przemieszczenie przestrzenne między dwoma królestwami

16. walka

17. naznaczenie bohatera znamieniem

18. zwycięstwo

19. likwidacja wcześniej zaistniałego braku czegoś

20. powrót bohatera

21. prześladowanie bohatera

22. ocalenie bohatera od pościgu

23. nie rozpoznane przybycie

24. roszczenia fałszywego bohatera

25. trudne zadanie

26. wykonanie trudnego zadania

27. rozpoznanie

28. zdemaskowanie

29. transfiguracja

30. ukaranie

31. wesele

Nie wszystkie są równie niezbędne, zdarzają się bajki bez niektórych, zdarzają się pewne różnice w kolejności funkcji, ale niektóre, najważniejsze funkcje, występują zawsze.

Znaczenie odkryć Proppa

Obecnie analiza Proppa jest wykorzystywana do różnorodnych badań nad różnymi systemami kultury, zwłaszcza nad kulturą masową. Stanowi podstawę wielu analiz narracji filmowych i telewizyjnych, np. seriali kryminalnych a także podstawę lub punkt wyjścia innych teorii narratologicznych.

Bibliografia

Prace Proppa

• Morfologia bajki, przeł. Wiesława Wojtyga-Zagórska, Warszawa 1976.
• Nie tylko bajka, przeł. Danuta Ulicka, Warszawa 2000.
• Historyczne korzenie bajki magicznej, przeł. Jacek Chmielewski, Warszawa 2003.
• Russkij georiceskij epos, Leningrad 1955.

Prace innych autorów związane z koncepcjami Proppa

• Claude Lévi-Strauss, Analiza morfologiczna bajki rosyjskiej, "Pamiętnik Literacki" 1968 (rocznik LIX) nr 4, s. 267-284.
• R. Silverstone, The Message of Television: Myth and Narrative in Contemporary Culture, London 1981.
• D. Giles, A Structural Analysis of the Police Story, [w:] American Television Genres, red. S. Kaminsky, J.H. Mahn, Chicago, 1986, s. 67-84.
• A.A. Berger, Semiotics and TV, [w:] Understanding Television. Essays on Television as a Social and Cultural Force, red. R.P. Adler, New York 1981, s. 91-114.
• S. Kozloff, Teoria narracji a telewizja, [w:] Teledyskursy. Telewizja w badaniach współczesnych, red. R.C. Allen, red. wyd. pol. A. Gwóźdź, Kielce 1998.
• B. Świętochowska, Titanic Jamesa Camerona jako bajka magiczna, „Kwartalnik Filmowy” 2001 nr 34 (94), s. 63-76.
• D. Olshansky The Birth of Structuralism from the Analysis of Fairy-Tales [w:] Toronto Slavic Quarterly, No. 25, 2008.