Władysław Anders

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Władysław Anders
Władysław Anders
generał broni generał broni
Data i miejsce urodzenia 11 sierpnia 1892
Błonie
Data i miejsce śmierci 12 maja 1970
Londyn
Przebieg służby
Lata służby od 1913
Stanowiska szef sztabu wojsk rządowych w czasie zamachu majowego, GISZ, p.o. Naczelnego Wodza, d-ca 2. Korpusu
Główne wojny i bitwy I wojna światowa, powstanie wielkopolskie, wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa, kampania wrześniowa, bitwa o Monte Cassino
Odznaczenia
Odznaka honorowa za Rany i Kontuzje - ośmiokrotnie ranny
Order Orła Białego Krzyż Komandorski Orderu Virtuti Militari Krzyż Kawalerski Orderu Virtuti Militari Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (czterokrotnie) Krzyż Walecznych (czterokrotnie) Medal Wojska (czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Medal Srebrny za Długoletnią Służbę Medal Brązowy za Długoletnią Służbę Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921 Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino Krzyż Armii Krajowej Gwiazda Wytrwałości Order św. Jerzego – IV klasy Order Świętej Anny II klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny III klasy (Imperium Rosyjskie) Order św. Stanisława – II klasy Order św. Stanisława – I klasy Order św. Stanisława – IV klasy Order Świętego Włodzimierza IV klasy (Imperium Rosyjskie) Komandor Orderu św. Sawy Komandor Legii Honorowej (Francja) Kawaler Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wojenny 1939–1945 z brązową palmą (Francja) Allied Victory Medal Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Włochy) Krzyż Wojenny Waleczności Wojskowej (Włochy od 1943) Legia Zasługi - Commander (USA) Krzyż Towarzyski Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Italy Star (Wielka Brytania) 1939-1945 Star (Wielka Brytania) Defence Medal (Wielka Brytania) War Medal 1939–1945 (Wielka Brytania) Krzyż Wielki Orderu Pro Merito Melitensi Kawaler/Dama Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji Order Białego Lwa IV Klasy (Czechy) Cesarski Order Lwa i Słońca
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Władysław Anders w Wikicytatach
Władysław Anders
Członek Rady Trzech
Okres urzędowania od 8 sierpnia 1954
do 12 maja 1970
Pierwsza dama Irena Anders
Następca Stanisław Kopański
Edward Rydz-Śmigły na spotkaniu korporacji studenckiej „Arkonia” w 1937. Za marszałkiem stoi gen. Władysław Anders.
Władysław Anders i Władysław Sikorski podczas wizyty u Józefa Stalina (grudzień 1941)
Władysław Anders podczas inspekcji Gimnazjum polskiego w Casarano we Włoszech, 2 czerwca 1946
Płyta nagrobna pod Monte Cassino

Władysław Albert Anders (ur. 11 sierpnia 1892 w Błoniu, zm. 12 maja 1970 w Londynie) – generał broni Wojska Polskiego, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych w latach 1944–1945, następca Prezydenta RP w latach 1950-1954.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Lata I wojny światowej i II Rzeczypospolitej[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 11 sierpnia 1892 w Błoniu, znajdującym się wówczas na terenie zaboru rosyjskiego. Pochodził z rodziny zakorzenionej silnie w tradycji i wierze protestanckiej, tak więc został ochrzczony w Kościele Ewangelicko-Augsburskim. Jego ojciec, Albert Anders, był agronomem i pracował jako administrator majątków ziemskich; matką była Elżbieta z domu Tauchert. Miał trzech braci, będących jak on zawodowymi żołnierzami Wojska Polskiego: Tadeusza, Karola i Jerzego. Oboje rodzice byli wyznania ewangelickiego, oraz pochodzenia niemieckiego[1][2]; przodkowie od strony ojca na tereny Polski przybyli w czasach saskich w XVIII wieku.

Uczęszczał do warszawskiego gimnazjum realnego. We wrześniu 1910 roku zgłosił się do służby jako tzw. Вольноопределяющийся (jednoroczny ochotnik). Szkoła średnia (w rosyjskiej armii nie wymagano matury), dobry stan zdrowia i zdany egzamin pozwalały skrócić służbę do roku, mieszkać poza koszarami (za własne pieniądze) i – po zdaniu egzaminu – awansować na chorążego (praporszczyka) rezerwy. Tak właśnie postąpił młody Anders, którego los rzucił do kowieńskiego 3 Noworosyjskiego Pułku Dragonów Jej Cesarskiej Mości Wielkiej Księżny Heleny Władimirowny. W roku 1912 odbył trzymiesięczne ćwiczenia rezerwy w 19. pułku huzarów w Rydze. Studiował sześć semestrów na Politechnice w Rydze. Podczas studiów (1911-1914)[3] został członkiem Korporacji Akademickiej Arkonia[4]. Był miłośnikiem kawalerii i koni, czego dowodem był udział w wielu międzynarodowych zawodach jeździeckich.

Uczestnik I wojny światowej – jako porucznik dragonów dowodził szwadronem i został 3-krotnie ranny. W 1917 ukończył skrócony kurs Akademii Sztabu Generalnego w Petersburgu[3]. Rewolucja lutowa 1917 i obalenie caratu zastały go w Rumunii, gdzie pełnił służbę jako szef sztabu 7. dywizji strzelców[3].

Następnie brał udział w formowaniu oddziałów I Korpusu Polskiego, którym dowodził gen. Józef Dowbor-Muśnicki. Po kapitulacji korpusu przed Niemcami wrócił do kraju i wstąpił do Wojska Polskiego. Szef sztabu Armii Wielkopolskiej w powstaniu wielkopolskim 1919. W wojnie polsko-bolszewickiej 1920 dowódca 15 Pułku Ułanów Poznańskich. Był ranny podczas walk nad Berezyną[5].

W październiku 1921 rozpoczął studia w Wyższej Szkole Wojennej (École Superieure de Guerre) w Paryżu i staż liniowy we Francji[5]. Do kraju wrócił w 1924 i mianowany został szefem sztabu Generalnego Inspektora Kawalerii, gen. broni Tadeusza Rozwadowskiego. Od listopada 1925 komendant Warszawy.

Podczas przewrotu majowego szef sztabu wojsk rządowych. W latach 1928–1939 dowódca Kresowej, a następnie Nowogródzkiej Brygady Kawalerii, dowódca Garnizonu Baranowicze[5]. W 1932 przewodził polskiej ekipie jeździeckiej, która podczas zawodów hippicznych o Puchar Narodów w Nicei zdobyła 4 pierwsze nagrody.

Lata II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie dowodził Nowogródzką Brygadą Kawalerii w bitwie pod Mławą. W czasie odwrotu spod Mławy nie wykonał rozkazu osłony ruchu 20 Dywizji Piechoty, co było jedną z przyczyn jej rozbicia. Następnie kilkakrotnie Naczelne Dowództwo zmieniało przydział jego brygady. W związku z wielokrotnie zmienianymi rozkazami nie są jasne powody, dla których jednostka nie wzięła, mimo otrzymanego rozkazu, udziału w bitwie nad Bzurą. W czasie przebijania się Armii Poznań i Pomorze przez Kampinos do Warszawy odmówił gen. Tadeuszowi Kutrzebie wykonania rozkazu obrony skraju Puszczy Kampinoskiej, motywując to przewidywanymi zbyt dużymi stratami swojej brygady. Od 12 września 1939 dowodził Grupą Operacyjną Kawalerii swojego imienia. Stoczył ciężkie walki przeciwko Niemcom w okolicach Mińska Mazowieckiego i Tomaszowa Lubelskiego (w ramach drugiej bitwy tomaszowskiej). W tej ostatniej bitwie, po osiągnięciu poważnego sukcesu, jakim było zdobycie 22 września Krasnobrodu, wraz z Nowogródzką Brygadą Kawalerii opuścił zdobyte miasto i dotarł do Majdanu Sopockiego, skąd po krótkim odpoczynku udał się w kierunku Lwowa, wychodząc samowolnie z bitwy i nie powiadamiając o tym dowództwa Frontu Północnego. W wyniku tego udało się mu przebić na południe. Wobec zaciskającego się pierścienia niemiecko-sowieckiego generał Anders zdecydował rozformować Grupę Kawalerii na mniejsze grupy, które miały przedostać się na Węgry. Przebijając się w jednej z takich grup, 29 września w okolicach Sambora generał Anders został dwukrotnie postrzelony przez Ukraińców, po czym dostał się do niewoli sowieckiej.

Przetrzymywany w lwowskim szpitalu przy ul. Kurkowej, następnie w więzieniu (Brygidki) we Lwowie, 29 lutego 1940 wywieziony przez NKWD do Moskwy i osadzony w centralnym więzieniu NKWD na Łubiance. Podczas 22-miesięcznego pobytu w więzieniu był wielokrotnie przesłuchiwany i bezskutecznie namawiany (jeszcze w lwowskim szpitalu) do wstąpienia do Armii Czerwonej. Został uwolniony po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej i podpisaniu układu Sikorski-Majski. Wsiewołod Mierkułow uważał, że z Andersem jako byłym oficerem armii rosyjskiej rozprawić się nie będzie trudno[6]. W tym czasie zdecydowany zwolennik porozumienia między rządem emigracyjnym a ZSRR (w liście do gen. Sikorskiego pisze o akcji sprzeciwu kierowanej przez gen. Sosnkowskiego: „Podobna akcja dziś graniczy bodaj ze zdradą.”[7]). Od 4 sierpnia 1941 twórca i dowódca Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR. Po ewakuacji latem 1942 wojska i ponad 20 tys. cywilów (uratowanych z więzień i łagrów) do Iranu – dowódca Armii Polskiej na Wschodzie (Irak, Palestyna) i 2 Korpusu Polskiego, którym dowodził w kampanii włoskiej (Bitwa o Monte Cassino; Bitwa o Ankonę). W 1943 r. w ostrym konflikcie z gen. Sikorskim odnośnie do jego polityki relacji z ZSRR (gen. Sikorski pisze do niego „Ofiaruje mi Pan Generał rzetelne poparcie. Nie poparcia od Was oczekuję, ale pełnienia obowiązku żołnierskiego.” „Zwracam się więc do Generała z apelem, by odrzucił Pan wszystkich intrygantów od siebie i wojska. Intrygantów którym się (...) zdawało, że mogą mnie obalić wraz z koncepcją jedności narodowej nawrócić do tak fatalnych dla Polski kombinacji przedwojennych[8]).

Był oskarżany o udział w domniemanym zamachu na gen. Sikorskiego[9]. Po śmierci Sikorskiego – kandydat sił antypiłsudczykowskich na Naczelnego Wodza[10]. W czasie kryzysu politycznego po śmierci gen. Sikorskiego sprzeciwia się planom powołania na stanowisko premiera Mikołajczyka. W liście do prezydenta Raczkiewicza stwierdza „Wierzymy (...), że nastąpi nareszcie rozdział dowodzenia wojskiem od kierownictwa polityką(...). Melduję jednocześnie, że aż do zdecydowania tego inaczej przez Pana Prezydenta będę wykonywał wyłącznie jego rozkazy.” Oświadczenie to wzbudza ostrą reakcję Ministra Obrony Narodowej gen. Mariana Kukiela, który pisze do prezydenta Raczkiewicza by ten zwrócił uwagę Andersowi „na niedopuszczalność wkraczania w atrybucje Głowy Państwa. Wyłamywanie się z ram hierarchii państwowej i subordynacji wojskowej i zakłócanie powszechnej żałoby w tak ciężkiej chwili.”[11]. W „Orle Białym” – piśmie Armii Polskiej na Wschodzie, którą dowodził Anders, nie zamieszczono, żadnych materiałów biograficznych dotyczących nowego premiera Mikołajczyka ani żadnych pośmiertnych materiałów dotyczących Naczelnego Wodza gen. Sikorskiego. Wzbudziło to wzburzenie Minista Obrony Narodowej gen. Kukiela, który w piśmie do nowego Naczelnego Wodza gen. Sosnkowskiego prosił „by zechciał powściągnąć te wyskoki politycznego wojskowego organu prasowego przez odpowiednie pouczenie Dowódcy Armii.”[12]. Do apogeum konfliktu doszło 13 lipca 1944 r., kiedy to Rada Ministrów uchwaliła jednogłośnie wniosek do Prezydenta, w którym stwierdzano: „Wobec powtarzających się coraz częściej wystąpień politycznych dowództwa Armii Polskiej we Włoszech, jaskrawie szkodliwych dla interesów Państwa Rada Ministrów zwraca się do Pana Prezydenta RP o spowodowanie Naczelnego Wodza do niezwłocznego zbadania wszystkich zarzutów podniesionych przeciwko generałowi Andersowi i wyciągnięcie wszystkich konsekwencji oraz do natychmiastowego zahamowania akcji politycznej dowództwa Armii Polskiej we Włoszech.” Podczas tego posiedzenia Rządu jego członek Jan Kwapiński domagał się odwołania gen. Andersa ze stanowiska i postawienia go przed sądem[13].

Zdecydowany przeciwnik wywołania powstania w Warszawie w sierpniu 1944 r. 31 sierpnia stwierdził: „Wywołanie powstania w Warszawie w obecnej chwili było nie tylko głupotą, ale wyraźną zbrodnią.”[14].

Od 26 lutego do 27 maja 1945 pełniący obowiązki (wobec wzięcia do niewoli gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego) Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych. 26 września 1946 został mianowany przez Prezydenta RP Generalnym Inspektorem Polskich Sił Zbrojnych (do 1954)[15]. Ostro skrytykował ustalenia konferencji w Jałcie.

Niektórzy historycy przypuszczają, że jego osobista interwencja u aliantów uchroniła przed deportacją do ZSRR członków SS „Galizien” osadzonych w obozach internowania we Włoszech[16].

Lata powojenne[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu II wojny światowej pozostał na emigracji, czynnie uczestnicząc w działaniach politycznych polskiego wychodźstwa.

26 września 1946 r. Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, na podstawie ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, pozbawił Andersa obywatelstwa polskiego i stopnia generała w związku z „przyjęciem bez zgody właściwych władz polskich, urzędu publicznego w państwie obcym, a to podejmując się funkcji współorganizowania Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczeń, będącego formacją paramilitarną stanowiącą część armii brytyjskiej”[17]. W 1971 roku Rada Ministrów, na czele której stał premier Jaroszewicz, uchyliła decyzję TRJN, ale uchwała w tej sprawie nie została opublikowana. 28 lutego 1989 r. Przewodniczący Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego Jan Dobraczyński zwrócił się, w związku ze zbliżającą się 50. rocznicą wybuchu II wojny światowej, do Przewodniczącego Rady Państwa Wojciecha Jaruzelskiego o przywrócenie obywatelstwa Andersowi. W dniu 15 marca 1989 r. rząd PRL premiera Mieczysława Rakowskiego uchylił uchwałę pozbawiającą Andersa obywatelstwa[18][19].

Pozostając na emigracji kontynuował działalność polityczną, ukierunkowaną na zachowaniu ciągłości konstytucyjnej Rządu Emigracyjnego w Londynie. Od 1949 był przewodniczącym Skarbu Narodowego, od 1954 członkiem Rady Trzech (po wypowiedzeniu posłuszeństwa Augustowi Zaleskiemu). Uczestniczył w kampanii na rzecz uwolnienia Polaków przebywających w łagrach. W 1956 poprowadził w Londynie marsz 20 tysięcy polskich emigrantów. Do końca życia pozostał na emigracji, zmarł dokładnie w 26. rocznicę bitwy pod Monte Cassino. Pochowany został, zgodnie z jego wolą, wśród swoich żołnierzy na Polskim Cmentarzu Wojennym na Monte Cassino, we Włoszech.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Był dwukrotnie żonaty. Z pierwszego związku z Ireną Marią z domu Jordan-Krąkowską miał córkę Annę, autorkę wydanych pośmiertnie wspomnień Mój Ojciec generał Anders oraz syna Jerzego. Jego drugą żoną była Irena Renata Anders, z którą miał córkę Annę Marię. Po śmierci, Irena Anders została pochowana obok generała na cmentarzu pod Monte Cassino.

Dokonania[edytuj | edytuj kod]

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Polskie
Zagraniczne

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Opublikował wspomnienia z lat 1939–1946 pod tytułem Bez ostatniego rozdziału (I wydanie Londyn 1949, II wydanie Londyn 1950, Londyn 1959, Warszawa 2007). Był autorem wstępu do opracowanej przez Józefa Mackiewicza dokumentalnej monografii zbrodni katyńskiejZbrodnia katyńska w świetle dokumentów (I wyd. Londyn 1948), wielokrotnie wznawianych na emigracji, w kraju w wydawnictwach podziemnych, wreszcie oficjalnie po 1989. Napisał również książkę „Klęska Hitlera w Rosji 1941-1945” (I wydanie Londyn 1952, II wydanie Londyn 1972, III wydanie Londyn 1997).

Opinie[edytuj | edytuj kod]

Dowodzi brygadą od niedawna. Ma swoisty styl; dbały o dyscyplinę zewnętrzną. Zajęcia z oficerami prowadzi bardzo dobrze, sprawnie i realnie. Stosunek do oficerów zabarwiony pewną stronniczością. Taktyczne wyrobienie bardzo duże. Sadze, że na dowodzeniu pełną brygadą odpowie bardzo dobrze. /-/ gen.Piskor[32].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Władysława Andersa w Krakowskim Parku Jordana

Po roku 1990 imię gen. Andersa nadano ulicom i placom kilku polskich miast. Jego imię noszą też jednostki Wojska Polskiego oraz liczne szkoły i kilka struktur organizacyjnych ZHP i ZHR.

W 2002 roku Narodowy Bank Polski wydał monety kolekcjonerskie z wizerunkiem Władysława Andersa. 20 grudnia 2006 roku polski Senat przyjął jednogłośnie uchwałę ustanawiającą rok 2007 rokiem gen. Władysława Andersa.

Władysław Anders upamiętniony został w ramach projektu „słynni Polacy XX w.” popiersiem, które stoi w parku im. Henryka Jordana w Krakowie (III.7) – odsłonięcie 18 maja 2007.

Filmy dokumentalne
  • Generał Anders i jego armia z 1987 roku, scenariusz i reżyseria: Witold Zadrowski
  • Bo wolność krzyżami się mierzy... Generał Anders z 1989 roku, scenariusz i reżyseria: Krzysztof Szmagier
  • Generał Polskich nadziei... (Władysław Anders 1892-1970) z 2007 roku – dwuczęściowy film dokumentalny, reżyseria: Hanna Kramarczuk, scenariusz: Jan Tarczyński (także pomysłodawca), Tadeusz Kondracki. W postać generała wcielili się Robert Jarociński i Jan Machulski.
  • Ułani Andersa 1939-1948 z 2009 roku, scenariusz i reżyseria: Janusz Sidor

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Bogusz Szymański: Władysław Anders. gazeta.pl, 2010-10-28. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-11-06)].
  2. Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie.
  3. 3,0 3,1 3,2 W.Anders, Bez ostatniego rozdziału, s. 4.
  4. Księga Pamiątkowa Arkonii 1879 – 1979 – http://www.arkonia.pl/Czytelnia/Ksiegi_pamiatkowe/Ksiega_100lecia.
  5. 5,0 5,1 5,2 W.Anders, Bez ostatniego rozdziału, s. 5.
  6. Paweł Wieczorkiewicz, Historia polityczna Polski 1935-1945, Warszawa 2005, s. 241-242.
  7. Eugeniusz Duraczyński „Między Londynem a Warszawą. Lipiec 1943 – lipiec 1944” Państwowy Instytut Wydawniczy Warszawa 1986 str. 25 ISBN 83-06-01406-5.
  8. Eugeniusz Duraczyński „Między Londynem a Warszawą. Lipiec 1943 – lipiec 1944” Państwowy Instytut Wydawniczy Warszawa 1986 str. 25 ISBN 83-06-01406-5.
  9. Oskarżenia – Kontrowersje – Film „Generał – zamach na Gibraltarze” – zagadka śmierci gen. Sikorskiego.
  10. Jan Ciechanowski „Powstanie Warszawskie” Bellona S.A. s. 564 ISBN 978-83-7549-074-9.
  11. Eugeniusz Duraczyński „Między Londynem a Warszawą. Lipiec 1943 – lipiec 1944” Państwowy Instytut Wydawniczy Warszawa 1986 str. 60 ISBN 83-06-01406-5.
  12. Eugeniusz Duraczyński „Między Londynem a Warszawą. Lipiec 1943 – lipiec 1944” Państwowy Instytut Wydawniczy Warszawa 1986 str. 65 ISBN 83-06-01406-5.
  13. Eugeniusz Duraczyński „Między Londynem a Warszawą. Lipiec 1943 – lipiec 1944” Państwowy Instytut Wydawniczy Warszawa 1986 str. 147 ISBN 83-06-01406-5.
  14. Jan Ciechanowski, Powstanie warszawskie, Pułtusk-Warszawa 2009, ISBN 978-83-7549-074-9, s. 357.
  15. Jerzy Morawicz, Demobilizacja Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, w: Mobilizacja uchodźstwa do walki politycznej 1945–1990, red. Leonidas Kliszewicz, Londyn 1995, s. 5, 9, 22.
  16. Grzegorz Motyka „Od rzezi wołyńskiej do akcji Wisła” Wydawnictwo Literackie 2011 str. 269 ISBN 978-83-08-04576-3.
  17. Na posiedzeniu TRJN po przedstawieniu listy 75 oficerów, którzy mieli być pozbawieni obywatelstwa głos zabrał ówczesny wicepremier Stanisław Mikołajczyk zwracając uwagę, że na liście nie ma gen. Andersa. „Tak się złożyło, że główny winowajca nie będzie objęty uchwałą, a inni dobrzy żołnierze poniosą konsekwencje” – powiedział Mikołajczyk. Uwaga Mikołajczyka została przyjęta w odrębnej uchwale. Rzeczpospolita z 20 marca 1989 r.
  18. „Rzeczpospolita” z 20 marca 1989 r.
  19. Aleksander Kochański, Polska 1944-1991. Informator historyczny, Tom III, część 1, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2005, s. 861.
  20. 20,0 20,1 20,2 20,3 20,4 20,5 Andrzej Nieuważny, Aleksiej Wasiliew: Gen. Anders w służbie cara (pol.). WIEM – Portal Wiedzy, 17 sierpnia 2009. [dostęp 19 sierpnia 2009].
  21. Tygodnik Urzędowy Naczelnej Rady Ludowej Nr 16 z 04.06.1919 r.
  22. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 28 z 28.07.1920 r.
  23. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 131 z 17.12.1924 r.
  24. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 listopada 1995 r. o nadaniu orderów (Monitor Polski Nr 11 z 1996 r., poz. 124).
  25. Dekret Wodza Naczelnego L. 3109 z 30 czerwca 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 28, poz. 1121)
  26. M.P. z 1938 r. Nr 258, poz. 592
  27. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 123 z 20.11.1925.
  28. 28,00 28,01 28,02 28,03 28,04 28,05 28,06 28,07 28,08 28,09 28,10 28,11 28,12 28,13 28,14 28,15 28,16 28,17 28,18 28,19 28,20 28,21 28,22 28,23 28,24 28,25 Odznaczenia. Generał Broni Władysław Anders. wsiz.rzeszow.pl. [dostęp 2014-07-21].
  29. Stefan Melak, Gwiazda Wytrwałości, usqe ad finem, Warszawa 1997.
  30. Dziennik Personalny Spraw Wojskowych nr 16 z 12.04.1926.
  31. Andrzej Bąkowski: Generał Władysław Anders. palestra.pl. [dostęp 18 marca 2014].
  32. „Generalny Inspektor Sił Zbrojnych Biuro Inspekcji” – opinie generałów – 1937 r.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Generał Władysław Anders żołnierz czasu pokoju i wojny, pod red. Andrzeja Szczepaniaka, Opole 2008, ISBN 978-83-910044-8-7.
  • Michał Laszczkowski, Władysław Anders – filister Korporacji Akademickiej „Arkonia”, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 4 (219), Warszawa 2007, ISSN 1640-6281, s. 261.
  • Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 36, 569, 597
  • Zbigniew Mierzwiński: Generałowie II Rzeczypospolitej. Warszawa 1990: Wydawnictwo Polonia, s. 25-32. ISBN 83-7021-096-1.
  • Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1990, s. 749-750. ISBN 83-211-1096-7.
  • Zbigniew S. Siemaszko: Generał Anders w latach 1892–1942. Wydawnictwo LWT, 2012. ISBN 83-7565-251-2.

Literatura, linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]