Władysław Chodasiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Władysław Chodasiewicz
Hodasevich Berberova.jpg
Władysław Chodasiewicz z żoną Niną Berberową w Sorrento, 1925 rok.
Imiona i nazwisko Władysław Felicjanowicz Chodasiewicz
(ros. Ходасевич, Владислав Фелицианович
Data i miejsce urodzenia 16 maja (28 maja) 1886, Moskwa
Rosja
Data i miejsce śmierci 14 czerwca 1939, Paryż
Francja
Dziedzina sztuki Literatura
Styl Symbolizm

Władysław Felicjanowicz Chodasiewicz (Владислав Фелицианович Ходасевич, ur. 16 maja (28 maja) 1886, Moskwa - 14 czerwca 1939, Paryż) – rosyjski poeta i krytyk literacki.

Spis treści

Życiorys [edytuj]

Matka poety, Zofia Jakowlewna, była córką znanego żydowskiego literata Jakowa Aleksandrowicza Brafmana (1824-1879), który w 1858 roku przeszedł na prawosławie. Ojciec Felicjan Chodasiewicz, syn uczestnika powstania listopadowego, artysta malarz, pochodził z Nowogródka, studiował w Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, po powrocie do Wilna malował freski w jednym z wileńskich kościołów. Ze względów ekonomicznych rodzina przeniosła się po powstaniu styczniowym do Moskwy, gdzie ojciec poety został pierwszym przedstawicielem firmy Kodak.

W Moskwie kolegą Chodasiewicza z klasy Trzeciego Moskiewskiego Gimnazjum był Aleksander Jakowlewicz Briusow, brat poety Walerego Briusowa. Po zakończeniu gimnazjum Chodasiewicz wstąpił na Uniwersytet Moskiewski – najpierw na wydział prawa, potem na historyczno-filologiczny. W 1905 roku żeni się z Mariną Erastowną Ryndiną. Małżeństwo było nieudane – już w końcu 1907 roku rozstali się. Część wierszy z pierwszego tomu wierszy Chodasiewicza „Młodość” (1908) poświęcona jest Ryndinie. Kolejna książka Chodasiewicza wyszła w 1914 roku i nosiła tytuł „Szczęśliwy domek”. W ciągu sześciu lat Chodasiewicz został zawodowym literatem, zarabiającym na życie przekładami, recenzjami i felietonami.

Jako student i początkujący poeta bierze żywy udział w moskiewskim życiu literackim, obracając się w kręgu Walerego Briusowa. Był to bogaty w talenty okres rosyjskiego życia kulturalnego: Andriej Bieły i Briusow w poezji, Stanisławski w teatrze, Aleksander Benois w malarstwie, Rachmaninow w muzyce, uczestniczyli w postępowym ruchu, który zaczął się wtedy w Rosji i miał swoje odpowiedniki w życiu gospodarczym i społecznym, w filozofii i technice. Między 1905 a 1917 rokiem Chodasiewicz zdążył dorosnąć, jego gusta okrzepły, jego idee twórcze dojrzały. W okres upadku Rosji wkroczył, jako człowiek ukształtowany.

W 1917 roku Chodasiewicz z entuzjazmem przyjmuje rewolucję lutową i z początku godzi się współpracować z bolszewikami po rewolucji październikowej. W 1920 roku wydaje zbiór „Drogą ziarna”. W czasie rewolucji mieszka w Piotrogrodzie, w Domu Sztuk[1], będącym rodzajem artystycznej komuny. Żeni się z poznaną tam poetką Niną Berberową i – aby ocaleć – decydują się 22 czerwca 1922 roku porzucić Rosję i przez Rygę wyjeżdżają do Berlina. W tym samym roku wydaje tom „Ciężka lira”. Przez następne trzy lata Chodasiewicz i Berberowa mieszkają w czterdziestu dwóch mieszaniach, w różnych miastach Europy, przed zamieszkaniem w Paryżu w 1925 roku. W okresie tułaczki, znacznej pomocy udzielił im Maksim Gorki żyjący w tym czasie w Sorento i wspomagający rosyjskich pisarzy-emigrantów[2]. W roku 1932 Chodasiewicz rozwiódł się z Berberową, ale aż do jego śmierci zostali przyjaciółmi.

Po przyjedzie do Paryża Chodasiewicz wydaje cykl „Europejska noc”. Sytuacja Chodasiewicza na emigracji była ciężka – szczególnie po tym, kiedy w 1926 roku przestaje drukować w gazecie „Najnowsze wiadomości” («Последние новости» (ros.)). W latach trzydziestych Chodasiewicz rozczarowany jest zarówno literaturą, jak i społeczno-politycznym życiem emigracji, ale odmawia również powrotu do  ZSRR.

Twórczość [edytuj]

Debiutował w 1905 krytyką literacką. Wkrótce wydał kilka zbiorów wierszy, m.in. Mołodost’ (1908). Od 1914 opublikował szereg studiów o twórczości Puszkina[3]. Podsumowaniem tej pracy był zbiór esejów O Puszkinie (1937). Dalsze zbiory obejmujące lirykę intelektualną: Putiom zierna (1920), Tiażołaja lira (1922). Twórczość poetycka Chodasiewicza zyskała wysoką ocenę, nazwano go najlepszym poetą „srebrnego wieku”. W Paryżu swoje wiersze zebrane (Sobranije stichow 1927), do których włączył słynny cykl katastroficzny Jewropiejskaja nocz. Od 1927 główny krytyk czasopism emigracyjnych Wozrożdienije i Sowriemiennyje zapiski. Opublikował na emigracji prace krytycznoliterackie (m.in. Dierżawin[4], Paryż 1931, wydanie rosyjskie 1988) oraz prozę wspomnieniową (np. Nekropol[5][6] Bruksela 1939). Dużo uwagi poświęcił Gorkiemu[7][8], z którym, mimo iż wiele mu zawdzięczał, ich drogi się rozeszły, po decyzji Gorkiego o powrocie do Rosji. Pisał o Bułhakowie[9], Jesieninie[10], Stanisławskim[11], esej Krwawa uczta[12] poświęcił zbiorowym, dramatycznym losom swoich współczesnych artystów. Pełne wydanie wierszy Chodasiewicza ukazało się w Rosji dopiero w 1991 roku[13]. Obecnie twórczość autora jest przywracana rosyjskiemu czytelnikowi[14][15].

Wychował się w rodzinie pielęgnującej polską tradycję. Chodasiewiczowie byli daleko spokrewnieni z Mickiewiczami. Tłumaczył na rosyjski wiersze Mickiewicza, analizował jego twórczość[16][17]. W czwartym tomie „Dzieł zebranych” Chodasiewicza, wydanym w Moskwie w 1997 roku, znajduje się list do Michaiła Gerszenzona, historyka literatury i myśli społecznej, z 17 grudnia 1924, w którym Chodasiewicz pisze: „Ostatnio zajmujemy się tym, że tłumaczę [Bereberowej], po linijce, Słowackiego i Mickiewicza”. Przełożył na język rosyjski „Chłopów” Reymonta, „Irydiona” Krasińskiego, „Janosika Nędzę Limanowskiego” Tetmajera i „Adama Drzazgę” Przybyszewskiego[18].

Wiersze Władysława Chodasiewicza tłumaczyli na język polski: Zbigniew Dmitroca, Paweł Hertz i Wiktor Woroszylski. W Polsce nie ukazał się, jak dotąd, żaden zbiór jego poezji. Jak zauważył Zbigniew Dmitroca: Ironią historii jest fakt, że ten znakomity poeta i tłumacz literatury polskiej do tej pory "nie zasłużył" na skromny bodaj tomik w ojczyźnie swych przodków[19].

Ciekawostki [edytuj]

Mimo wysokiej oceny wśród rosyjskich literaturoznawców, Chodasiewicz był w Polsce mało znany. Do popularyzacji jego osoby przyczynił się Zbigniew Herbert, który w tomie wierszy Rovigo opublikował wiersz Chodasiewicz. Według powszechnego przekonania wiersz był swego rodzaju zakamuflowaną krytyka poglądów i niektórych, nieakceptowanych przez Herberta, zachowań Czesława Miłosza. Miłosza z Chodasiewiczem łączył jedynie fakt, że obaj byli emigrantami oraz uznanymi w swoich krajach wybitnymi poetami. Jesienią 2001 roku, na łamach dodatku Plus Minus do dziennika Rzeczpospolita, Anna Frajlich opublikowała tekst[18], w którym poddała wiersz analizie, wykazującej, że tytułowy Chodasiewicz nie ma z Władysławem Chodasiewiczem – rosyjskim poetą-emigrantem – praktycznie nic wspólnego. W dyskusji zabrali też głos Piotr Mitzner[20] oraz Rafał Żebrowski[21]. Dyskusja zatoczyła później szersze kręgi, całkiem już z realnym Chodasiewiczem niezwiązane, ale skutecznie wzbudzające zainteresowanie „czytającej publiczności” osobą poety.

Przypisy

  1. ↑ Władysław Chodasiewicz. Dom Sztuk. „Literatura na Świecie”. 2, s. 181-193, 1991. [dostęp 2009-09-30]. 
  2. ↑ Zbeletryzowana wersja tej historii zawarta jest w książce Józef Hen: Bruliony Profesora T.. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2006. ISBN 83-06-03006-0., bogato udokumentowanej źródłami
  3. ↑ * Vladislav Felicianovič Hodasevič: Puškin i poety ego vremeni. Oakland: Berkeley Slavic Specialties, 2001. ISBN 1-57201-056-8.
  4. ↑ Aleksandra Wieczorek: Poeta i historia. O „Dzierżawinie” Władysława Chodasiewicza. W: Księga Jubileuszowa poświęcona Profesorowi Stanisławowi Kochmanowi, pod red. W. Chlebdy i M. Balowskiego. Opole: wyd. Uniwersytetu Opolskiego, 2005, s. 667-676.
  5. ↑ V. F. (Vladislav Felitsianovich) Khodasevich, Boris Sadovskoĭ: Nekropol’: vospominaniia; Literatura i vlast’; Pis’ma B.A. Sadovskom. Moskva: SS, 1996. ISBN 5-86435-010-9.
  6. ↑ Aleksandra Wieczorek: O tożsamości autora wspomnień. Nekropol Władysława Chodasiewicza. W: Teksty – konteksty – interpretacje. W kręgu literatury, języka i kultury, pod red. E. Dąbrowskiej i K. Kossakowskiej-Jarosz. Opole: wyd. Uniwersytetu Opolskiego, 2007.
  7. ↑ Władysław Chodasiewicz. Gorki. „Literatura na Świecie”. 10(327), s. 5-80, 1998. [dostęp 2009-09-30]. 
  8. ↑ Czytane nocą… blog: Nie wolno, zepsujesz sobie biografię. 5 lutego 2008. [dostęp 2009-09-30].
  9. ↑ Władysław Chodasiewicz. Los i sens „Białej Gwardii”. „Teatr”. 2, s. 26-27, 1990. [dostęp 2009-09-30]. 
  10. ↑ Władysław Chodasiewicz. Jesienin. „Literatura na Świecie”. 2, s. 194-230, 1991. [dostęp 2009-09-30]. 
  11. ↑ Władysław Chodasiewicz. Teatr Stanisławskiego. „Teatr”. 2, s. 27-28, 1990. [dostęp 2009-09-30]. 
  12. ↑ Władysław Chodasiewicz. Krwawa uczta. „Autograf”. 3, s. 44-47, 1989. [dostęp 2009-09-30]. 
  13. ↑ Vladislav Felicianovič Hodasevič: Stichotvoreniâ. Moskva: "Molodaja gvardija", 1991. ISBN 5-235-01262-3.
  14. ↑ Vladislav Felicianovič Hodasevič: Koleblemyj trenožnik. Moskva: Sovetskij pisatel', 1991. ISBN 5-265-01518-3.
  15. ↑ V. F. (Vladislav Felitsianovich) Khodasevich: Kamer-fur’erskiĭ zhurna. Moskva: Ėllis Lak, 2002. ISBN 5-88889-017-0.
  16. ↑ Władysław Chodasiewicz. Nowe dane o Mickiewiczu w Rosji. „Wiadomości Literackie (Warszawa)”. 47, 1934. 
  17. ↑ Władysław Chodasiewicz. „Pan Tadeusz” w innej perspektywie. „Literatura”. 4, s. 47-, 1996. [dostęp 2009-09-30]. 
  18. ↑ 18,0 18,1 Anna Frajlich. Czy Chodasiewicz był pszczołą. „Plus Minus”, 29 września 2001. 
  19. ↑ Zbigniew Dmitroca. Spoglądam w okno - wzgardę czuję. „Europa (dodatek do Dziennika)”. 73, 24.08.2005. [dostęp 2009-09-30]. 
  20. ↑ Piotr Mitzner. Czy Chodasiewicz był pszczołą. „Plus Minus”, 13 października 2001. 
  21. ↑ Rafał Żebrowski. Do redakcji. „Plus Minus”, 27 października 2001. 

Bibliografia [edytuj]

  • Nina Berberowa. Władysław Chodasiewicz. „Zeszyty Literackie”. 89, październik 2005. 
  • Nina Berberowa. Walka. „Literatura na Świecie”. 10(327), s. 117-193, październik 1998. 
  • Nina Nikolaevna Berberova: Podkreślenia moje. Warszawa: "Noir sur Blanc", 1998. ISBN 83-86743-52-2.
  • Zbigniew Dmitroca. Nie pragnę ziemskiej prawdy. „Europa (dodatek do Dziennika)”. 110, 10.05.2006. [dostęp 2009-09-30]. 
  • Vladimir Nabokov. O Chodasiewiczu. „Zeszyty Literackie”. 89, październik 2005. 
  • Florian Nieuważny: Dylematy życia i twórczości Władysława Chodasiewicza. W: Literatura rosyjska na emigracji. Współcześni pisarze rosyjscy w Polsce. Frazeologia i frazeografia. Materiały konferencji naukowej (9-10 listopada 1995 r.) pod redakcją Wiktora Skrundy i Wandy Zmarzer. Warszawa: Instytut Rusycystyki Uniwersytetu Warszawskiego, 1996.
  • Grzegorz Przebinda. Strażniczka wyobraźni na przekór czasowi. „Tygodnik Powszechny”. 43 (2624), s. 12, 24 października 1999. 
  • Aleksandra Wieczorek: Władysława Chodasiewicza poetycka wizja świata. W: Literatury i języki Słowian Wschodnich. Stan obecny i tendencje rozwojowe, tom I. Opole: wyd. Uniwersytetu Opolskiego, 1997, s. 134-141.

Linki zewnętrzne [edytuj]



Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Władysław_Chodasiewicz&oldid=36201193”