Władysław Syrokomla

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Władysław Syrokomla
Władysław Syrokomla
Podpis Władysław Syrokomla
Imiona i nazwisko Ludwik Władysław Franciszek Kondratowicz
Data i miejsce urodzenia 29 września 1823
Smolhów
Data i miejsce śmierci 15 września 1862
Wilno
Okres romantyzm
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Władysław Syrokomla w Wikiźródłach
Wikicytaty Władysław Syrokomla w Wikicytatach
Ludwik Władysław Franciszek Kondratowicz
Syrokomla
Syrokomla
Rodzina Kondratowicz
Rodzice Aleksander Kajetan Kondratowicz
Wiktoria Złotkowska
Małżeństwo Paulina Mitraszewska

Władysław Syrokomla, właśc. Ludwik Władysław Franciszek Kondratowicz herbu Syrokomla (ur. 29 września 1823 w Smolhowie, zm. 15 września 1862 w Wilnie) – polski poeta i tłumacz epoki romantyzmu. Nazywany często lirnikiem wioskowym, autor ironicznych wierszy stylizowanych na XVIII-wieczną sielankę oraz przyśpiewek ludowych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z niezamożnej rodziny szlacheckiej. Jego rodzicami byli Aleksander Kajetan prywatny komornik, a później dzierżawca jednej z wsi należących do Radziwiłłów[1] oraz Wiktoria z domu Złotkowska.

W latach 1833-1837 kształcił się w prowadzonej przez dominikanów szkole w Nieświeżu, a później w Nowogródku, ale ze względów finansowych zrezygnował z nauki i zaczął pracę jako kancelista w dobrach Radziwiłłów. 16 kwietnia 1844 w Nieświeżu Władysław Syrokomla zawarł związek małżeński z Pauliną Mitraszewską, która później urodziła mu czworo dzieci.

W latach 1844-1853 dzierżawił wieś Załucze. Od 1853 dzierżawca Borejkowszyzny[2] pod Wilnem. Zwolennik uwłaszczenia chłopów, współpracownik Kuriera Wileńskiego. W 1857 przeniósł się do Wilna. Uczestniczył w manifestacjach patriotycznych. Był członkiem honorowym Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk[3]. Uwięziony w 1861 przez władze rosyjskie i przymusowo osadzony w Borejkowszczyźnie. Został pochowany na cmentarzu na Rossie w Wilnie. W pogrzebie poety wzięło udział kilkanaście tysięcy osób.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Strona tyt. Urodzonego Jana Dęboroga, wyd. z 1880

Pisał pod pseudonimem literackim Władysław Syrokomla, wykorzystując do niego drugie imię oraz rodzinny herb Syrokomla. W 1844 zadebiutował gawędą poetycką Pocztylion. Często przypisuje mu się autorstwo tekstu piosenki Wlazł kotek na płotek, jednak jego tekst opiera się na oryginalnej, ludowej przyśpiewce.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

W utworach poetyckich wykorzystywał ironiczną obserwację rzeczywistości, zwłaszcza mentalności i zwyczajów drobnej szlachty. W Melodiach z domu obłąkanych (1861) przedstawiał posępną wizję świata, pełnego okrucieństwa wobec ludzi i zwierząt. Utwory nie prezentowały jednak świata w sposób jednowymiarowy, zaś dzięki zachowaniu autorskiego dystansu i ironii umożliwiały różne odczytania.

Ulubionym gatunkiem literackim Syrokomli była gawęda i jej odmiany, jak szlachecka, gminna, ludowa, regionalna, żebracka, żołnierska, historyczna. Gawędy Syrokomli nie stanowiły apologii przeszłości, mimo okazywanego przywiązania do tradycji. Bohaterami gawęd była zwykle drobna szlachta zaściankowa i chłopi. Akcja często osnuta była wokół drobnych zdarzeń, znanych tylko w skali regionu. Jednak zdaniem Syrokomli takie pozornie błahe wydarzenia mogły nieść naukę, dlatego do utworów wplatał często wskazania moralne. Najbardziej znana gawęda autora to Urodzony Jan Dęboróg (1852), przedstawiająca spór dwóch rodów o kopce graniczne, zakończony dzięki miłości młodych (motyw sporu rodów był częsty w ówczesnej literaturze, por. Zemsta Aleksandra Fredry). Stworzył też cykl gawęd opartych na znanych przysłowiach: O Zabłockim i mydle, O Filipie z konopi, Pan Marek w piekle i inne.

Poematy Syrokomli bliskie były jego gawędom (np. Stare wrota nazywane przez autora zarówno poematem, jak i gawędą). Większość jego poematów poświęcona była historii od średniowiecza po XVIII w.. Bohaterowie zwykle wywodzili się z rycerstwa i szlachty, reprezentując podobne cechy i kulturę jak bohaterowie gawęd. Poematy Syrokomli, w odróżnieniu od gawęd, zawierały więcej narracji odautorskiej.

Tłumaczenia[edytuj | edytuj kod]

Syrokomla dokonał przekładów z języka niemieckiego: Goethego, Heinego, z języka rosyjskiego: Rylejewa, Lermontowa, Niekrasowa, Szewczenki, Berangera, a także licznych przekładów z łaciny staropolskich pisarzy Klemensa Janickiego, Jana Kochanowskiego, Mikołaja Smoguleckiego, Joachima Bielskiego, Sebastiana Klonowicza,

Dzieła literackie[edytuj | edytuj kod]

  • Rywale (1846)
  • Stary kawaler (1846)
  • Kanonik przemyski (1851-1852) – gawęda
  • Gawędy i rymy ulotne (1853)
  • Urodzony Jan Dęboróg (1854) – gawęda
  • Poezje ostatniej godziny
  • Wyzwolenie włościan
  • Margier. Poemat z dziejów Litwy (1855) – na jego podstawie powstało libretto do opery Margier Konstantego Gorskiego
  • Kapral Terefera i kapitan Szerpentyna (1855) – gawęda
  • Wielki Czwartek (1856)
  • Janko Cmentarnik (1857)
  • Nocleg hetmański (1857) – gawęda
  • Starosta Kopanicki (1857) – gawęda
  • Kasper Kaliński (1858)
  • Chatka w lesie (1855-1856)
  • Hrabia na Wątorach (1856)
  • Możnowładcy i sierota (1859)
  • Wiejscy politycy (1858)
  • Melodie z domu obłąkanych (1861)
  • Wojnarowski
  • Podróż swojaka po swojszczyźnie

Dzieła naukowe[edytuj | edytuj kod]

  • Wędrówki po moich niegdyś okolicach: wspomnienia, studja historyczne i ... (1853)
  • Istorli︠a︠ pol’skol literatury (1860)
  • Dzieje literatury w Polsce od pierwiastkowych czasów do XVII wieku (1875)

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W Warszawie na Bródnie (dzielnica Warszawa-Targówek) znajdują się aż dwie ulice poświęcone poecie: ulica Ludwika Kondratowicza oraz ulica Władysława Syrokomli. Syrokomla został również upamiętniony ulicami w Szczecinie (na Pogodnie), w Bydgoszczy w dzielnicy Jary, w Krakowie, Wodzisławiu Śląskim, Rzeszowie, Ostrowcu Świętokrzyskim, Lęborku, Poznaniu na Piątkowie oraz Wrocławiu na Karłowicach. W Nieświeżu w parku stoi popiersie przedstawiające poetę, a w tamtejszym kościele dominikanów poświęcone mu epitafium.

Przypisy

  1. „Poezye Ludwika Kondratowicza (Władysława Syrokomli)”, Tom I, Mikołów Warszawa 1908, s. 13.
  2. Borejkowszczyzna (3) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XV, cz. 1 (Abablewo – Januszowo) z 1900 r.
  3. Bolesław Erzepki, Spis członków Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, Poznań 1896, s. 3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Józef Ignacy Kraszewski: Władysław Syrokomla. Warszawa: Księgarnia G. Gebethnera i R. Wolffa, 1863.
  • Poezye Ludwika Kondratowicza (Władysława Syrokomli). T. I. Mikołów Warszawa: 1908.
  • Wilhelmina Zyndram Kościałkowska: Władysław Syrokomla: studium literackie. Wilno: 1881.
  • Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Wyd. VIII - 3 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 462, 489-492, 674, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13848-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]