Władysław Tarnowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Władysław Tarnowski - obraz Maurycego Gottlieba, 1877).

Władysław Tarnowski herbu Leliwa, ps. literacki Ernest Buława (ur. 4 czerwca 1836[1] w majątku Wróblewice koło Drohobycza, zm. 19 kwietnia 1878 u wybrzeży San Francisco w Kalifornii[2]) – polski hrabia, pianista, kompozytor, poeta, dramaturg, tłumacz.

Syn hrabiego Waleriana i hrabiny Ernestyny Tarnowskich. Wcześnie rozwinął talent, już jako kilkulatek został przypuszczalnie przedstawiony Chopinowi. Kształcił się we Lwowie i Krakowie w gimnazjum [3] i na wydziałach prawa i filozofii Uniwersytetu Jagielońskiego[4], u D. Aubera w konserwatorium paryskim z przerwą na czas powstania styczniowego (1863–1864, w którym brał udział: pracując w organizacji we Lwowie, zasilającej powstanie i jako tajny kurier między Galicją a Rządem Narodowym w Warszawie [5] oraz zbrojnie [6] i weną pisząc i komponując piosenkę „Jak to na wojence ładnie” popularną do dziś, choć raczej w przeróbkach), I. Moschelesa w grze na fortepianie, E.F. Richtera w kompozycji i F. Liszta, ceniącego jego technikę fortepianowa, którą równał z A. Rubinsteina i H. von Bülowa, a swoje stosunki z nim określał w listach jako przyjacielskie. Zmarł w wyniku ataku serca.

Koncerty we: Wrocławiu 1860 i 1875 (także wykonanie własnych utworów), Lwowie 1875, Wiedniu, Rzymie, [7] Wenecji i Florencji 1872, Paryżu 1873, Grecji, Egipcie, Syrii (których kulturami się fascynował). Podróżował także do Indii i Japonii.

Nadto F. Liszt koncertując w Rzymie wykonywał m.in. utwory Władysława Tarnowskiego. [8]

Kompozycje[edytuj | edytuj kod]

Władysław Tarnowski w arabskim nakryciu głowy podczas podróży, (grawiura oparta na XIX-wiecznym rysunku Fr. Tegazzo i A. Regulskiego, 1878).
  • Kameralne:
  • Fortepianowe:
    • 3 mazurki (3 Mazurkas, Wiedeń około 1870, Wyd. Bösendorfera)
    • 2 pieces:
      • Chart sans paroles
      • Valse-poeme (oba Lipsk około 1870, Wyd. Ch. F Kahuta)
    • Impromptu „L’adieu de l’artiste” (Wiedeń około 1870, Wyd. J. Gutmanna)
    • Souvenir de la Canée, (fantazja koncertowa na fortepian) [10]
    • Sonata a son ami Zawadzki (Wiedeń około 1875, Wyd. V Kratochwilla)
    • Grande polonaise quasi rapsodie symphonique (Wiedeń około 1875, Wyd. J. Gutmanna)
    • Extases au Bosphor, fantasie rapsodie sur les melodies orientales op. 10 (Lipsk około 1875 Wyd. Forberga)
    • Polonez dla Teofila Lenartowicza (1872 r.)[11]
    • Marsz żałobny z osobnej całości symfonicznej poświęcony pamięci Augusta Bielowskiego (1876)[12] Wikiźródła Zobacz Marsz żałobny z osobnej całości symfonicznej poświęcony pamięci Augusta Bielowskiego na Wikiźródłach
  • Nokturny i romanse:
    • Nocturne dédié à sa soeur Marie (Wiedeń, wydanie nie datowane)[13]
    • Nuit sombre[14]
    • Nuit claire[15]
  • Pieśni:
    • Solo: Marsz ułański, zwany też Pieśnią żołnierza, Marszem żołnierzy Langiewicza zaczynający się: „A kto chce rozkoszy użyć”, a dziś bardziej znany ze słów „Jak to na wojence ładnie” (pierwsze publikacje: „Kieszonkowy słowniczek polski z melodiami” Poznań 1889, Wyd. J. Leitgebera i „Piosenka wojenna” Lwów 1908, Wyd. B. Połonieckiego, odpowiednio).
    • Z akompaniamentem fortepianu:
      • Cypryssen 5 characterische Gesänge (Wiedeń 1870, Wyd. Bösendorfera)
      • Neig, o Schöne Knospe
      • Kennst du die Rosen (oba Wiedeń około 1870, Wyd. J. Gutmanna)
      • Du buch mit Siegen Siegeln
      • Ob. Du Nun ruhst.. (oba Wiedeń około 1870, Wyd. V. Kratochwilla)
      • Still klingt das Glöcklein durch Felder (Wiedeń około 1875, Wyd J. Gutmanna)
      • Zwei Gresänhe:
        • Klänge Und Schmerzen
        • Nächtliche Regung (Lipsk około 1870, Wyd. Ch. E. Kahnta)
      • Strofa dello Strozzi e la risposttadi Michalangelo (Wyd. Carisch)[16]
      • Jach sank verweint in sanften Schlummer (wyd. A. Bösendorfera)[17],
  • Sceniczne:
    • Achmed oder Pilger Liebe (Achmed, czyli pielgrzym miłości, do własnego libretta. Opublikowano wyciąg fortepianowy, Lipsk około 1875, Wyd. R. Forberga)
    • Karlińscy (muzyka do własnej sztuki teatralnej, Lwów 1874, Wyd. Gubrynowicz i Schmidt)
    • Joanna Grey (muzyka do własnej sztuki teatralnej, Wiedeń 1875, Wyd V. Kratochwilla)
    • Il talismano – Ballet m. Pètipa (R. Drigo), Petersburg, 1889. (Ale wzmiankowany jako autor libretta[18].)
  • Opracowanie etiudy op. 25, nr 7 F. Chopina na wiolonczelę i fortepian (Lipsk 1874, Wyd. B&H)

Utwory literackie[edytuj | edytuj kod]

  • Poezje:
    • Poezye studenta (tomy 1-4, z lat 1863-65):
      • Poezye Studenta. – Tom 1. (Lipsk 1863 wyd. F.A. Brockhaus),
      • Poezye Studenta. – Tom 3. (Lipsk 1865 wyd. F.A. Brockhaus),
      • Poezye Studenta. – Tom 4. (Lipsk 1865 wyd. F.A. Brockhaus),
    • Krople czary (Lipsk 1865, wyd. Paweł Rhode)[19],
    • Szkice helweckie i Talia (Lipsk 1868 wyd. Paweł Rhode), zawierający: Szkice helweckie Wikiźródła Zobacz Szkice helweckie na Wikiźródłach, Talia Wikiźródła Zobacz Talia na Wikiźródłach, Krople czary, część III – silva rerum i Różne wiersze.
    • Piołuny (Drezno 1869 druk J.I. Kraszewski),
    • Nowe Poezye (1872 wyd. Księgarnia Seyferta i Czajkowskiego),
    • Kochankowie ojczyzny (poemat) 1872,
    • Praxytel i Fryne. „Ruch Literacki”. 30, s. 53–54, 22 lipca 1876.  Wikiźródła Zobacz Praxytel i Fryne na Wikiźródłach
    • Pomnik Bielowskiego (1876)[20] Wikiźródła Zobacz Pomnik Bielowskiego na Wikiźródłach
  • Dramaty:
    • Izaak (Lwów 1871), Wikiźródła Zobacz Izaak na Wikiźródłach
    • W serii: Ernesta Buławy Utwory Dramatyczne:
      • Tom I – Karlinscy. , 1874. Księgarnia Gubrynowicza i Schmidta.  (Do dramatu była dołączona wymieniona uwertura Władysława Tarnowskiego) Wikiźródła Zobacz Karlinscy na Wikiźródłach,
      • Tom II – Joanna Grey. , 1874. Księgarnia Gubrynowicza i Schmidta.  (Wyd. Lwów, wedle bibliografii podawany jest też rok 1875, z dramatem związana była uwertura Władysława Tarnowskiego, która jednak była dołączana doń później) Wikiźródła Zobacz Joanna Grey na Wikiźródłach,
      • Tom III – Ostatnie sądy kapturowe i Finita la comedia (wzmiankowane w tomie II, zapewne wydane także we Lwowie przez Gubrynowicza i Schmidta),
    • Achmed, pielgrzym miłości (libretto w j. niemieckim Achmed oder die Pilger der Liebe.),
  • Przekłady:
    • Pieśni Osjana, oraz na ich temat: Z dziejów „Ossjana” w Polsce, (wydanie pośmiertne) wyd. M. Arct, Warszawa, 1927.
    • Hamleta W. Shakespeare’a; (ostatnie wydania, to m.in.) Hamlet, królewicz duński” (w opracowaniu Grzegorza Sinko), Zakład Narodowy im Ossolińskich, Warszawa, 1953; oraz Hamlet (w opracowaniu St. Helsztyńskiego), Zakład Narodowy im Ossolińskich, Wrocław, Kraków, druk 1971.
    • Fr. Brendel’a:
      • Grundzüge der Geschichte der Musik, z dodatkami m.in. o muzyce polskiej, znana z tłumaczonego tytułu: „Zarys historii muzyki” (5 tomów, Lipsk 1866), [21]
      • Liszt jako symfonik, skreślił dr. Brendel, z dodatniem artykułu krytyczno-muzykalnego Ludwika Leona Gozlana spolszczył W.T. (Lwów 1870). [22]
    • L. Foglar Męczennicy fantazji. Nowela, w piśmie „Świt”, 1872, nr 6-14.
    • Cyd, według romancero hiszpańskiego z przekładu Herdera. Cyd pod Ferdynandem Wielkim część 1, „Świt”, 1872, nr 17-26.
    • Angelo de Gubernatis. Maja. „Ruch Literacki”. 2, 1875.  Wikiźródła Zobacz Maja na Wikiźródłach (także: Angelo de Gubernatis’a Maja, Lwów 1876, Wyd. Gubrynowicz i Schmidt),
    • Hektora Berlioza:
      • Hektor Berlioz. Nowela przeszłości. 1555. Pierwsza opera.. „Ruch Literacki”. 2, 1876.  (utwór jest pierwszym z Les Soirées de l’orchestre, tj. Wieczorów Orkiestry Hektora Berlioza (lwowski Ruch Literacki, tom z 1 połowy roku 1876, s. 81-84.) Wikiźródła Zobacz Nowela przeszłości. 1555. Pierwsza opera. na Wikiźródłach
      • Grand traité d’instrumentation et d’orchestration modernes [23] pod tłumaczonym tytułem: „O instrumentacji”. [24]
    • Bohaterowie Grecji Eugeniusza Yeménis (lwowski Ruch Literacki, w tomie z 2 połowy 1876 r., s. 57-58, 72-73, 90-91, 105-108, 119-120, 135-136, 153-154, 169-170, 184-185, 200-201, 216-217, 233, 246-247, 264-266, 280-281, 295-296), Wikiźródła Zobacz Bohaterowie Grecji na Wikiźródłach
    • Poza wymienionymi, tłumaczył także m.in. Maximiliana Berna, Petera Corneliusa, H. Heinego, W. Irwinga i P. Shelleya.
  • Wydawca i redaktor dokumentów z Archiwum Wróblewieckiego[25]:

Jego wiersze i teksty utworów muzycznych, artykuły, recenzje utworów literackich i kompozycji muzycznych ukazywały się w licznych pismach (m.in. w Ruchu literackim i Tygodniku ilustrowanym, Gazecie Narodowej, Dzienniku Literackim, Dzienniku Poznańskim, Gazecie Polskiej ukazującej się w Chicago, Mrówce, Świcie, Tygodniu Politycznym, Naukowym , Literackim i Artystycznym ukazującym się w Dreźnie pod red. J.I. Kraszewskiego) oraz Kłosach.

Władysław był mecenasem sztuki i kolekcjonerem, we Wróblewicach stworzył muzeum, [28] oraz wybudował szkołę i finansował naukę w niej dzieci z Wróblewic. [29]

Szkółka wiejska we Wróblewicach - obraz Artura Grottgera z roku 1865. [30]

Wywód przodków [31] [32][edytuj | edytuj kod]

Prapradziadkowie

Hrabia SIR
Józef Mateusz Tarnowski
(po 1705-1744)
∞ przed 1728
Róża Konstancja Dunin-Karwicka
herbu Łabędź
(1710-1733)

Hrabia
Feliks Szczęsny Czacki
herbu Świnka
(1723-1790)
∞ ok. 1750
∞?
Hrabianka
Katarzyna Małachowska
herbu Nałęcz
(ok. 1740-?)

Hrabia
Benedykt Stroynowski
herbu Strzemię
(1720-?) ∞1750
Marianna Brodzka
(ok. 1720-?)

Hrabia SIR
Kajetan Amor Tarnowski
herbu Leliwa
(1706-1748)
∞ przed 1728
Anastazja Bogusz
herbu Półkozic
(1710-przed 1796)

Hrabia SIR
Józef Mateusz Tarnowski
(po 1705-1744)
∞ przed 1728
Róża Konstancja Dunin-Karwicka
herbu Łabędź
(1710-1733)

Bogusław Ustrzycki
herbu Przestrzał
(?-1784)
∞ ok. 1750
Konstancja Siemianowska
herbu Grzymała
(1730-?)

Różniecki
herbu Rola

?

Jan Chrzciciel d'Aloy (vel z Aloe)
herbu Złoty Orzeł (ok. 1740 – 1786)
∞ ok. 1750
Henryka Rakocy
(ok. 1730-?)

Pradziadkowie

Hrabia Świętego Imperium Rzymskiego
Jan Jacek Tarnowski herbu Leliwa
(1729-1808)
∞ 1775
Hrabianka
Rozalia Czacka herbu Świnka
(1753-1821)

Hrabia
Walerian Antoni Stroynowski herbu Strzemię
(1753-1834)
∞ ok. 1780
Hrabianka Świętego Imperium Rzymskiego
Aleksandra Tarnowska herbu Leliwa
(1740-1815)

Hrabia Świętego Imperium Rzymskiego
Rafał Tarnowski herbu Leliwa
(przed 1741-1803)
∞1781
Urszula Ustrzycka herbu Przestrzał
(1755-1829)

Aleksander Rożniecki [33]
herbu Rola
(ok. 1740-?)
∞ ok. 1770
Ludwika d'Aloy (vel z Aloe) h. Zloty Orzeł (1761-?)

Dziadkowie

Hrabia Świętego Imperium Rzymskiego
Jan Feliks Tarnowski herbu Leliwa (1777-1842)
∞ 1800
Hrabianka
Waleria Stroynowska herbu Strzemię (1782-1849)

Hrabia Świętego Imperium Rzymskiego
Władysław Jan Tarnowski [34] herbu Leliwa (1785-1847)
∞1808
Aniela Rożniecka
herbu Rola
(1779-?)

Rodzice

Walerian Spycimir Tarnowski herbu Leliwa, hrabia Świętego Imperium Rzymskiego
(1811-1861)
∞ 18 VIII 1835
Ernestyna Tarnowska herbu Leliwa, hrabianka Świętego Imperium Rzymskiego
(1808-1840)

Władysław Tarnowski herbu Leliwa (ur. 4 czerwca 1836, zm. 19 kwietnia 1878), hrabia Świętego Imperium Rzymskiego

Przypisy

  1. choć podawany jest też 1844
  2. zmarł na parowcu „Pacyfic” płynącym z Japonii do USA
  3. O czym można sądzić na podstawie wzmianki w wierszu dedykowanym pośmiertnie koledzeWikiźródła Pamięci J.K. Turskiego na Wikiźródłach.
  4. O tym wzmianka w biogramie Władysława Tarnowskiego zamieszczonym w Nowy Korbut, wyd. Instytutu Badań Literackich PAN, druk Państwowy Instytut Wydawniczy, 1982, tom 16, część 1, str. 25.
  5. Agaton Giller. O Władysławie Tarnowskim. „Ruch Literacki”. 2, 1878. , str. 380-381.
  6. Walczył m.in. jako Żuaw z czego relacja np. w Wikiźródła Wyprawa na Poryck na Wikiźródłach. (Identyfikacja, że chodzi o oddział Żuawów oraz o przynależności do niego Władysława Tarnowskiego na podstawie choćby: Dora B. Kacnelson Z dziejów polskiej pieśni powstańczej XIX wieku. Folklor powstania styczniowego., wyd. Polska Akademia Nauk, druk Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, 1974, strona 97.)
  7. Po jednym z koncertów Władysława w Rzymie przysłuchujący się mu F. Liszt miał powiedzieć: „Oto mój następca, który mnie przewyższy.”; za: Agaton Giller. O Władysławie Tarnowskim. „Ruch Literacki”. 2, 1878. , str. 395, 10 akapit.
  8. Agaton Giller. O Władysławie Tarnowskim. „Ruch Literacki”. 2, 1878. , str. 395, 10 akapit.
  9. Nuty są dostępne w IMSLP/Petrucci Music Library
  10. Notatka donosząca o wykonaniu na koncercie przez Władysława Tarnowskiego w Wiedniu 27 grudnia 1870 jego fantazji koncertowej „Souvenir de la Canée”, w piśmie: „Tydzień Polityczny, Naukowy, Literacki i Artystyczny.”, Józef Ignacy Kraszewski, Drezno, 1871, (Rok II), nr 1, str. 8.
  11. „Listy Teofila Lenartowicza do Tekli Zmorskiej 1861-1893” ze wstępem i przyp. J. Rudnickiej i posłowiem St. Szwalbego (w serii: „Prace Biblioteki Publicznej M. St. Warszawy” Nr 12), Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1978, List 57 z 13 VII 1872 r., s. 114.
  12. Biblioteka Narodowa, syg. Mus.III.154.380.
  13. Sir George Grove (edited by Stanley Sadie) „The New Grove Dictionary of Music and Musicians”, II edition, Tom 25 (Taiwan to Twelwe Apostles), 2001, s. 103-104.
  14. Adolf Hofmeister,”Handbuch der musikalischen Litteratur”, wyd. Adolf i Friedrich Hofmeister, tom za lata 1860-67, s. 260.
  15. Adolf Hofmeister,”Handbuch der musikalischen Litteratur”, wyd. Adolf i Friedrich Hofmeister, tom za lata 1860-67, s. 260.
  16. Franz Pazdírek “Uniwersal Handbuch der Musikliteratur.”, tom XI (Sinoir-Vege), Frits Knuf Hilversum, 1967 (Unchange reprint oft he original edition Vienna, 1904-1910), s. 575-576.
  17. Katalog on-line Włoskiej Biblioteki Narodowej we Florencji.
  18. Franz Stieger „Operalexikon”, Część III – Libréttisten, Tom 3 (Q-Z), Wyd. Hans Schneider, Tutzing, 1981, s. 936.
  19. Krople czary w Google Books.
  20. Utwór już wymieniany, gdyż zawiera: Marsz żałobny z osobnej całości symfonicznej poświęcony pamięci Augusta Bielowskiego.
  21. Agaton Giller. O Władysławie Tarnowskim. „Ruch Literacki”. 2, 1878. , str. 395, 11 akapit.
  22. Agaton Giller. O Władysławie Tarnowskim. „Ruch Literacki”. 2, 1878. , str. 395, 12 akapit.
  23. List Franciszka Liszta do Księżnej Karoliny Sayn-Wittgenstein z domu Iwanowskiej datowany na 26 stycznia (zapewne: roku 1869, z Weimaru) publikowany we fragmencie w Stanisław Szenic „Franciszek Liszt”, w serii: „Ludzie Żywi” wydane przez Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, 1969, s. 431. Tam też opis zachowania Władysława Tarnowskiego: „Mój nowy przyjaciel jest melancholijny, powściągliwy, łagodny, małomówny – mam nadzieję, że jako człowiek będzie ci się podobał...”.
  24. Wspominane w:Agaton Giller. O Władysławie Tarnowskim. „Ruch Literacki”. 2, 1878. , str. 395, 13 akapit; tylko jako rękopis.
  25. Wzmiankowane jest też wydanie pośmiertne (Lwów 1883, wyd. Gubrynowicz i Schmidt).
  26. Archiwum Wróblewieckie – Zeszyt I egzemplarz w Google Books.
  27. „Wspomnienia…” dotyczą raczej krajowych kwestii publicznych, „Pamiętnik…” bardziej prywatnych.
  28. „Władysław Tarnowski nagromadził w swoim starym ojców dworze tyle dzieł sztuki, obrazów, rzeźb, pamiątek dziejowych, starożytnych mebli, książek i rękopisów, iż otworzył z niego formalne, piękne muzeum, z którego wiele mógł się nauczyć i ten, co widział wielkie europejskie zbiory.”, cytat za:Agaton Giller. O Władysławie Tarnowskim. „Ruch Literacki”. 2, 1878. , str. 380, 3 akapit i 396, akapit 2.
  29. Agaton Giller. O Władysławie Tarnowskim. „Ruch Literacki”. 2, 1878. , str. 363, 6 akapit i 396, akapit 3.
  30. Inne tytuły tego obrazu to: Szkoła, W szkółce, Chłopięta, W szkółce wiejskiej; Szkółka wiejska, olej na tekturze 23,6 na 28,6 cm, obraz niesygnowany. Obraz został w roku 1958 podarowany przez Annę Tarnowską i Urszulę Miączyńską Muzeum Narodowemu w Krakowie i pozostaje obecnie jego zbiorach. - Identyfikacja i informacje na podstawie: „Nowoczesne malarstwo polskie. Katalog zbiorów pod redakcją Zofii Gołubiew”, w serii „Katalogi zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie”, „Część 1 – Malarstwo polskie XIX wieku”, Halina Blak, Barbara Małkiewicz, Elżbieta Wojtałowa, Kraków, 2001, str. 113, pozycja 291. (Artur Grottger namalował też inne obrazy wiążące się z Wróblewicami, m.in. "Narzeczona z Wróblewic", tamże, pozycja 293, te same ofiarodawczynie.) Być może obraz przedstawia Władysława Tarnowskiego sprawdzającego postępy dzieci ze szkoły. Wiemy o tym, że wykazywał zainteresowanie wynikami nauki między innymi z: Agaton Giller O Władysławie hr. Tarnowskim., w piśmie Ruch Literacki ukazującym się we Lwowie, w roczniku 1878, na strony 396; - przypuszczenie na podstawie porównania rysów mężczyzny z portretem Władysława Tarnowskiego pędzla Maurycego Gottlieba.
  31. Władysław hr. Tarnowski z Tarnowa h. Leliwa (ID: lu.3500) w M.J. Minakowskiego "Genealogia potomków Sejmu Wielkiego" i osoby związane rodzinnie tamże.
  32. Genealogia Rodu Tarnowskich h. Leliwa - rodzina Władysława Tarnowskiego i osoby związane rodzinnie tamże.
  33. Tenże Aleksander Rożniecki, to ojciec gen. Aleksandra Antoniego Jana Rożnieckiego h. Rola, (vide: Aleksander Rożniecki w M.J. Minakowskiego "Genealogia potomków Sejmu Wielkiego".)
  34. Jan Władysław Stanisław Tarnowski według M.J. Minakowski "Genealogia potomków Sejmu Wielkiego", a Władysław Jan Tarnowski z linii drążgowskiej według Genealogii Rodu Tarnowskich.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia muzyczna, PWM 2009
  • Encyklopedia muzyki PWN 2001
  • Encyklopedia literatury PWN 2007
  • Wielka Encyklopedia Polski, tom 2, Wydawnictwo Ryszard Kluszczyński, 2004.
  • Sir George Grove (red. Stanley Sadie) „The New Grove Dictionary of Music and Musicians” (II wydanie), Tom 25 (Taiwan to Twelwe Apostles), 2001, s. 103-104.
  • Z częścią dorobku można się zapoznac dzięki e-bUW (e-bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego)
  • Genealogia Tarnowskich

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Władysława Tarnowskiego
Wikimedia Commons