Władysław Tarnowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Władysław Tarnowski - obraz Maurycego Gottlieba, 1877).

Władysław Tarnowski herbu Leliwa, ps. literacki Ernest Buława (ur. 4 czerwca 1836[1] w majątku Wróblewice koło Drohobycza, zm. 19 kwietnia 1878 u wybrzeży San Francisco w Kalifornii[2]) – polski hrabia, pianista, kompozytor, poeta, dramaturg, tłumacz.

Syn hrabiego Waleriana i hrabiny Ernestyny Tarnowskich. Wcześnie rozwinął talent, już jako kilkulatek został przypuszczalnie przedstawiony Chopinowi. Kształcił się we Lwowie i Krakowie w gimnazjum [3] i na wydziałach prawa i filozofii Uniwersytetu Jagielońskiego[4], u D. Aubera w konserwatorium paryskim z przerwą na czas powstania styczniowego (1863–1864, w którym brał udział: pracując w organizacji we Lwowie, zasilającej powstanie i jako tajny kurier między Galicją a Rządem Narodowym w Warszawie [5] oraz zbrojnie [6] i weną pisząc i komponując piosenkę „Jak to na wojence ładnie” popularną do dziś, choć raczej w przeróbkach), I. Moschelesa w grze na fortepianie, E.F. Richtera w kompozycji i F. Liszta, ceniącego jego technikę fortepianowa, którą równał z A. Rubinsteina i H. von Bülowa, a swoje stosunki z nim określał w listach jako przyjacielskie. Zmarł w wyniku ataku serca.

Koncerty we: Wrocławiu 1860 i 1875 (także wykonanie własnych utworów), Lwowie 1875, Wiedniu, Rzymie, [7] Wenecji i Florencji 1872, Paryżu 1873, Grecji, Egipcie, Syrii (których kulturami się fascynował). Podróżował także do Indii i Japonii.

Nadto F. Liszt koncertując w Rzymie wykonywał m.in. utwory Władysława Tarnowskiego. [8]

Kompozycje[edytuj | edytuj kod]

Władysław Tarnowski w arabskim nakryciu głowy podczas podróży, (grawiura oparta na XIX-wiecznym rysunku Fr. Tegazzo i A. Regulskiego, 1878).
  • Kameralne:
  • Fortepianowe:
    • 3 mazurki (3 Mazurkas, Wiedeń około 1870, Wyd. Bösendorfera)
    • 2 pieces:
      • Chart sans paroles
      • Valse-poeme (oba Lipsk około 1870, Wyd. Ch. F Kahuta)
    • Impromptu „L’adieu de l’artiste” (Wiedeń około 1870, Wyd. J. Gutmanna)
    • Souvenir de la Canée, (fantazja koncertowa na fortepian) [10]
    • Sonata a son ami Zawadzki (Wiedeń około 1875, Wyd. V Kratochwilla)
    • Grande polonaise quasi rapsodie symphonique (Wiedeń około 1875, Wyd. J. Gutmanna)
    • Extases au Bosphor, fantasie rapsodie sur les melodies orientales op. 10 (Lipsk około 1875 Wyd. Forberga)
    • Polonez dla Teofila Lenartowicza (1872 r.)[11]
    • Marsz żałobny z osobnej całości symfonicznej poświęcony pamięci Augusta Bielowskiego (1876)[12] Wikiźródła Zobacz Marsz żałobny z osobnej całości symfonicznej poświęcony pamięci Augusta Bielowskiego na Wikiźródłach
    • Andantino pensieroso (opublikowane pośmiertnie w piśmie "Echo Muzyczne", cenz. 17 XII 1878) [13]
  • Nokturny i romanse:
    • Nocturne dédié à sa soeur Marie (Wiedeń, wydanie nie datowane)[14]
    • Nuit sombre[15]
    • Nuit claire[16]
  • Pieśni:
    • Solo: Marsz ułański, zwany też Pieśnią żołnierza, Marszem żołnierzy Langiewicza zaczynający się: „A kto chce rozkoszy użyć”, a dziś bardziej znany ze słów „Jak to na wojence ładnie” (pierwsze publikacje: „Kieszonkowy słowniczek polski z melodiami” Poznań 1889, Wyd. J. Leitgebera i „Piosenka wojenna” Lwów 1908, Wyd. B. Połonieckiego, odpowiednio).
    • Z akompaniamentem fortepianu:
      • Cypryssen 5 characterische Gesänge (Wiedeń 1870, Wyd. Bösendorfera)
      • Neig, o Schöne Knospe
      • Kennst du die Rosen (oba Wiedeń około 1870, Wyd. J. Gutmanna)
      • Du buch mit Siegen Siegeln
      • Ob. Du Nun ruhst.. (oba Wiedeń około 1870, Wyd. V. Kratochwilla)
      • Still klingt das Glöcklein durch Felder (Wiedeń około 1875, Wyd J. Gutmanna)
      • Zwei Gresänhe:
        • Klänge Und Schmerzen
        • Nächtliche Regung (Lipsk około 1870, Wyd. Ch. E. Kahnta)
      • Strofa dello Strozzi e la risposttadi Michalangelo (Wyd. Carisch)[17]
      • Jach sank verweint in sanften Schlummer (wyd. A. Bösendorfera)[18],
  • Sceniczne:
    • Achmed oder Pilger Liebe (Achmed, czyli pielgrzym miłości, do własnego libretta. Opublikowano wyciąg fortepianowy, Lipsk około 1875, Wyd. R. Forberga)
    • Karlińscy (muzyka do własnej sztuki teatralnej, Lwów 1874, Wyd. Gubrynowicz i Schmidt)
    • Joanna Grey (muzyka do własnej sztuki teatralnej, Wiedeń 1875, Wyd V. Kratochwilla)
    • Il talismano – Ballet m. Pètipa (R. Drigo), Petersburg, 1889. (Ale wzmiankowany jako autor libretta[19].)
  • Opracowanie etiudy op. 25, nr 7 F. Chopina na wiolonczelę i fortepian (Lipsk 1874, Wyd. B&H)

Utwory literackie[edytuj | edytuj kod]

  • Poezje:
    • Poezye studenta (tomy 1-4, z lat 1863-65):
      • Poezye Studenta. – Tom 1. (Lipsk 1863 wyd. F.A. Brockhaus),
      • Poezye Studenta. – Tom 3. (Lipsk 1865 wyd. F.A. Brockhaus),
      • Poezye Studenta. – Tom 4. (Lipsk 1865 wyd. F.A. Brockhaus),
    • Krople czary (Lipsk 1865, wyd. Paweł Rhode)[20],
    • Szkice helweckie i Talia (Lipsk 1868 wyd. Paweł Rhode), zawierający: Szkice helweckie Wikiźródła Zobacz Szkice helweckie na Wikiźródłach, Talia Wikiźródła Zobacz Talia na Wikiźródłach, Krople czary, część III – silva rerum i Różne wiersze.
    • Piołuny (Drezno 1869 druk J.I. Kraszewski),
    • Nowe Poezye (1872 wyd. Księgarnia Seyferta i Czajkowskiego),
    • Kochankowie ojczyzny (poemat) 1872,
    • Praxytel i Fryne. „Ruch Literacki”. 30, s. 53–54, 22 lipca 1876.  Wikiźródła Zobacz Praxytel i Fryne na Wikiźródłach
    • Pomnik Bielowskiego (1876)[21] Wikiźródła Zobacz Pomnik Bielowskiego na Wikiźródłach
  • Dramaty:
    • Izaak (Lwów 1871), Wikiźródła Zobacz Izaak na Wikiźródłach
    • W serii: Ernesta Buławy Utwory Dramatyczne:
      • Tom I – Karlinscy. , 1874. Księgarnia Gubrynowicza i Schmidta.  (Do dramatu była dołączona wymieniona uwertura Władysława Tarnowskiego) Wikiźródła Zobacz Karlinscy na Wikiźródłach,
      • Tom II – Joanna Grey. , 1874. Księgarnia Gubrynowicza i Schmidta.  (Wyd. Lwów, wedle bibliografii podawany jest też rok 1875, z dramatem związana była uwertura Władysława Tarnowskiego, która jednak była dołączana doń później) Wikiźródła Zobacz Joanna Grey na Wikiźródłach,
      • Tom III – Ostatnie sądy kapturowe i Finita la comedia (wzmiankowane w tomie II, zapewne wydane także we Lwowie przez Gubrynowicza i Schmidta),
    • Achmed, pielgrzym miłości (libretto w j. niemieckim Achmed oder die Pilger der Liebe.),
  • Przekłady:
    • Pieśni Osjana, oraz na ich temat: Z dziejów „Ossjana” w Polsce, (wydanie pośmiertne) wyd. M. Arct, Warszawa, 1927.
    • Hamleta W. Shakespeare’a; (ostatnie wydania, to m.in.) Hamlet, królewicz duński” (w opracowaniu Grzegorza Sinko), Zakład Narodowy im Ossolińskich, Warszawa, 1953; oraz Hamlet (w opracowaniu St. Helsztyńskiego), Zakład Narodowy im Ossolińskich, Wrocław, Kraków, druk 1971.
    • Fr. Brendel’a:
      • Grundzüge der Geschichte der Musik, z dodatkami m.in. o muzyce polskiej, znana z tłumaczonego tytułu: „Zarys historii muzyki” (5 tomów, Lipsk 1866), [22]
      • Liszt jako symfonik, skreślił dr. Brendel, z dodatniem artykułu krytyczno-muzykalnego Ludwika Leona Gozlana spolszczył W.T. (Lwów 1870). [23]
    • L. Foglar Męczennicy fantazji. Nowela, w piśmie „Świt”, 1872, nr 6-14.
    • Cyd, według romancero hiszpańskiego z przekładu Herdera. Cyd pod Ferdynandem Wielkim część 1, „Świt”, 1872, nr 17-26.
    • Angelo de Gubernatis. Maja. „Ruch Literacki”. 2, 1875.  Wikiźródła Zobacz Maja na Wikiźródłach (także: Angelo de Gubernatis’a Maja, Lwów 1876, Wyd. Gubrynowicz i Schmidt),
    • Hektora Berlioza:
      • Hektor Berlioz. Nowela przeszłości. 1555. Pierwsza opera.. „Ruch Literacki”. 2, 1876.  (utwór jest pierwszym z Les Soirées de l’orchestre, tj. Wieczorów Orkiestry Hektora Berlioza (lwowski Ruch Literacki, tom z 1 połowy roku 1876, s. 81-84.) Wikiźródła Zobacz Nowela przeszłości. 1555. Pierwsza opera. na Wikiźródłach
      • Grand traité d’instrumentation et d’orchestration modernes [24] pod tłumaczonym tytułem: „O instrumentacji”. [25]
    • Bohaterowie Grecji Eugeniusza Yeménis (lwowski Ruch Literacki, w tomie z 2 połowy 1876 r., s. 57-58, 72-73, 90-91, 105-108, 119-120, 135-136, 153-154, 169-170, 184-185, 200-201, 216-217, 233, 246-247, 264-266, 280-281, 295-296), Wikiźródła Zobacz Bohaterowie Grecji na Wikiźródłach
    • Poza wymienionymi, tłumaczył także m.in. Maximiliana Berna, Petera Corneliusa, H. Heinego, W. Irwinga i P. Shelleya.
  • Wydawca i redaktor dokumentów z Archiwum Wróblewieckiego[26]:

Jego wiersze i teksty utworów muzycznych, artykuły, recenzje utworów literackich i kompozycji muzycznych ukazywały się w licznych pismach (m.in. w Ruchu literackim i Tygodniku ilustrowanym, Gazecie Narodowej, Dzienniku Literackim, Dzienniku Poznańskim, Gazecie Polskiej ukazującej się w Chicago, Mrówce, Świcie, Tygodniu Politycznym, Naukowym , Literackim i Artystycznym ukazującym się w Dreźnie pod red. J.I. Kraszewskiego) oraz Kłosach.

Władysław był mecenasem sztuki i kolekcjonerem, we Wróblewicach stworzył muzeum, [29] oraz wybudował szkołę i finansował naukę w niej dzieci z Wróblewic. [30]

Szkółka wiejska we Wróblewicach - obraz Artura Grottgera z roku 1865. [31]

Wywód przodków [32] [33][edytuj | edytuj kod]

Prapradziadkowie

Hrabia SIR
Józef Mateusz Tarnowski
(po 1705-1744)
∞ przed 1728
Róża Konstancja Dunin-Karwicka
herbu Łabędź
(1710-1733)

Hrabia
Feliks Szczęsny Czacki
herbu Świnka
(1723-1790)
∞ ok. 1750
∞?
Hrabianka
Katarzyna Małachowska
herbu Nałęcz
(ok. 1740-?)

Hrabia
Benedykt Stroynowski
herbu Strzemię
(1720-?) ∞1750
Marianna Brodzka
(ok. 1720-?)

Hrabia SIR
Kajetan Amor Tarnowski
herbu Leliwa
(1706-1748)
∞ przed 1728
Anastazja Bogusz
herbu Półkozic
(1710-przed 1796)

Hrabia SIR
Józef Mateusz Tarnowski
(po 1705-1744)
∞ przed 1728
Róża Konstancja Dunin-Karwicka
herbu Łabędź
(1710-1733)

Bogusław Ustrzycki
herbu Przestrzał
(?-1784)
∞ ok. 1750
Konstancja Siemianowska
herbu Grzymała
(1730-?)

Różniecki
herbu Rola

?

Jan Chrzciciel d'Aloy (vel z Aloe)
herbu Złoty Orzeł (ok. 1740 – 1786)
∞ ok. 1750
Henryka Rakocy
(ok. 1730-?)

Pradziadkowie

Hrabia Świętego Imperium Rzymskiego
Jan Jacek Tarnowski herbu Leliwa
(1729-1808)
∞ 1775
Hrabianka
Rozalia Czacka herbu Świnka
(1753-1821)

Hrabia
Walerian Antoni Stroynowski herbu Strzemię
(1753-1834)
∞ ok. 1780
Hrabianka Świętego Imperium Rzymskiego
Aleksandra Tarnowska herbu Leliwa
(1740-1815)

Hrabia Świętego Imperium Rzymskiego
Rafał Tarnowski herbu Leliwa
(przed 1741-1803)
∞1781
Urszula Ustrzycka herbu Przestrzał
(1755-1829)

Aleksander Rożniecki [34]
herbu Rola
(ok. 1740-?)
∞ ok. 1770
Ludwika d'Aloy (vel z Aloe) h. Zloty Orzeł (1761-?)

Dziadkowie

Hrabia Świętego Imperium Rzymskiego
Jan Feliks Tarnowski herbu Leliwa (1777-1842)
∞ 1800
Hrabianka
Waleria Stroynowska herbu Strzemię (1782-1849)

Hrabia Świętego Imperium Rzymskiego
Władysław Jan Tarnowski [35] herbu Leliwa (1785-1847)
∞1808
Aniela Rożniecka
herbu Rola
(1779-?)

Rodzice

Walerian Spycimir Tarnowski herbu Leliwa, hrabia Świętego Imperium Rzymskiego
(1811-1861)
∞ 18 VIII 1835
Ernestyna Tarnowska herbu Leliwa, hrabianka Świętego Imperium Rzymskiego
(1808-1840)

Władysław Tarnowski herbu Leliwa (ur. 4 czerwca 1836, zm. 19 kwietnia 1878), hrabia Świętego Imperium Rzymskiego

Przypisy

  1. choć podawany jest też 1844
  2. zmarł na parowcu „Pacyfic” płynącym z Japonii do USA
  3. O czym można sądzić na podstawie wzmianki w wierszu dedykowanym pośmiertnie koledzeWikiźródła Pamięci J.K. Turskiego na Wikiźródłach.
  4. O tym wzmianka w biogramie Władysława Tarnowskiego zamieszczonym w Nowy Korbut, wyd. Instytutu Badań Literackich PAN, druk Państwowy Instytut Wydawniczy, 1982, tom 16, część 1, str. 25.
  5. Agaton Giller. O Władysławie Tarnowskim. „Ruch Literacki”. 2, 1878. , str. 380-381.
  6. Walczył m.in. jako Żuaw z czego relacja np. w Wikiźródła Wyprawa na Poryck na Wikiźródłach. (Identyfikacja, że chodzi o oddział Żuawów oraz o przynależności do niego Władysława Tarnowskiego na podstawie choćby: Dora B. Kacnelson Z dziejów polskiej pieśni powstańczej XIX wieku. Folklor powstania styczniowego., wyd. Polska Akademia Nauk, druk Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, 1974, strona 97.)
  7. Po jednym z koncertów Władysława w Rzymie przysłuchujący się mu F. Liszt miał powiedzieć: „Oto mój następca, który mnie przewyższy.”; za: Agaton Giller. O Władysławie Tarnowskim. „Ruch Literacki”. 2, 1878. , str. 395, 10 akapit.
  8. Agaton Giller. O Władysławie Tarnowskim. „Ruch Literacki”. 2, 1878. , str. 395, 10 akapit.
  9. Nuty są dostępne w IMSLP/Petrucci Music Library
  10. Notatka donosząca o wykonaniu na koncercie przez Władysława Tarnowskiego w Wiedniu 27 grudnia 1870 jego fantazji koncertowej „Souvenir de la Canée”, w piśmie: „Tydzień Polityczny, Naukowy, Literacki i Artystyczny.”, Józef Ignacy Kraszewski, Drezno, 1871, (Rok II), nr 1, str. 8.
  11. „Listy Teofila Lenartowicza do Tekli Zmorskiej 1861-1893” ze wstępem i przyp. J. Rudnickiej i posłowiem St. Szwalbego (w serii: „Prace Biblioteki Publicznej M. St. Warszawy” Nr 12), Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1978, List 57 z 13 VII 1872 r., s. 114.
  12. Biblioteka Narodowa, syg. Mus.III.154.380.
  13. Andantino pensieroso udostępnione jest w CBN Polona.
  14. Sir George Grove (edited by Stanley Sadie) „The New Grove Dictionary of Music and Musicians”, II edition, Tom 25 (Taiwan to Twelwe Apostles), 2001, s. 103-104.
  15. Adolf Hofmeister,”Handbuch der musikalischen Litteratur”, wyd. Adolf i Friedrich Hofmeister, tom za lata 1860-67, s. 260.
  16. Adolf Hofmeister,”Handbuch der musikalischen Litteratur”, wyd. Adolf i Friedrich Hofmeister, tom za lata 1860-67, s. 260.
  17. Franz Pazdírek “Uniwersal Handbuch der Musikliteratur.”, tom XI (Sinoir-Vege), Frits Knuf Hilversum, 1967 (Unchange reprint oft he original edition Vienna, 1904-1910), s. 575-576.
  18. Katalog on-line Włoskiej Biblioteki Narodowej we Florencji.
  19. Franz Stieger „Operalexikon”, Część III – Libréttisten, Tom 3 (Q-Z), Wyd. Hans Schneider, Tutzing, 1981, s. 936.
  20. Krople czary w Google Books.
  21. Utwór już wymieniany, gdyż zawiera: Marsz żałobny z osobnej całości symfonicznej poświęcony pamięci Augusta Bielowskiego.
  22. Agaton Giller. O Władysławie Tarnowskim. „Ruch Literacki”. 2, 1878. , str. 395, 11 akapit.
  23. Agaton Giller. O Władysławie Tarnowskim. „Ruch Literacki”. 2, 1878. , str. 395, 12 akapit.
  24. List Franciszka Liszta do Księżnej Karoliny Sayn-Wittgenstein z domu Iwanowskiej datowany na 26 stycznia (zapewne: roku 1869, z Weimaru) publikowany we fragmencie w Stanisław Szenic „Franciszek Liszt”, w serii: „Ludzie Żywi” wydane przez Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, 1969, s. 431. Tam też opis zachowania Władysława Tarnowskiego: „Mój nowy przyjaciel jest melancholijny, powściągliwy, łagodny, małomówny – mam nadzieję, że jako człowiek będzie ci się podobał...”.
  25. Wspominane w:Agaton Giller. O Władysławie Tarnowskim. „Ruch Literacki”. 2, 1878. , str. 395, 13 akapit; tylko jako rękopis.
  26. Wzmiankowane jest też wydanie pośmiertne (Lwów 1883, wyd. Gubrynowicz i Schmidt).
  27. Archiwum Wróblewieckie – Zeszyt I egzemplarz w Google Books.
  28. „Wspomnienia…” dotyczą raczej krajowych kwestii publicznych, „Pamiętnik…” bardziej prywatnych.
  29. „Władysław Tarnowski nagromadził w swoim starym ojców dworze tyle dzieł sztuki, obrazów, rzeźb, pamiątek dziejowych, starożytnych mebli, książek i rękopisów, iż otworzył z niego formalne, piękne muzeum, z którego wiele mógł się nauczyć i ten, co widział wielkie europejskie zbiory.”, cytat za:Agaton Giller. O Władysławie Tarnowskim. „Ruch Literacki”. 2, 1878. , str. 380, 3 akapit i 396, akapit 2.
  30. Agaton Giller. O Władysławie Tarnowskim. „Ruch Literacki”. 2, 1878. , str. 363, 6 akapit i 396, akapit 3.
  31. Inne tytuły tego obrazu to: Szkoła, W szkółce, Chłopięta, W szkółce wiejskiej; Szkółka wiejska, olej na tekturze 23,6 na 28,6 cm, obraz niesygnowany. Obraz został w roku 1958 podarowany przez Annę Tarnowską i Urszulę Miączyńską Muzeum Narodowemu w Krakowie i pozostaje obecnie jego zbiorach. - Identyfikacja i informacje na podstawie: „Nowoczesne malarstwo polskie. Katalog zbiorów pod redakcją Zofii Gołubiew”, w serii „Katalogi zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie”, „Część 1 – Malarstwo polskie XIX wieku”, Halina Blak, Barbara Małkiewicz, Elżbieta Wojtałowa, Kraków, 2001, str. 113, pozycja 291. (Artur Grottger namalował też inne obrazy wiążące się z Wróblewicami, m.in. "Narzeczona z Wróblewic", tamże, pozycja 293, te same ofiarodawczynie.) Być może obraz przedstawia Władysława Tarnowskiego sprawdzającego postępy dzieci ze szkoły. Wiemy o tym, że wykazywał zainteresowanie wynikami nauki między innymi z: Agaton Giller O Władysławie hr. Tarnowskim., w piśmie Ruch Literacki ukazującym się we Lwowie, w roczniku 1878, na strony 396; - przypuszczenie na podstawie porównania rysów mężczyzny z portretem Władysława Tarnowskiego pędzla Maurycego Gottlieba.
  32. Władysław hr. Tarnowski z Tarnowa h. Leliwa (ID: lu.3500) w M.J. Minakowskiego "Genealogia potomków Sejmu Wielkiego" i osoby związane rodzinnie tamże.
  33. Genealogia Rodu Tarnowskich h. Leliwa - rodzina Władysława Tarnowskiego i osoby związane rodzinnie tamże.
  34. Tenże Aleksander Rożniecki, to ojciec gen. Aleksandra Antoniego Jana Rożnieckiego h. Rola, (vide: Aleksander Rożniecki w M.J. Minakowskiego "Genealogia potomków Sejmu Wielkiego".)
  35. Jan Władysław Stanisław Tarnowski według M.J. Minakowski "Genealogia potomków Sejmu Wielkiego", a Władysław Jan Tarnowski z linii drążgowskiej według Genealogii Rodu Tarnowskich.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia muzyczna, PWM 2009
  • Encyklopedia muzyki PWN 2001
  • Encyklopedia literatury PWN 2007
  • Wielka Encyklopedia Polski, tom 2, Wydawnictwo Ryszard Kluszczyński, 2004.
  • Sir George Grove (red. Stanley Sadie) „The New Grove Dictionary of Music and Musicians” (II wydanie), Tom 25 (Taiwan to Twelwe Apostles), 2001, s. 103-104.
  • Z częścią dorobku można się zapoznac dzięki e-bUW (e-bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego)
  • Genealogia Tarnowskich

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Władysława Tarnowskiego
Wikimedia Commons