Włodzimierska Ikona Matki Bożej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Włodzimierska Ikona Matki Bożej
Włodzimierska Ikona Matki Bożej
Miejsca kultu Rosyjski Kościół Prawosławny; Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Data wspomnienia 23 czerwca/6 lipca (tj. 6 lipca wg kal. greg.)
Styl ikona
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Włodzimierska Ikona Matki Bożej – jedna z najbardziej czczonych w Rosyjskim Kościele Prawosławnym ikon Matki Bożej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Według tradycji ikona została napisana przez Ewangelistę Łukasza na desce ze stołu w Wieczerniku[1]. Jednak według badań historyków sztuki powstała znacznie później, w pierwszej połowie XII w. w Bizancjum[2]. Jej autor jest nieznany[3]. Ikona jest jednym z wizerunków Matki Bożej przywiezionych na Ruś z Bizancjum w okresie, gdy schrystianizowane państwa ruskie nie posiadały jeszcze własnych ośrodków sztuki sakralnej (prawdopodobnie 1131[1]). Tym samym stanowiła ona jeden z wzorców dla pierwszych ruskich twórców ikon[4].

W pierwszych latach po przywiezieniu z Bizancjum ikona była przechowywana w pałacu książęcym w Wyszogrodzie, w 1155 została zaś przewieziona przez księcia Andrzeja I Bogolubskiego do Włodzimierza nad Klaźmą[3]. Tam umieszczono ją w soborze Zaśnięcia Matki Bożej, który spłonął w 1185. Ikona przetrwała jednak pożar[1]. W 1237 w czasie najazdu mongolskiego na Ruś wizerunek został pozbawiony ozdób[1].

W 1395[1] wizerunek znalazł się w soborze Zaśnięcia Matki Bożej w obrębie moskiewskiego Kremla. Mimo kolejnych przenosin (oraz nieruskiego pochodzenia) ikona pozostawała znana i czczona pod nazwą Włodzimierskiej, z czasem zaczęła być postrzegana jako jedna ze szczególnych świętości Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego i opiekunka należących do niego narodów[3]. Przypisywano jej szczególną moc ochrony Rusi przed najeźdźcami[1]. Przed nią dokonywane były koronacje kolejnych carów oraz intronizacje metropolitów, a następnie patriarchów Moskwy i całej Rusi[1].

Wnętrze cerkwi-galerii św. Mikołaja. Włodzimierska Ikona Matki Bożej wystawiona jest po lewej stronie

W 1917 ikona została przeniesiona z Kremla do Galerii Tretiakowskiej, gdzie była przechowywana do 1996[1]. W wymienionym roku trafiła do cerkwi św. Mikołaja na Zamoskworieczju w Moskwie[1]. Świątynia ta pełni funkcje domowej cerkwi przy Galerii Trietiakowskiej – jej wyposażenie liturgiczne składa się z eksponatów galerii, a obiekt pełni równocześnie funkcję wystawienniczą i kultową[5].

Włodzimierska Ikona Matki Bożej była wielokrotnie kopiowana[1].

Na terenie Polski obiektem lokalnego kultu jest wariant ikony znajdujący się w cerkwi w Kożanach[6].

25 listopada 2013, podczas spotkania z papieżem Franciszkiem, prezydent Federacji Rosyjskiej Władimir Putin przekazał na jego ręce kopię Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej, po czym zapytał papieża, czy mu się podoba, a następnie przeżegnał się i ją pocałował. Zwierzchnik Kościoła katolickiego również pocałował otrzymaną ikonę[7].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Z powodu dokonywania na przestrzeni wieków wielokrotnych przeróbek ikony jedynym jej fragmentem, który zachował się w stanie pierwotnym, jest postać Matki Bożej i twarz Dzieciątka Jezus[4]. Ikona reprezentuje typ Eleusa[4]. Maryja, ubrana w czarną szatę z gwiazdami na ramionach i czole, trzyma na lewej dłoni Jezusa, który przytula się do jej twarzy, dodatkowo obejmując go prawą ręką. Dzieciątko obejmuje prawą ręką szyję matki i tuli się do niej z charakterystycznym dla malarstwa ikonowego poważnym, niedziecinnym wyrazem twarzy. Maryja jest wpatrzona w przestrzeń, zamyślona, o smutnych oczach przewidujących przyszłe cierpienia syna[4]. Obydwie postacie ukazane zostały na złotym tle[3].

Na tej samej desce, z drugiej strony, znajduje się znacznie młodsza ikona przedstawiająca etimazję, wykonana w XV lub XIX wieku[8].

Kult[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie liturgiczne w Cerkwi prawosławnej przypada 23 czerwca według starego stylu (tj. 6 lipca według nowego stylu)[9].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Włodzimierska Ikona Bogurodzicy
  2. W. Molé, Ikona ruska, Warszawa 1956, Wydawnictwo "Sztuka", s. 19
  3. 4,0 4,1 4,2 4,3 W. Molé, Ikona ruska, Warszawa 1956, Wydawnictwo "Sztuka", s. 20
  4. Музей-храм Святителя Николая в Толмачах
  5. G. Sosna, A. Troc-Sosna, Święte miejsca i cudowne ikony, Orthdruk, Białystok 2006, s.238-244
  6. PAP: Papież spotkał się z Putinem (ang.). wiadomosci.onet.pl, 25 listopada 2013. [dostęp 2013-11-25].
  7. Our Lady of Vladimir
  8. Kalendarz Prawosławny 2014, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN-1425-2171, ss. 57,119

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Nouwen H.: The Icon of the Virgin of Vladimir. Belonging to God. W: Tenże: Behold the Beauty of the Lord. Praying with Icons. Notre Dame, Indiana: Ave Maria Press, 2007, s. 45-63. ISBN 1-59471-136-4.