Wał Hadriana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Widok na wał Hadriana (Milecastle 39)
Mapa lokalizacji wału Antonina i wału Hadriana
Fragment części kamiennej

Wał Hadriana[1], inaczej mur Hadriana (łac. Vallum Hadriani, Vallum Aelium, ang. Hadrian's Wall, Roman Wall, the Wall) – rzymski wał obronny w północnej Brytanii wybudowany w latach 121-129 n.e. na odcinku od wsi Bowness nad zatoką Solway Firth do twierdzy Segedunum w Wallsend nad rzeką Tyne w czasach cesarza Hadriana. Pomyślany jako zapora przed wojowniczymi plemionami Piktów z Kaledonii, nigdy nie spełnił pokładanych w nim nadziei.

Wał Hadriana budowali stacjonujący w Brytanii żołnierze trzech legionów rzymskich, wspomagani przez oddziały pomocnicze. W założeniu konstrukcja miała jedynie utrudniać przemieszczanie się między południową i północną częścią wyspy a strzec tego miały rozmieszczone co 500 metrów wieże strażnicze i co 1,5 kilometra niewielkie forty. Długość tej budowli wynosiła 117 km, szerokość 3 m, a wysokość do 5-6 m. W części wschodniej mur był wzniesiony z kamienia, a w zachodniej z darni.

Wał Hadriana stracił na swym znaczeniu (i zaczął popadać w ruinę), gdy następca Hadriana, Antoninus Pius, wybudował na północ od niego nowe fortyfikacje, zwane wałem Antonina. Jednak później Rzymianie wyparci z wału Antonina powrócili na wał Hadriana, który odnowili.

Pozostałości wału Hadriana można oglądać m.in. w pobliżu Segedunum, w Housesteads i Great Chesters, są one chronione jako dziedzictwo narodowe.

Wzdłuż wału Hadriana znajduje się szereg miejscowości i obiektów, sugestywnie nawiązujących do jego angielskiej nazwy (the Wall), np. Wallsend, Heddon-on-the-Wall, Thirlwall Castle.

Cel budowy[edytuj | edytuj kod]

Budowa Wału Hadriana była zapewne planowana jeszcze przed wizytą samego Hadriana w Brytanii, która miała miejsce w 122 roku. Według tekstu na piaskowcu znalezionego w Jarrow, który datuje się na 118 lub 119 rok, życzeniem Hardiana było, aby zachować „nienaruszalność imperium”, co było na niego narzucone przez „boskie instrukcje”. Kolejne fragmenty potwierdzają budowę Wału. Jest bardzo możliwe, że jednym z przystanków podczas jego podróży po Brytanii w 122 roku było północne pogranicze i sprawdzenie postępów w budowie Wału.

Mimo, że w biografii Hadriana można przeczytać, że był on pierwszym, który zbudował Wał na 80 mil, aby oddzielić Rzymian od barbarzyńców to powody jego budowy są różne, a żadne źródło, które by podawało konkretną przyczynę nie przetrwało. Historycy jednak podali wiele teorii dotyczących celu budowy wału. Skupiają się one głównie na polityce Hadriana, która była bardziej defensywna niż ofensywna. Już w czasie wstępowania na tron w 117 roku, Hadrian musiał radzić sobie z buntem w Brytanii oraz na innych podbitych ziemiach na przestrzeni całego imperium np. w Egipcie, Palestynie, Libii czy Mauretanii.

Problemy te mogły być początkiem planu budowy Wału przez Hadriana oraz umocnień na granicach w innych częściach imperium, lecz nie wiadomo w jakim stopniu. Uczeni sprzeczają się czy mieszkańcy północnej Brytanii rzeczywiście stanowili dla Imperium duże zagrożenie oraz czy obrona i fortyfikowanie północnej granicy Imperium miało jakiekolwiek znaczenie ekonomiczne. Istnieje też możliwość, że po prostu chciano ustalić stałą granice pomiędzy Imperium Rzymskim a Niziną Środkowoszkocką. Rzymskie umocnienia nigdy nie miały na celu zatrzymania migracji plemion lub ataków armii, ale Wał postawiony na granicy na pewno pomógł w ograniczeniu napadów oraz wtargnięć innych mniejszych grup.

Inne możliwe wyjaśnienie w kwestii wzniesienia tak wielkiego Wału jest posiadanie kontroli nad migracją, przemytem oraz zbieraniem opłat celnych. Same forty nie wyznaczały ścisłej granicy Imperium Rzymskiego. Ludzie w fortach i poza nimi podróżowali codziennie przez ziemie Imperium załatwiając swoje codzienne sprawy, a więc stworzenie punktów celnych takich jak przy Wale Hadriana zapewniało dobre okazje do zbierania podatków i opłat celnych. Przy Wale wieże strażnicze i bramy znajdowały się w niedalekich od siebie odległościach, a więc patrole mogły łatwo pilnować przechodzących przez Wał Rzymian oraz rdzennych mieszkańców Brytanii, pobierając przy tym opłaty celne oraz walcząc z przemytem.

Inna teoria jest znacznie prostsza. Mówi ona, że Wał Hadriana był zbudowany jako odbicie władzy Imperium Rzymskiego i był używany przez Hadriana jako argument w jego polityce pokazujący jego władzę i wielkość. Uważa się, że po zbudowaniu Wału został on pokryty gipsem a następnie wybielony, aby słońce odbijało od niego swoje promienie, a blask Wału był widoczny z odległości na przestrzeni wielu kilometrów.

Wał Hadriana w popkulturze[edytuj | edytuj kod]

  1. Wał Hadriana jest tłem w opowiadaniach zdobywcy Nagrody Nobla Rudyarda Kiplinga o rzymskim legioniście Parnesiusie, który bronił Wału przed Piktami. Opowiadania są częścią Puck of Pook's Hillcycle wydanej w 1906 roku.
  2. Hal Foster (1892–1982), amerykańsko-kanadyjski rysownik, użył Wału w swoim komiksie zatytułowanym Prince Valiant (pl. Książę Waleczny).
  3. Wał Hadriana pojawia się w powieściach brytyjskiej pisarki dla dzieci i młodzieży Rosemary Sutcliff. Szczególnie w powieści Dziewiąty Legion i opowiadaniach The Capricorn Bracelet.
  4. Amerykański autor George R. R. Martin przyznał, że Wał Hadriana był dla niego inspiracją do stworzenia Muru występującego w Pieśni Lodu i Ognia.
  5. Wał Hadriana wystąpił także w takich filmach jak Centurion, Dziewiąty Legion i Król Artur.
  6. Na ścieżce dźwiękowej do filmu "Król Artur", stworzonej przez Hansa Zimmera, znajduje się utwór „Kolejna Cegła w Wale Hadriana”. Jest to także nawiązanie do utworu Pink Floyd „Another Brick in the Wall”
  7. W filmie Robin Hood: Książe Złodziei, Robin Hood po raz pierwszy spotyka Guy’a z Gisborne podczas spaceru z Azeemem na wale przypominającym Wał Hadriana.
  8. W filmie Czarna Żmija: Tam i z powrotem, współczesna Czarna Żmija i Baldrick przybywają na Wał Hadriana w V wieku w czasie wycofywania się z wojsk rzymskich z Brytanii. Rzymski przodek Czarnej Żmii otwarcie krytykuje próbę zatrzymania Szkotów poprzez „budowę wału wysokiego na 3 stopy”; Wał miał pomiędzy 13 a 15 stóp wysokości.
  9. Black Country Communion zadedykowało na swoim drugim albumie jedną piosenkę bitwie o Wał Hadriana.
  10. Utwór otwierający pierwszy solowy album Maxima Hell’s Kitchen nosi tytuł Wał Hadriana.
  11. W grze karcianej Android: Netrunner jedna z kart nazywa się Wał Hadriana.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Elżbieta Chudorlińska: Wielka Brytania. W: Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju: NAZEWNICTWO GEOGRAFICZNE ŚWIATA. T. 12/II: Europa Część II. Warszawa: GŁÓWNY URZĄD GEODEZJI I KARTOGRAFII, 2010, s. 240.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]