Wacław Berent

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wacław Berent
Wacław Berent (writer).jpg
Data i miejsce urodzenia 28 września 1873
Warszawa
Data i miejsce śmierci 22 listopada 1940
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Ważne dzieła Próchno
Ozimina
Żywe kamienie
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Nagrody
Nagroda Literacka m. st. Warszawy (1929)[1], państwowa nagroda literacka (1933)[2]

Wacław Berent (ps. Władysław Rawicz, używał także kryptonimów S.A.M. oraz W.B.)[3] (ur. 28 września 1873 w Warszawie, zm. 19 lub 22 listopada 1940 w Warszawie) – polski powieściopisarz i tłumacz okresu modernizmu. Obok Władysława Reymonta główny przedstawiciel realizmu w literaturze Młodej Polski.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Biografia pisarza pełna jest białych plam i niewiadomych. Wiele wątpliwości wzbudzają nawet oficjalne, podawane w dokumentach daty urodzin i śmierci artysty. Powszechnie wiadomo jednak, że urodził się w Warszawie, pochodził z rodziny mieszczańskiej. Był synem Karola, uczestnika powstania styczniowego, i Wacławy Pauliny z domu Dejkie. Uczęszczał do prywatnego gimnazjum Wojciecha Górskiego w Warszawie. Ukończył studia przyrodnicze na Uniwersytecie w Zurychu i Monachium i w 1895 w Zurychu otrzymał tytuł doktora nauk przyrodniczych na podstawie rozprawy z dziedziny ichtiologii (Zur Kenntnis des Parablastes und der Keimblätterdifferenzierung im Ei der Knochenfische)[4]. Osiadł na stałe w Warszawie. Podróżował wiele po Europie, często przebywając w Austrii, Niemczech i we Włoszech. Był poliglotą, biegle posługiwał się językiem rosyjskim, niemieckim, francuskim oraz włoskim, podjął się ponadto nauki języka angielskiego oraz łaciny średniowiecznej.

Około roku 1899 poznał w Warszawie początkującą poetkę - Bronisławę Mierz-Brzezicką (od roku 1901 żonę znanego rzeźbiarza - Stanisława K. Ostrowskiego), w której był przez długi czas zakochany. Swój zawód miłosny opisał prawdopodobnie w zniszczonej przez siebie powieści, Kredowe koło (lub Zaklęte koło). Poetka w dedykowanym Berentowi wierszu pt. "Źródło" wyznawała wymownie: "I z wolna na falach wiatru przepływają do mnie wspomnienia - dalekie, rozpłynięte echa przeszłości; a w myślach mi powstaje całe to życie minione: utraconego szczęścia wiecznie żałosna historia... pamiętam ją i rozumiem."

Debiutował w 1894 roku opowiadaniem Nauczyciel opublikowanym pod psudonimem Wł. Rawicz w czasopiśmie literackim Ateneum. W tym samym roku wydał także w Gazecie Polskiej szkic Przy niedzieli W 1896 rozpoczął współpracę z czasopismem Wszechświat (w którym drukował w 1898 Jeszcze o domniemanym protoplaście człowieka, a w 1901 Nowe badania nad zapładnianiem i rozwojem jaj zwierzęcego oraz Ciągi ptaków). W latach 1900-1907 był związany z założonym przez Zenona Miriama Przesmyckiego periodykiem Chimera. Wszedł na stałe do wąskiego grona jego najczęstszych i najważniejszych współpracowników. Na łamach pisma drukuje m.in. powieść polifoniczną o artystach, która pozwala mu wejść do grona pierwszoligowych twórców okresu modernizmu Próchno, przekład sztuki Dietriecha Grabbego Żart, satyra, ironia i głębsze znaczenie oraz fragmenty przekładu traktatu filozoficznego Tako rzecze Zaratustra. Okres współpracy z Chimerą był najpłodniejszy w całej literackiej karierze Barenta, nigdy potem nie napisał tak wielu tekstów w tak krótkim czasie. W 1905 roku wydaje pod kryptonimem S.A.M. broszurę polityczną Idea w ruchu rewolucyjnym. Stanowiła ona rdzeń, który wykorzystany został w procesie tworzenia powieści o społeczeństwie polskim na krótko przed wybuchem rewolucji pt. Ozimina. Lata 1917-1918 przynoszą kolejną (najbardziej znaną) powieść autora Opowieść Rybałta, której tytuł w późniejszych przekładach został zmieniony na Żywe kamienie. W Dwudziestoleciu Międzywojennym pisarz skupił się na pracy tłumacza. Pojawiły się przekłady Wroga Ludu Ibsena, krótkich utworów Johanna Wolfganga Goethego, Charlesa Kingsleya, Stendhala, Romain Rollanda. Oprócz tłumaczenia obcej twórczości, Berent wydał także trzy tomy opowieści biograficznych o wybitnych osobistościach kultury i wojskowości porozbiorowej Nurt, Diogenes w kontuszu, Zmierzch wodzów.

W latach 1920-21 został współredaktorem Nowego Przeglądu Literatury i Sztuki, w 1924 redagował serię wydawniczą Opowieści Zwięzłe, a w 1929 wraz z Janem Lechoniem Pamiętnik Warszawski. W 1933 powołano Berenta do Polskiej Akademii Literatury, był także członkiem Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy Polskich w Warszawie.

Krytyk haseł pozytywistycznych i modernistycznej filozofii polskiej i europejskiej bohemy, postulującej służebność wobec sztuki. Był przeciwnikiem romantyzmu. Mistrz erudycyjnej, pełnej metafor prozy i dopracowanej, swoistej stylizacji językowej.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Opowiadania i powieści:

  • Nauczyciel (opowiadanie), 1894
  • Fachowiec, 1895
  • Próchno, 1903
  • Idee w ruchu rewolucyjnym, 1905
  • Źródła i ujścia nietzscheanizmu, 1906
  • Ozimina, 1911
  • Żywe kamienie (pierwotny tytuł Opowieść rybałta), 1918
  • Nurt, 1934
  • Diogenes w kontuszu, 1937
  • Zmierzch wodzów, 1939

Tłumaczenia:

  • Żart, satyra, ironia i głębsze znaczenie, D. Grabbe, 1901
  • Tako rzecze Zaratustra, Książka dla wszystkich i dla nikogo, F. Nietzsche, 1905
  • Gawęda o duchach, Historia moralna. Z gawęd uchodźców niemieckich 1794-1795, J.W. Goethe, 1924
  • Włóczęga, K. Hamsun, 1924
  • Baryłeczka, G. de Maupassant, 1924
  • Z kronik włoskich: Vittoria Accoramboni oraz Księżna de Paliano, Stendhal, 1924
  • Żywot Michała Anioła, R. Rolland, 1924
  • Historia gejszy oraz Mniszka i Żona, L. Hearn, 1924
  • Opowieści niesamowite i upiorne, L. Hearn, 1924
  • Wróg ludu, H. Ibsen, 1926
  • Heroje, czyli Klechdy greckie o bohaterach, Ch. Kingsley, 1926

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Berent Wacław, Próchno, Wrocław 1979.
  2. Bibliografia literatury polskiej. Nowy Korbut, 1970.
  3. Krzyżanowski Julian, Neoromantyzm polski, 1890-1918, Wrocław 1963.
  4. Wyka Kazimierz, Modernizm Polski, Kraków 1959.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]