Wacław Grzybowski
| Wacław Grzybowski | |
 |
|
| Data i miejsce urodzenia | 4 kwietnia 1887 Zamiechów |
| Data i miejsce śmierci | 30 września 1959 Paryż |
| Ambasador RP w Związku Sowieckim | |
| Okres urzędowania | od lipca 1936 do października 1939 |
Wacław Grzybowski (ur 4 kwietnia 1887 w Zamiechowie - zm. 30 września 1959 w Paryżu), polski dyplomata i filozof, współpracownik Kazimierza Bartla. Studiował we Florencji[1]. Przed przewrotem majowym sekretarz związanej z Józefem Piłsudskim „kanapowej" Partii Pracy (powstałej z Klubu Pracy), grupującej kilkunastu posłów i senatorów z różnych formacji politycznych, głównie z PSL „Wyzwolenie"[2], wolnomularz[3].
Później był posłem II RP w Pradze w latach 1927-1935 i ambasadorem w Moskwie od lipca 1936 do 17 września 1939.
Jego opinie nie były trafne. W 1933 r. oficerowie sztabu czechosłowackiego zdawali sobie sprawę, że mogą obronić się przed Niemcami tylko przy współpracy z Polską, podjęto więc współpracę obu sztabów. Polska, poprzez poselstwo polskie w Pradze, otrzymała propozycję współpracy ekonomicznej, wojskowej i w zakresie polityki międzynarodowej. Jednak poseł Grzybowski w opinii z 10.12.1933 r. dla MSZ stwierdził, że współpraca taka nie przyniesie Polsce niemal żadnych korzyści[4].
Na stanowisku ambasadora w Moskwie zastąpił Juliusza Łukasiewicza, specjalistę od spraw sowieckich, byłego wieloletniego naczelnika Wydziału Wschodniego MSZ[5]. W Moskwie misja Grzybowskiego przypadła na przełomowy w polityce europejskiej okres (1936-1939). O sposobie rozumowania Grzybowskiego i poziomie jego analiz sytuacji w ZSRR (kraju urzędowania), świadczy opinia ambasadora wypowiedziana w końcu 1938 r. do wiceministra Szembeka "Związek Radziecki słabnie, a problem rosyjski dojrzewa". Grzybowski był zdania, że "w zakresie problemu rosyjskiego osobiście stoi na stanowisku naszej granicy z roku 1772"[6]. Grzybowski nie potrafił także właściwie zinterpretować paktu Ribbentrop–Mołotow, a wydarzenia z 17 września 1939 r. były dla niego wielkim zaskoczeniem[7]. Jeszcze 29 sierpnia 1939 r. raportował do Warszawy, że wspomniany pakt „znacznie odciążył” sytuację, w jakiej znalazła się Polska[8]. Sugerował nawet, że Ribbentrop podpisał pakt tylko dlatego, by nie wyjeżdżać z Moskwy z pustymi rękoma[9].
17 września 1939 roku pomiędzy 2 a 3 w nocy wezwany pilnie do Komisariatu Spraw Zagranicznych w Moskwie Wacław Grzybowski otrzymał od zastępcy Ludowego Komisarza Spraw Zagranicznych Władimira Potiomkina notę dyplomatyczną, w której ZSRR uzasadniał agresję na Polskę stwierdzeniem o zaprzestaniu istnienia państwa polskiego. Potiomkin przeczytał mu notę (uzgodnioną wcześniej z Niemcami) o rzekomym „rozpadzie państwa polskiego” i krokach podjętych przez ZSRR w celu „wzięcia pod swoją opiekę” Ukraińców i Białorusinów zamieszkujących terytorium Polski. Grzybowski wykazał kłamliwość i niezgodność przytoczonej argumentacji „z prawem cywilizowanych narodów”. W odpowiedzi usłyszał, że rząd polski i dowództwo armii „uciekli” do Rumunii. Gdy polski dyplomata powtórnie zaprotestował przeciwko nieprawdzie i słownictwu Potiomkina oraz powołał się na obowiązujący do 1945 r. polsko-sowiecki pakt o nieagresji, usłyszał w odpowiedzi: „Jeśli nie ma rządu polskiego, to nie ma też żadnego paktu o nieagresji”. Odpowiedział: „Rozumiem, że moim obowiązkiem jest zawiadomić mój rząd o agresji, która prawdopodobnie już się rozpoczęła, ale nie zrobię nic więcej”. Grzybowski noty nie przyjął[10]. Faktycznie o godzinie 4 w nocy, Armia Czerwona uformowana w dwa fronty - białoruski i ukraiński, mające w swoim składzie siedem armii, liczących w pierwszej linii według szacunkowych liczb od 600 tysięcy do 1 miliona żołnierzy uderzyła przez polską granicę wschodnią[11].
Po próbie zakwestionowania immunitetu dyplomatycznego przez władze ZSRR opuścił w październiku 1939 wraz z polskim personelem dyplomatycznym terytorium ZSRR po bezpośredniej interwencji dziekana korpusu dyplomatycznego w Moskwie, ambasadora III Rzeszy, Friedricha von Schulenburga. Od 1939 r. do śmierci przebywał na emigracji biorąc czynny udział w emigracyjnym życiu politycznym. Zmarł w Paryżu.[12]
Przypisy
- ↑ Polacy we Florencji
- ↑ Stanisław Sierpowski, Stanisław Żerko, Dzieje Polski w XX wieku, t. 3 Rządy autorytarne, 2002, ISBN 8388841009
- ↑ Ludwik Hass, Ambicje rachuby, rzeczywistość. Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1905-1928. Warszawa 1984, s. 364.
- ↑ Romuald Szeremietiew, Czy mogliśmy przetrwać. Polska a Niemcy w latach 1918-1939, s. 133 Warszawa 1994]
- ↑ Na placówce w Moskwie w latach 1933-1936.
- ↑ Stanisław Żerko,1939 - Prawdy i nieprawdy. Czy Polska romansowała z Hitlerem? Polityka, nr 37/2009 z 09.09.2009; Dariusz Matelski, Dylematy polityki zagranicznej Józefa Becka w latach 1932-1939, [w:] Problemy bezpieczeństwa Polski w XXI wieku. Red. Wiesław Hładkiewicz i Marek Szczerbiński, Zielona Góra – Gorzów Wielkopolski 2009, s. 243-281.
- ↑ Marek Kornat, Posłowie i ambasadorzy polscy w Związku Sowieckim (1921–1939 i 1941–1943) Polski Przegląd Dyplomatyczny, Issue no. 5(21)/2004
- ↑ Eugeniusz Guz, Września 1939 mogło nie być? Tygodnik "Przegląd" nr 37/2005
- ↑ Tadeusz Jurga, Bzura 1939, s. 14 Dom Wydawniczy Bellona, z serii Historyczne Bitwy
- ↑ Damian Markowski, Bić się czy nie? Dylemat wobec sowieckiej agresji 17 września 1939 roku Magazyn Historyczny „Mówią Wieki”
- ↑ Małgorzata Niklewicz, 17 września - bez szans na zwycięstwo Raport Polska.pl, 2004-09-16
- ↑ Polacy w Paryżu
