Wacław III

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy króla Węgier i Czech. Zobacz też: innych Wacławów III.
Wacław III
z łaski Bożej król Węgier
z łaski Bożej król Czech i Polski
Wenzel3.jpg
Król Węgier
Okres panowania od 1301
do 1305
Poprzednik Andrzej III
Następca Otto III
król Czech
Okres panowania od 1305
do 1306
Poprzednik Wacław II
Następca Henryk z Karyntii
Król Polski
Okres panowania od 1305
do 1306
Poprzednik Wacław II
Następca Władysław I Łokietek
Dane biograficzne
Dynastia Przemyślidzi
Urodziny 6 października 1289 w Pradze
Śmierć 4 sierpnia 1306 w Ołomuńcu
Ojciec Wacław II
Matka Guta von Habsburg
Żona Wiola Elżbieta
Dzieci Elżbieta, opatka w Pustiměřu?
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Wacław III (ur. 6 października 1289, zm. 4 sierpnia 1306, Ołomuniec) – z dynastii Przemyślidów, król Węgier w latach 1301-1305 (jako V. László czyli Władysław V), król Czech w latach 1305-1306, oraz niekoronowany król Polski w latach 1305-1306.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Wacław III był drugim synem pod względem starszeństwa (trzecim dzieckiem i jedynym synem, który dożył wieku dorosłego) króla czeskiego Wacława II i pochodzącej z rodu Habsburgów Guty.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Wacław I Przemyślida
 
 
 
 
 
 
 
Przemysł Ottokar II
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Kunegunda Hohenstauf
 
 
 
 
 
 
 
Wacław II
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Rościsław Michajłowicz
 
 
 
 
 
 
 
Kunegunda Halicka
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Anna Arpadówna
 
 
 
 
 
 
 
Wacław III
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Albrecht IV Austriacki
 
 
 
 
 
 
 
Rudolf I Habsburg
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Jadwiga z Kyburga
 
 
 
 
 
 
 
Guta von Habsburg
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Burchard V von Hohenberg
 
 
 
 
 
 
 
Gertruda von Hohenberg
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Mechtylda z Tybingii
 
 
 
 
 
 

Wojna o dziedzictwo po węgierskich Arpadach[edytuj | edytuj kod]

Od wczesnych lat Wacław był kreowany przez ojca na dziedzica tronów – nie tylko czeskiego i polskiego (po 1300), ale także węgierskiego.

Szansa na przejęcie tronu węgierskiego po raz pierwszy pojawiła się na początku 1298 r., kiedy podczas zjazdu w Wiedniu (spotkali się tutaj Wacław II, król węgierski Andrzej III i Albrecht Austriacki, a omawiano m.in. sprawę detronizacji króla rzymskiego Adolfa) doszło do zaręczenia córki ostatniego władcy z dynastii Arpadów - Elżbiety z dziewięcioletnim wówczas Wacławem. W przyszłości małżeństwo to miało zapewnić Wacławowi III tron węgierski, w razie gdyby Andrzej nie doczekał się męskiego dziedzica.

Niestety z pozoru prostą sprawę komplikował fakt ogłoszenia przez zbuntowanych przeciw Andrzejowi III możnowładców nowego kandydata na króla – pochodzącego z Neapolu a popieranego przez papieża Bonifacego VIIIKarola Roberta Andegaweńskiego. Mimo oporu Andrzeja III, Karol Robert pojawił się w czerwcu 1300. w dalmatyckim Splicie, a jego władzę uznał arcybiskup ostrzyhomski Grzegorz oraz należąca do Węgier Chorwacja.

Niespodziewana śmierć 14 stycznia 1301 r. ostatniego króla z dynastii Arpadów, Andrzeja III, wbrew pozorom nie ułatwiła sprawy stronnictwu andegaweńskiemu zwłaszcza, że dwaj potężni możnowładcy mający swoje dobra na SłowacjiAmadej Aba i Mateusz Czak, zajęli postawę wyczekującą.

Dodatkowo sprawa się skomplikowała, kiedy przeciwnicy Karola Roberta rozpoczęli rozmowy z Wacławem II w sprawie kandydatury jego jedynego syna na tron węgierski. W maju 1301 r. możni na sejmie w Budzie zdecydowali się na warunkowy wybór Wacław III na króla. Szczegółowe rozmowy toczyły się następnie w czeskim Brnie, gdzie Wacław II zgodził się ze wszystkimi postulatami strony węgierskiej, obracającymi się wokół zapewnienia miejscowym możnym decydującego wpływu na rządy na Węgrzech.

27 sierpnia 1301 r. w Białogrodzie Królewskim (Székesfehérvár) doszło do uroczystej koronacji Wacława III na króla Węgier z jednoczesnym przyjęciem przez władcę imienia Władysława V.

Do najważniejszych stronników młodziutkiego Wacława (Władysława) na Węgrzech należał arcybiskup Kalocsy i zarazem kanclerz królestwa – Jan. Innym bliskim współpracownikiem króla na Węgrzech był biskup krakowski - Jan Muskata.

Niestety koronacja nie oznaczała końca kłopotów, gdyż Karol Robert oraz jego stronnictwo nie zamierzali rezygnować z pretensji do spadku po Arpadach. Nieocenioną pomocą dla Andegawenów wykazał się zwłaszcza legat papieski – kardynał Mikołaj Boccassini, który został później wybrany papieżem Benedyktem XI, groził opornym interdyktem i zaczął przeciągać na stronę Karola nowych stronników.

31 maja 1303 r. papież Bonifacy VIII zdecydował się użyć ostatecznych argumentów w sporze, detronizując "Władysława V", zwalniając jego zwolenników ze wszelkich przysiąg i nakazując uznanie pod groźbą klątwy Karola Roberta za króla Węgier. Wkrótce do koalicji antyczeskiej dołączył również zaniepokojony wzrostem potęgi wasala król rzymski Albrecht Habsburg oraz szukający pomocy w walce przeciwko Wacławowi – Władysław Łokietek.

Próby ratowania sytuacji przez Wacława poprzez sojusz z królem francuskim Filipem IV Pięknym nie przyniosły spodziewanych rezultatów.

Rezygnacja z węgierskiego dziedzictwa, wojna w Polsce i śmierć Wacława II[edytuj | edytuj kod]

Wacław III

W 1304 r. Wacław II zmuszony był zbrojnie interweniować na Węgrzech, jednak nie zdoławszy zmusić przeciwnika do decydującej bitwy, wobec groźby najazdu Albrechta Habsburga na Czechy, ostatecznie wycofał się z powrotem, zabierając ze sobą syna, insygnia koronacyjne królów węgierskich oraz grupę miejscowych możnych jako zakładników, co zresztą ostatecznie pogrążyło popularność Przemyślidów.

Jednocześnie, dzięki pomocy węgierskich wrogów Wacława, po Małopolsce zaczęły krążyć wojska Władysława Łokietka, który jeszcze w 1304 r. zajął Wiślicę. Wprawdzie Wacławowi udało się odeprzeć koordynowany z dwóch stron najazd Albrechta Habsburga i Karola Roberta, lecz coraz pewniejsze wydawało się, że trzech tronów Przemyślidzi nie są w stanie utrzymać. W tej sytuacji Wacław II przekazał swoje prawa do Korony Świętego Stefana księciu Dolnej Bawarii Ottonowi III, który po kądzieli był wnukiem Beli IV

21 czerwca 1305 r. zmarł Wacław II, pozostawiając w rękach szesnastoletniego syna państwo szczelnie otoczone czyhającymi na błąd wrogami.

Samodzielne rządy Wacława III, przygotowania do interwencji w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Młody król rządy rozpoczął od odsunięcia od władzy doradców ojca z Piotrem Aspeltem na czele. Głównymi pomocnikami Wacława III zostały osoby młodego pokolenia – kanclerz Piotr Angeli oraz rycerz Rajmund z Lichtenburga, którzy (według kronik) mieli na niego demoralizujący wpływ, co miało w krótkim czasie doprowadzić do upadku potęgi Przemyślidów.

Biorąc to pod uwagę, pierwsze posunięcia polityczne Wacława III można jednak uznać za udane. W sierpniu 1305 r. król zawarł mianowicie pokój z Albrechtem Habsburgiem w zamian za zwrot zastawionego wcześniej przez cesarstwo Chebu.

Również w stosunkach z Węgrami doszło do uspokojenia, na skutek zrzeczenia się przez Wacława pretensji do tronu na rzecz księcia dolnobawarskiego – Ottona Wittelsbacha (król oddał mu m.in. węgierskie klejnoty koronne), który teraz stanął na czele opozycji antyandegaweńskiej. Dzięki temu Wacław III wyplątał się z konfliktu węgierskiego, nie tracąc przy tym okazji do zemsty na przeciwniku. Innym sukcesem Wacława było wydanie swojej siostry Anny za księcia Karyntii i Tyrolu – Henryka, co umożliwiło mu znalezienie sojusznika na wrogim dotychczas terenie.

Fatalnie za to układała się sytuacja w Polsce, gdzie usamodzielnili się książęta kujawscy, Sandomierszczyznę i większość ziemi krakowskiej opanował Władysław Łokietek, zaś do Wielkopolski wkroczyły konkurujące ze sobą oddziały Henryka III głogowskiego i Bolesława III Rozrzutnego (obaj ostatni przyjęli zresztą tytuły „dziedzica Królestwa Polskiego”). Tylko dzięki ich wzajemnej rywalizacji rządy czeskie w Polsce nie uległy jeszcze całkowitej likwidacji.

Do ostrych walk doszło zwłaszcza na Kujawach, gdzie interesów Wacława pilnował starosta Paweł z Pausteina. Ostatecznie, w wyniku mediacji Krzyżaków, w styczniu 1306 r. udało się zawrzeć rozejm.

Polski, w przeciwieństwie do Węgier, Wacław III nie zamierzał jednak odpuszczać. 5 października 1305 r. młody Przemyślida zawarł małżeństwo z córką księcia cieszyńskiego, MieszkaWiolą Elżbietą, co miało zapewnić mu sojusz z książętami górnośląskimi. Następnie król wszedł w kontakty z Krzyżakami i Brandenburgią.

Szczególnie kontakty z tymi ostatnimi miały okazać się groźne, gdyż Wacław, nie widząc szans utrzymania w swoich rękach odległego Pomorza Gdańskiego, zdecydował się układem z 8 sierpnia 1305 r. odstąpić to terytorium Askańczykom w zamian za bliższą Czechom Miśnię.

Ostatecznie z nieznanych przyczyn układ nie wszedł w życie, ale fakt kupczenia częścią dziedzictwa nie przyniósł Wacławowi nowych zwolenników.

Wiosną 1306 r. realna władza Wacława w Polsce skurczyła się do kilku ośrodków nieopanowanych jeszcze przez Władysława Łokietka, Henryka Głogowskiego i Bolesława Legnickiego i jasne stało się, że tylko interwencja zbrojna może ten stan zmienić.

Zamordowanie Wacława III w Ołomuńcu, bilans jego panowania[edytuj | edytuj kod]

Tablica ku czci Wacława III w Ołomuńcu
Pomnik Wacława III. Obecnie w podziemiach katedry w Ołomuńcu

Przygotowującego się do wyprawy na Polskę Wacława III, zaskoczyła skrytobójcza śmierć w Ołomuńcu na Morawach z rąk najemnego niemieckiego żołnierza – Konrada z Botenštejnu, który zadał odpoczywającemu w gościnie u komornika morawskiego Albrechta ze Sternberga królowi trzy ciosy sztyletem.

Nigdy nie dowiedziano się, na czyje zlecenie działał morderca, gdyż ten – natychmiast po schwytaniu – został zabity. Oskarżenia wobec króla niemieckiego Albrechta Habsburga, Władysława Łokietka, bądź odsuniętych od władzy możnych czeskich na zawsze muszą więc pozostać w sferze przypuszczeń, zwłaszcza że wszelkie ewentualne ślady zostały skutecznie zatarte na skutek rabunku, jakiego dopuścili się żołnierze na wieść o śmierci króla.

Wacław III był ostatnim władcą czeskim z dynastii Przemyślidów, rządzącej Czechami przeszło sześć wieków (licząc od legendarnego Przemysła). Wprawdzie żył jeszcze przyrodni brat Wacława II, książę opawski - Mikołaj I, od którego wywodziła się linia książąt śląskich (wygasła dopiero w 1521 r.), ale ponieważ książę pochodził z pozamałżeńskiego związku Przemysła Ottokara II, nie miał żadnych praw do następstwa w Pradze. Żył także nieślubny syn Wacława II Jan Volek, ale i on nie miał praw do następstwa. Wacław III miał być może nieślubną córkę Elżbietę.

Rządy Wacława III są zazwyczaj postrzegane przez historyków negatywnie. Czyni się młodego, wykształconego władcę (znał język czeski, niemiecki, węgierski i łacinę) odpowiedzialnym za upadek imperium ojca, nie zwracając uwagi na to, że już za życia Wacława II niezwykle agresywna polityka spowodowała izolację polityczną Przemyślidów.

Wacław III pochowany jest w bazylice Św. Jakuba w Zbrasławiu, dzielnicy Pragi


Poprzednik
Andrzej III
Coat of arms of Hungary.svg Król Węgier
1301-1305
Coat of arms of Hungary.svg Następca
Otto III Bawarski
Poprzednik
Wacław II
Small coat of arms of the Czech Republic.svg Król Czech
1305-1306
Small coat of arms of the Czech Republic.svg Następca
Henryk z Karyntii
Poprzednik
Wacław II
Coat of Arms of the Polish Crown.svg Król Polski
1305-1306
Coat of Arms of the Polish Crown.svg Następca
Władysław I Łokietek
Poprzednik
Wacław II
POL województwo łęczyckie IRP COA.svg Książę łęczycki
1305-1306
POL województwo łęczyckie IRP COA.svg Następca
Władysław I Łokietek
Poprzednik
Wacław II
POL województwo pomorskie COA.svg Książę gdański
1305-1306
POL województwo pomorskie COA.svg Następca
Władysław I Łokietek
Poprzednik
Wacław II
POL województwo sieradzkie IRP COA.svg Książę sieradzki
1305-1306
POL województwo sieradzkie IRP COA.svg Następca
Władysław I Łokietek
Poprzednik
Wacław II
POL województwo brzeskokujawskie IRP COA.svg Książę brzesko-kujawski
1305-1306
POL województwo brzeskokujawskie IRP COA.svg Następca
Władysław I Łokietek
Poprzednik
Wacław II
Party per pale demo.svg Książę opawski
1305-1306
Party per pale demo.svg Następca
Mikołaj I