Waiśeszika

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Waiśeszika – klasyczny system filozofii indyjskiej (zaliczany do grup astika i sat darśana). Waiseszika skupiała się na zagadnieniach metafizycznych, spopularyzowała podstawowe kategorie ontologiczne oraz metody klasyfikacji i typologii zjawisk. Za założyciela podaje się Kaṇādę o przydomku Uluka (sowa) z gotry Kaśjapa . Wczesne nauki nawiązują do koncepcji z brahmanów i Upaniszad, jednak wajsieszikowie po V w. byli zazwyczaj związani z śiwaizmem. Cechuje ją silne powinowactwo do systemu njai.

Doktryna[edytuj | edytuj kod]

Wajsieszikowie

  • głosili potrzebę zrozumienia struktury świata i poznania rozróżniającego wiśesza, będącego środkiem na usunięcie cierpienia i osiągnięcie wyzwolenia, od karmana i samsary.
  • podkreślali rolę prawa moralnego dharma.
  • wierzyli w ponadzmysłową percepcje uzyskiwaną poprzez praktyki jogicznego skupienia. Dzięki zachodzącemu wtedy szczególnemu stanowi manasu (umysłu) , atman (dusza) postrzegał sam siebie.
  • używali pojęć buddhi (podstawowa funkcja uświadamiania, poznanie), awidja (niewiedza), samskara (ukryta dyspozycja karmiczna), dryszta, arszadźńana (ponadzmysłowe poznanie ryszich (mędrców)),
  • głosili cykliczny charakter czasu : od maha juga dzielącej sie na cztery jugi, poprzez kalpę (eon) do dnia Brahmy - gdy miało miejsce istnienie swiata, a następnie maha pralai (całkowity rozpad), po której Iśwara inicjował powstawanie świata kolejny raz .
  • rozwinęli argumentacje na istnienie Iśwary (Boga) , w odpowiedzi na ataki niebramińskich szkół nastika. Twórcę i Pana świata opisywały cechy : wszechwiedza sarwadźńana, wszechmoc aiśwarja, nieskończoność ananta, dobre motywacje, pragnienia i działania.

Przedstawiciele[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr Balcerowicz: Historia klasycznej filozofii indyjskiej. Część pierwsza: początki, nurty analityczne i filozofia przyrody. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2003, s. 307-444, seria: Świat Orientu. ISBN 83-88938-55-X.