Waksmund

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Waksmund
Waksmund
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowotarski
Gmina Nowy Targ
Wysokość 650–700 m n.p.m.
Liczba ludności (2004) 2340
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 34-431
Tablice rejestracyjne KNT
SIMC 0457573
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Waksmund
Waksmund
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Waksmund
Waksmund
Ziemia 49°29′N 20°05′E/49,483333 20,083333
Strona internetowa miejscowości

Waksmundwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Nowy Targ.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Waksmund usytuowany jest w Kotlinie Nowotarskiej u podnóża Gorców[1]. Leży nad rzeką Dunajec w odległości 4 km na wschód od Nowego Targu, przy drodze wojewódzkiej nr 969 Nowy TargNowy Sącz. Od południa graniczy ze wsią Gronków, od wschodu z Ostrowskiem i częściowo z Łopuszną, od północnego wschodu z lasami Kamienicy, od północy z Porębą, od północnego zachodu z Obidową, a od zachodu z miastem Nowy Targ[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Założenie wsi przypisuje się księciu Henrykowi Brodatemu i jego żonie Jadwidze, względnie ich synowi Henrykowi Pobożnemu. Przez stulecia nadawano tu na chrzcie dzieciom głównie imiona Henryk lub Jadwiga.

Historycy podają, że pierwszy kościółek drewniany pod wezwaniem św. Jadwigi w Waksmundzie istniał już w latach XIV wieku, parafia została erygowana w 1350[3]. Na miejscu dzisiejszego Waksmundu istniała osada około 1250 roku pod nazwą Wilcze Pole. Nazwa Waksmund (dawniej Wachszmuuth, Waxmund) pojawiła się po osiedleniu kolonistów niemieckich na prawie magdeburskim przed rokiem 1334-38. 7 marca 1334 Benedykt – syn Henryka, sołtysa ze Starego Cła – otrzymał z rąk Kazimierza Wielkiego przywilej. Najstarszymi rodami w Waksmundzie były rodziny Waksmundzkich, Żegotków, Cyrwusów, Szpilków i Cesaczy. Waksmund wsławił się już kilkadziesiąt lat po założeniu wysyłając na wojnę po Grunwaldem 5 uzbrojonych mężczyzn, za co wieś w ramach uznania króla Władysława Jagieły dostała polanę, nazwaną później Waksmundzką, wraz z lasem na terenie Tatr.

Warunki przyrodnicze[edytuj | edytuj kod]

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Zauważalny silny wpływ klimatu górskiego. Średnia wieloletnia temperatura powietrza wynosi 5,6 °C. Średnie wieloletnie temperatury stycznia utrzymują się między – 4 a – 8 °C natomiast w lipcu średnia temperatura – między 14 a 16,5 °C. W okresie wegetacji od kwietnia do października średnia temperatura równa jest 10,6 °C. Roczna amplituda temperatur powietrza to średnio 22 °C. Maksymalna temperatura zanotowana w Waksmundzie to 33 °C, minimalna: -49 °C (1928/29), co jest nieoficjalnym rekordem Polski. Kotlina Nowotarska jest zastoiskiem mrozowym. Obserwowane jest tu również zjawisko inwersji temperatury. Średnia wieloletnia sumy opadów atmosferycznych dla wsi Waksmund to ok. 800 mm. (min. 620 mm, max. 1170 mm) Opady atmosferyczne pomiędzy listopadem a kwietniem 350 – 400 mm, natomiast między majem a październikiem 600 – 700 mm. Roczne sumy opadów (między 900 -1200 mm) stosunkowo wysokie, należy jednak wziąć pod uwagę, że w półroczu chłodnym są to głównie opady śniegu. Pokrywa śnieżna utrzymuje się ok. 120 dni (średnio 111 dni), tj. stosunkowo długo i w Polsce tylko na terenie Tatr śnieg zalega dłużej. Przeważają wiatry z kierunku południowo-wschodniego i południowego. Kierunki południowe są źródłem największych prędkości wiatrów. Szczególnie silne są wiatry typu fenowego (wiatr halny), zwłaszcza zimą i wiosną. Średnie roczne zachmurzenie waha się w granicach 60-65%. Teren Waksmundu należy do XXI Dzielnicy Karpackiej rolniczo-klimatycznej wyróżnionej przez Gumowskiego. W związku z niską średnią temperaturą i dużą liczbą dni zalegania pokrywy śnieżnej okres wegetacji roślin trwa tylko 189-190 dni, gdy dla Polski środkowej 200-210 dni. Okres wegetacyjny na tym terenie rozpoczyna się pomiędzy 25 marca a 5 kwietnia a trwa do początku listopada. Ostatnie wiosenne przymrozki występują około 20 maja a najpóźniejsze około 20 czerwca. Temperatury poniżej -2 °C notuje się nawet w maju i czerwcu. Najwcześniej przypadające przymrozki jesienne występują około 20 sierpnia, późniejsze około 15 września. Ilość dni przymrozkowych to około 150, mroźnych ponad 8.

Ukształtowanie terenu[edytuj | edytuj kod]

Waksmund leży w najszerszej części Kotliny Orawsko-Nowotarskiej. Główna cechą rzeźby terenu jest występowanie form akumulacyjnych przeobrażonych erozyjnie. Teren pofałdowań kenozoicznych tzw. alpidów. Skały osadowe pochodzące z ery kenozoicznej, okresu trzeciorzędowego, oligocenu i eocenu. Są to głównie łupki i piaskowce oraz w niewielkie mierze piaski, y i margle z holocenu powstałe w wyniku sedymentacji fliszowej. Na wysokości ok. 650 – 700 m n.p.m. zalegają utwory neogeńskie. W okresie najstarszego zlodowacenia Tatr (Mindel) zasypanie kotliny sięgało 70-90 m nad korytem Dunajca. Z okresu tego przetrwały żwiry jedynie na Waksmundzkiej Górze. W drugim okresie glacjalnym (Riss) zasypanie kotliny było mniejsze, pozostałością jest masa skalno-osadowa ciągnąca się od Waksmundu do Łopusznej. Od strony północnej znajdują się Gorce. Główną cechą rzeźby górskiej są promieniście rozbiegające się grzbiety i doliny od Turbacza. Dolne stoki nad Waksmundem posiadają gęsty zespół wcisów. Jest to teren o wysokości między 500 a 700 m n.p.m., pagórkowaty.

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Na terenie wsi i w jej pobliżu występują gleby bielicowe, brunatne a po obu stronach Dunajca mady. Procentowy udział powierzchni tych gleb w powierzchni użytków rolnych przedstawia się następująco:

Gleby bielicowe powstały z glin średnich pylastych i piaszczystych, przeważnie podścielonych gliną ciężką. Są to gleby kwaśne, o słabej zasobności w fosfor i potas oraz mało korzystnych stosunkach wodno-powietrznych. Gleby brunatne należą do podtypu wyługowanych i kwaśnych, gdyż powstały ze zwietrzałych skał o spoiwie niewęglanowym. Z mad na terenie Waksmundu dominują powierzchniowo mady brunatne. Istniejące w Waksmundzie i okolicy gleby glejowe są nanosami rzecznymi. Gleby wykorzystywane rolniczo tutaj to gleby klasy V i VI. Powierzchnia wsi wynosi 1515 ha, w tym ok. 37% lasów. Użytki rolne zajmują powierzchnię 590 ha w tym grunty orne – 230 ha.

Wody[edytuj | edytuj kod]

Przez Waksmund przepływa rzeka Dunajec, która jest prawym dopływem Wisły. Stan wód rzecznych i podziemnych zmieniają się okresowo, zależą od natężenia opadów i temperatury powietrza. Maksimum wiosenne wywołane jest roztopami śniegu, a letnie dużymi opadami deszczu. Najniższy poziom wód obserwowany jest w okresie jesienno-zimowym. Dunajec jest rzeką o zasilaniu śnieżno-deszczowym więc i brak opadów powoduje opadanie stanu wody, a obfite deszcze – powodzie. Duże wezbrania wód Dunajca występują średnio co 4-6 lat, a groźne co 8-10 lat. Największa powódź nawiedziła Waksmund w 1934 roku. Poziom wody wzrósł o 367 cm, a wzrost fali wyniósł 30 cm/godz. Wieś była 4 dni pod wodą, na Podhalu zalana była powierzchnia 5100 ha. Ostania powódź, w 1997 roku była bardzo gwałtowna, ale trwała krócej. Wyrządziła bardzo duże szkody. Została zalana większość wsi o jednego "brzyzku" do drugiego czyli stromych obniżeń od strony Gorc i południowej, stanowiące granice starorzecza Dunajca. Pod wodą były cała "Zawoda" – ul. Długa, okolice kościoła z ul. Nadwodnią i Kościelną, cześć cmentarza, prawie cała Rówień i ulica Nowotarska od ul. Kościelnej w stronę Ostrowska. Były też lokalne podtopienia spowodowane przez potoki i niewydolną kanalizację burzową. Według znaku na kościele stan wody był wyższy niż w roku 1934.

Wody na terenie Waksmundu są zmineralizowane, średniotwarde. Wody podziemne należą do Ia i Ib klasy wód. Studnie na terenie wsi mają stosunkowo dużą wydajność jednostkową, jest to średnio 10-30m³/h. Wody Dunajca, jeśli chodzi o czystość należą do pozaklasowych. O niskiej jakości wód Dunajca na odcinku Waksmundu decydują wysokie wskaźniki zawiesiny ogólnej, poziom pH oraz duża ilość bakterii E. coli. Wody te przyjmuje oczyszczalnia wód w Łopusznej. W 1999 roku na rzece Dunajec w Waksmundzie wybudowano w miejsce uszkodzonego powodzią, nowy most łączący północną część wsi z częścią południową. Korzystając ze środków Unii Europejskiej postawiono w bezpośrednim sąsiedztwie mostu elektrownię wodną o mocy 300kW.

Flora[edytuj | edytuj kod]

Zaobserwowano strefowość komponentów środowiska, konsekwencją której jest duża różnorodność gatunkowa szaty roślinnej. Nad wsią, na stokach Gorców dominuje las, który częściowo został zasadzony po II wojnie światowej. W piętrze podgórskim jest on mieszany, iglasto-liściasty, wyżej iglasty, głównie świerkowy. Świerk tworzy tutaj drzewostany zwarte, stąd poszycie i runo są ubogie. Wśród lasów występują polany łąkowe, bogate gatunkowo, choć ich skład został zmieniony przez działalność człowieka. Nad Dunajcem dominuje roślinność łęgowa z zaroślami olszynowymi i wierzbowymi. Najbliżej położonym parkiem jest Gorczański Park Narodowy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  2. Dookoła Tatr. Mapa 1:100 000. Sygnatura, 2003. ISBN 978-83-87873-44-8.
  3. Strona Archidiecezji Krakowskiej.