Walenty Wańkowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Walenty Wańkowicz
Walenty wankowicz.jpg
Walenty Wańkowicz, Autoportret, przed 1840
Imiona i nazwisko Walenty Wilhelm Wańkowicz
Data i miejsce urodzenia 14 lutego 1799
Kałużyce
Data i miejsce śmierci 12 maja 1842
Paryż
Dziedzina sztuki malarstwo
Styl klasycyzm
romantyzm
Ważne dzieła Portret Adama Mickiewicza na Judahu skale
Muzeum artysty Dwór Wańkowiczów w Mińsku
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Walenty Wilhelm Wańkowicz herbu Lis (ur. 14 lutego 1799 w Kałużycach, zm. 12 maja 1842 w Paryżu) – malarz, przedstawiciel klasycyzmu i romantyzmu, członek wileńskiej szkoły malarskiej[1].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Walenty Wańkowicz urodził się w Kalużycach nad Uszą w rodowym majątku Wańkowiczów w powiecie ihumeńskim, w ówczesnej guberni mińskiej. Był synem Melchiora Wańkowicza, sędziego mińskiego, i Scholastyki z Goreckich herbu Dołęga, siostry Antoniego Goreckiego. Naukę rozpoczął w 1811 w przyszłej Akademii Połockiej[2], gdzie wykładowcą architektury cywilnej, wojskowej i rysunku był Jakub Pesling[1], i którą ukończył z wyróżnieniem w 1817. Od 1818 studiował na Cesarskim Uniwersytecie Wileńskim, na Wydziale Literatury i Sztuk Pięknych[3], pod kierunkiem Jana Rustema i (do 1820) Jana Damela. W latach 1825–1828 kontynuował studia w Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu pod kierunkiem Aleksieja Jegorowa i Wasilija Szebujewa, wychowanków tejże Akademii[1][4]. W latach 1827–1828 namalował słynny portret Adama Mickiewicza, z którym się przyjaźnił. W Petersburgu Wańkowicz namalował też portrety m.in. Aleksandra Puszkina (obraz zaginiony), Melchiora Wańkowicza, ojca artysty, Marii Szymanowskiej, Antoniego Goreckiego. W uznaniu dorobku artystycznego Wańkowicza senat Akademii przyznał mu w 1832 tytuł członka akademii[5][1].

W 1829, po powrocie z Petersburga, Wańkowicz osiadł w Ślepiance Małej. W Mińsku Litewskim prowadził pracownię z Janem Damelem, często też wyjeżdżał do Wilna. W tym czasie namalował m.in. dwa portrety Andrzeja Towiańskiego, pod silnym wpływem którego pozostawał, i Karoliny Towiańskiej; wizerunki obojga wykonał również w miniaturze. Portretował też rodziców Towiańskiego, Ferdynanda Gutta, szwagra Towiańskiego, i jego żonę[5] (wszystkie zaginęły w 1944[1]). W 1834 namalował alegoryczny całopostaciowy portret Napoleona Bonapartego Napoleon przy ognisku.

Wujem Walentego Wańkowicza był polski poeta emigracyjny Antoni Gorecki.

Wańkowicz pochowany został na cmentarzu Montmartre.

Muzeum[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Dwór Wańkowiczów w Mińsku.

W 2000 roku[6] w Mińsku, w dawnym dworze Wańkowiczów otwarto muzeum poświęcone artyście. Ponieważ budynek w czasach ZSRR pełnił funkcje mieszkalne, nie zachowały się żadne elementy wnętrza z epoki. Większość eksponatów, w tym obrazy Wańkowicza, zostały wypożyczone z muzeów w Warszawie[7].

Przynależność kulturowa[edytuj | edytuj kod]

Z dziedzictwem kulturowym Walentego Wańkowicza identyfikują się zarówno Polacy, jak i Białorusini. Liczna polska literatura fachowa z dziedziny historii kultury i sztuki opisuje malarza jako artystę polskiego. Są to m.in. Dzieje kultury polskiej Aleksandra Brücknera, Nowoczesne malarstwo polskie 1764-1939 Tadeusza Dobrowolskiego, Malarstwo polskie Stefana Kozakiewicza oraz Dzieje Polski porozbiorowe (1795–1921) Mariana Kukiela[8][2][5][1][9]. Niektóre białoruskie opracowania opisują jednak Walentego Wańkowicza jako artystę o białoruskich korzeniach i z pogranicza kultur, związanego także z kulturą Białorusi. Autorzy książki pt. „Historyja biełaruskaha mastactwa” określili go jako twórcę, który wpisał jasną stronę do historii białoruskiego malarstwa pierwszej połowy XIX wieku[10]. „Encykłapiedyja historyi Biełarusi” stwierdza, że artysta pochodził ze starodawnego białoruskiego rodu Wańkowiczów, a jego twórczość związana jest z życiem artystycznym Białorusi, Litwy i Polski[11]. Polski reportażysta-podróżnik Marek A. Koprowski uważa, że ekspozycja o Wańkowiczu w muzeum w Mińsku urządzona została tak, by sugerować, że był on artystą białoruskim. Koprowski określa „białorutenizację” malarza mianem dziwnej i sztucznej. Jego zdaniem Wańkowicz w swojej twórczości nie czerpał nawet inspiracji z białoruskich motywów, natomiast to, że tworzył on na ziemi należącej obecnie do Białorusi nie znaczy, że można go przypisywać do białoruskiej kultury[7].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Stefan Kozakiewicz: Malarstwo polskie. T. 3: Oświecenie, klasycyzm, romantyzm. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Auriga”, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe w Warszawie, 1976, s. 60–63, 287–288.
  2. 2,0 2,1 Aleksander Brückner: Dzieje kultury polskiej. T. 4: Dzieje Polski rozbiorowej : 1795 (1772)–1914. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 297, 402. ISBN 83-214-0861-3.
  3. Daniel Beauvois: Szkolnictwo polskie na ziemiach litewsko-ruskich 1803–1832. T. 1: Uniwersytet Wileński. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1991, s. 255. ISBN 83-228-0214-5.
  4. Wojsław Molè: Sztuka rosyjska do roku 1914. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1955, s. 233–234.
  5. 5,0 5,1 5,2 Tadeusz Dobrowolski: Nowoczesne malarstwo polskie 1764-1939. T. 1. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1957, s. 192–194.
  6. Dom Wańkowiczau. Kultura i mastactwa pierszaj pałowy XIX st. Minsk.
  7. 7,0 7,1 Ślady polskiego Mińska. W: Białoruś. Uparte... s. 216.
  8. Aleksander Brückner: Dzieje kultury polskiej. T. 3: Czasy nowsze do roku 1831. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 569, 674. ISBN 83-214-0861-3.
  9. Marian Kukiel: Dzieje Polski porozbiorowe (1795–1921). London: Puls Publications, 1993, s. 210. ISBN 1-85917-009-9.
  10. Mastactwa kanca XVIII – pierszaj pałowy XIX st.. W: Historyja... s. 71.
  11. Encykłapiedyja... s. 218.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]