Walery Eljasz-Radzikowski
| Walery Eljasz-Radzikowski | |
 |
|
| Imiona i nazwisko | Jan Kanty Walery Eljasz-Radzikowski |
| Data i miejsce urodzenia | 13 września 1840 Kraków |
| Data i miejsce śmierci | 23 marca 1905 Kraków |
| Narodowość | polska |
| Dziedzina sztuki | malarstwo |
| Styl | realizm |
| Ważne dzieła | Bitwa pod Racławicami, Śmierć Stanisława Żółkiewskiego |
 Galeria w Wikimedia Commons |
|
Jan Kanty Walery Eljasz-Radzikowski (używał imienia Walery) (ur. 13 września 1840[1] w Krakowie, zm. 23 marca 1905 w Krakowie) – polski malarz, popularyzator Tatr i Zakopanego, współzałożyciel Towarzystwa Tatrzańskiego, autor przewodników tatrzańskich. Posługiwał się herbem Ogończyk, pochodził jednak z rodziny mieszczańskiej, która do tego herbu nie miała prawa[2]. Był pierwszym z gości, który wybudował sobie w Zakopanem letnią rezydencję (1877).
Spis treści |
Rodzina [edytuj]
Był synem Wojciecha Eljasza (1814–1904), malarza, autora prac o tematyce religijnej i Tekli z Krzyżanowskich, starszym bratem Władysława Eljasza (rzeźbiarza) i Marii Eljaszówny (malarki i hafciarki). Syn Walerego (z małżeństwa z Natalią z Nyczów) Stanisław Eljasz-Radzikowski był lekarzem, malarzem, badaczem Tatr i Podhala. Rodzina używała zamiast nazwiska Radzikowski przydomku „Eljasz”, który przyjął pradziad Walerego oraz konfederat barski Wojciech Radzikowski, aby uniknąć prześladowań politycznych po upadku powstania[3]. Walery powrócił do nazwiska Radzikowski dopiero po dwóch pokoleniach, jednak używał go wraz z przydomkiem Eljasz. Odrzucił go całkowicie dopiero syn Walerego, również malarz Stanisław Radzikowski, który powrócił do prawdziwego rodzinnego nazwiska[4].
Biografia [edytuj]
Nauki początkowe Walery Eljasz pobierał w Szkole Wydziałowej św. Barbary, a później w Gimnazjum św. Anny. W 1856 roku ukończył Wyższą Szkołę Realną działającą przy Instytucie Technicznym. Studiował malarstwo w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie pod kierunkiem Władysława Łuszczkiewicza. Jego rysunki zostały wyróżnione na drugiej Wystawie Publicznej w roku 1856. W roku 1858 na Wystawie Szkoły Sztuk Pięknych rysunki artysty wyróżnił jako „najpierwsze” recenzent oraz profesor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie – Jan Nepomucen Bizański.
Radzikowski naukę kontynuował w monachijskiej Akademii Sztuk Pięknych. W okresie powstania styczniowego pełnił w Monachium specjalną misję zleconą przez powstańczy Rząd Narodowy.
Twórczość artystyczna [edytuj]
Już w 1858 roku Radzikowski rozpoczął realizację projektu odtworzenia historii ubiorów w Polsce oraz krajach sąsiednich. Materiały zebrane przez niego w latach 1858–1904 pt. Ubiory w Polsce, materiały do dziejów ubiorów X–XVIII w. znajdują się w Muzeum Narodowym w Krakowie[5]. Na ich podstawie opracowywał swoje rysunki, obrazy historyczne, a także książki dotyczące ubiorów oraz umundurowania wojsk polskich. Jego rysunki opublikowano w wielu książkach dotyczących historii oraz etnografii. W latach 1899–1905 wydrukowane zostały m.in. w serii Ubiory w Polsce i u sąsiadów czy Wojsko polskie Kościuszki. Był również badaczem historii sztuki, a zwłaszcza specjalistą w zakresie kostiumologii. W 1862 r. wydał w Krakowie książkę pod tytułem Ubiory ludu w dawnej Polsce.
Malował głównie widoki zabytków Krakowa, obrazy o tematyce historycznej, krajobrazy Tatr. W czasie studiów wraz z kolegami (m.in. z Aleksandrem Kotsisem) podejmował wycieczki plenerowe, podczas których malował szkice, pejzaże oraz krajobrazy. Tworzył nie tylko na płótnie, ale również na naturalnym podłożu, np. obraz Matki Boskiej Skalskiej na wapiennej ścianie w Dolinie Mnikowskiej. Należał także do pierwszych fotografów tatrzańskich.
Dzieła [edytuj]
Rysunki i obrazy [edytuj]
- Bitwa pod Racławicami – 1862,
- Zdobycie Wolmaru na Szwedach – 1865,
- Hetman Czarniecki zachęca Polaków – 1866,
- Mikołaj Kopernik na łożu śmierci – 1869,
- Polichromia w kościele parafialnym w Chochołowie – 1871,
- Śmierć Stanisława Żółkiewskiego.
Książki [edytuj]
- Ubiory ludu w dawnej Polsce, Kraków 1862,
- Illustrowany przewodnik do Tatr, Pienin i Szczawnic, Kraków 1870.
Książki ilustrowane przez Radzikowskiego [edytuj]
- Illustrowany przewodnik do Tatr, Pienin i Szczawnic, 1870,
- Szkice z podróży w Tatry, 1874,
- Ubiory w Polsce i u sąsiadów, 1879–1899,
- O nazwie Morskiego Oka w Tatrach, 1884,
- Konik Zwierzyniecki, 1898,
- Wspomnienie o schroniskach nad Morskim Okiem, 1903.
Przypisy
- ↑ Wiesław A. Wójcik. Kiedy naprawdę urodził się Walery Eljasz?. „Tatry. TPN”. 1(15), s. 102–103, zima 2006. Zakopane: Tatrzański Park Narodowy. ISSN 0867-4531.
- ↑ Jan Reychman, Peleryna, ciupaga i znak tajemny. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1976.
- ↑ Maciej Pinkwart: Zakopiańskim szlakiem Walerego i Stanisława Eljaszów. Warszawa-Kraków: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1988, s. 9–10. ISBN 83-7005-167-7
- ↑ Andrzej Szpakowski, Walery Eliasz Radzikowski, Muzeum Historyczne miasta Krakowa, Kraków 1960.
- ↑ Andrzej Szpakowski, Walery Eliasz Radzikowski, Muzeum Historyczne miasta Krakowa, Kraków 1960, str. 66
Bibliografia [edytuj]
- Andrzej Szpakowski, Walery Eljasz Radzikowski, Muzeum Historyczne Miasta Krakowa 1960.
- Ziemia. Ilustrowany Miesięcznik Krajoznawczy tom XXVI, numer 9–10, Warszawa 1947, str. 192
