Walki o Rawicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy powstania wielkopolskiego z lat 1918-1919. Zobacz też: inne powstania wielkopolskie.
Walki o Rawicz
Powstanie wielkopolskie 1919.jpg
Powstańcy wielkopolscy w okopach,
Czas 9 lutego 1919
Miejsce Wielkopolska
Terytorium Polska
Przyczyna dążenia niepodległościowe Polaków
Wynik zwycięstwo powstańców, przyłączenie Wielkopolski do II Rzeczypospolitej
Strony konfliktu
Polska Naczelna Rada Ludowa Niemcy Republika Weimarska
Dowódcy
Stanisław Taczak, ppor. Ignacy Busza,
Siły
ok. 2100 powstańców ok. 2500 żołnierzy
Multimedia w Wikimedia Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Walki o Rawicz zbrojne wystąpienia polskich mieszkańców Wielkopolski południowej przeciwko państwu niemieckiemu wkrótce po zakończeniu I wojny światowej.

Powstanie wielkopolskie wybuchło 27 grudnia 1918 w Poznaniu. Przed wybuchem powstania niektóre gminy już wcześniej zniosły władzę niemiecką. Powstańcy w krótkim czasie opanowali Wielkopolskę z wyjątkiem północnych i południowo-zachodnich jej rubieży. Do 5 stycznia powstancy opanowali: Czarnków, Jutrosin, Kruszwicę, Miejską Górkę, Strzelno, Wolsztyn, okrążyli Rawicz. Dla południowej części Wielkopolski na wniosek Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu utworzono 10 listopada 1918 Powiatową Radę Ludową w Rawiczu. Członkiem Rady był m. in. Ignacy Busza - zastępca komisarza Straży Ludowej, późniejszy dowódca powstania w Rawickiem. Rada prowadziła działalność polityczną i propagandową . Wybuch powstania w Rawickiem zapoczątkowało wystąpienie ludności w Miejskiej Górce 5 stycznia 1919. Dowództwo powstania podjęło decyzję zdobycia powiatowego Rawicza. Rawicz leżał w polu działania wielkopolskiego Frontu Południowego - dowódca Frontu ppor. Władysław Wawrzyniak. Dwie bitwy, stoczone w dniach 3/4 luty, 5/6 luty o Rawicz, zakończyły się niepowodzeniem. Siły powstańcze na Froncie Południowym liczyły ok. 2100 powstańców. Niemcy mieli w Rawiczu ok. 2,5 tys. żołnierzy, na wielkopolskim Froncie Południowym: cały garnizon leszczyński, 6 pułk grenadierów poznańskich, 1 pułk grenadierów wrocławskich, 1 i 4 pułk ułanów w Miliczu. Dysponowali także pociagiem pancernym, patrolujacym trasę Leszno - Rawicz, oraz samolotem obserwacyjnym. Łącznie siły niemieckie w rejonie Frontu to ok. 15 tys. żołnierzy. Walki toczyły się w sąsiedztwie miasta, w okolicach Sarnowy, Słupi Kapitulnej, Zielonej Wsi. Dębna Polskiego. Powstancy byli w okopach blisko miasta, jak mówią historycy widzieli jego zabudowania, słyszeli dźwięk dzwonów, jednak Rawicz do końca Powstania Wielkopolskiego pozostawał pod zarządem niemieckim. 19 lutego 1919 zawarto zawieszenie broni w walkach o Rawicz.

Nie opanowanie przez powstańców centrum powiatu rawickiego - Rawicza, nie zaprzestało walk wokół Rawicza na Froncie Południowym. Walki toczyły sie w takich miejscowościach jak: Bojanowo, Kąkolewo, Poniec, Miejska Górka, Gościejowice, Słupia, Sowiny. 9 lutego udało się zatrzymać Niemców na wschód od Trzciela, 10 lutego zatrzymano atak niemiecki którego celem było przebicia pierścienia okrążenia pod Rawiczem, 10 lutego miała też miejsce krwawa bitwa o Słupię.

Powstanie zakończyło się 16 lutego 1919 r. rozejmem w Trewirze, który rozszerzał na front powstańczy zasady rozejmu kończącego I wojnę światową z 11 listopada 1918. Obszary opanowane przez powstańcow do 28 czerwca 1919 r. zostały przyznane Polsce, w tym południowe połacie Wielkopolski, jednak dopiero po ratyfikacji Traktatu Wersalskiego. W czasie trwania zawieszenia broni, na wniosek Polaków, w Rawiczu Niemcy usunęli dwa pomniki Wilhelma II i Fryderyka II. 16 stycznia 1920 r. żołnierze i ludność niemiecka demonstracyjnie wyjechali z Rawicza do Wrocławia. 17 stycznia w Rawiczu pojawili się ułani polscy. 17 stycznia 1920 r. po wejściu w życie Traktatu Wersalskiego, miasto Rawicz znalazło się ponownie w granicach Rzeczypospolitej.

W cześć powstania w Rawickiem w 1926 r. odsłonięto w Rawiczu Pomnik Żołnierza (zwany przed wojną "pomnikiem powstańców") u którego stóp , na granitowej płycie umieszczono napis "Bojownikom powstań narodowych o wolna i niepodległą Polskę". Pomnik ten w czasie II wojny okupant zniszczył. Został on odrestaurowany w 1980 r. Na cmentarzy komunalnym w Rawiczu w 1947 r. odsłonięto odbudowany obelisk (także zniszczony w czasie wojny) z napisem " Wyrazy hołdu dla spoczywających tu Powstańców Wielkopolskich z r. 1918 - 19, żołnierzy Wojska Polskiego i byłych więźniów politycznych walczacych o wolność Ojczyzny". Na terenie powiatu rawickiego w takich miejscowościach jak: Miejska Górka, Słupia Kapitulna, Golejewko, Zielona Wieś, Zakrzewo, Pakosław, Jutrosin, Szymanów i inne, jest wiele pomników, tablic pamiątkowych, mogił zbiorowych i indywidualnych upamiętniajacych walki powstańców wielkopolskich.

Walki o Rawicz i okoliczne miejscowości w Powstaniu Wielkopolskim 1918-19 roku upamiętniono na jednej z tablic na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem "RAWICZ 9 II 1919"

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Powstanie wielkopolskie, Wielkopolski Krzyż Powstańczy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zbigniew Pilarczyk, Powstanie Wielkopolskie 1918/19 na ziemi rawickiej, Rawicz 1999.
  • Józef Urbanowicz (red), Mała Encyklopedia Wojskowa, wyd. MON Warszawa 1971