Wanda Rutkiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wanda Rutkiewicz
Wanda Rutkiewicz
Data i miejsce urodzenia 4 lutego 1943
Płungiany
Data i miejsce śmierci 13 maja 1992
Kanczendzonga
Zawód elektronik,
himalaistka,
alpinistka
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Wanda Rutkiewicz w Wikicytatach

Wanda Rutkiewicz-Błaszkiewicz (ur. 4 lutego 1943 w Płungianach, zm. 13 maja 1992 na stokach Kanczendzongi w Himalajach) – polska alpinistka i himalaistka, z zawodu elektronik, jedna z najbardziej znanych Polek światowego himalaizmu. Jako trzecia kobieta na świecie i pierwsza Europejka stanęła na Mount Everest, najwyższym szczycie Ziemi, zaś jako pierwsza kobieta na świecie na szczycie K2.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej z rodzicami i rodzeństwem (miała dwóch braci – Jurka i Michała oraz siostrę Ninę) przyjechała do Łańcuta, a potem do Wrocławia. Maturę zdała w II Liceum Ogólnokształcącym we Wrocławiu, studiowała na Politechnice Wrocławskiej, z dyplomem inżyniera-elektronika pracowała w Instytucie Automatyki Systemów Energetycznych. Później przeniosła się do Warszawy, podjęła pracę w Instytucie Maszyn Matematycznych. Jeszcze w czasach licealnych zapowiadała się na świetną siatkarkę, grała w I lidze (nawet kandydowała do gry w reprezentacji Polski).

Pierwsze kontakty ze wspinaniem miała w Rudawach Janowickich, na skałkach koło Janowic Wielkich, w pobliżu Jeleniej Góry. W 1962 roku ukończyła kurs taternicki na Hali Gąsienicowej w Tatrach. W Tatrach wspinała się na wielu klasycznych i bardzo trudnych drogach (lata 60.), m.in. północną ścianą Małego Kieżmarskiego Szczytu czy wariantem "R" na Mnichu (1964). Poprowadziła kilka nowych dróg, m.in. na Koprowym Wierchu.

Po Tatrach były Alpy (od 1964), Pamir, Hindukusz i Himalaje. Należała do Klubu Wysokogórskiego we Wrocławiu, a po 1973 roku do Klubu Wysokogórskiego w Warszawie.

Osiągnięcia Wandy Rutkiewicz stawiają ją w gronie najlepszych himalaistek w historii. O swoich wyprawach i płynących stąd przemyśleniach często pisała w czasopismach o tematyce alpinistycznej. Była zdecydowaną rzeczniczką i zdeterminowaną realizatorką wspinaczkowej samodzielności kobiet. Była też autorką lub współautorką kilku książek.

Zaginęła w 1992 podczas ataku szczytowego na Kanczendzongę. Wraz z Carlosem Carsolio 12 maja o wpół do czwartej wyruszyli w górę z obozu IV na 7950 m. Po dwunastogodzinnej wspinaczce w głębokim śniegu Carsolio stanął na wierzchołku. Schodząc, napotkał Wandę na wysokości ponad 8200 metrów. Mimo braku sprzętu biwakowego zdecydowała się przeczekać noc i kontynuować wejście następnego dnia. Jej ciała nie odnaleziono[1].

Kamień pamiątkowy przy wejściu do II LO we Wrocławiu
Tablica pamiątkowa w Warszawie

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

Alpy[edytuj | edytuj kod]

Himalaje i Karakorum[edytuj | edytuj kod]

Inne góry[edytuj | edytuj kod]

  • 1968 – wschodni filar Trollryggenu w Norwegii z Haliną Krüger-Syrokomską (pierwsze przejście kobiece, siódme w ogóle),
  • 1970 – Pik Lenina (7134 m) w Pamirze, jej pierwszy siedmiotysięcznik,
  • 23 sierpnia 1972 – Noszak (7492 m) w Hindukuszu,
  • 17 marca 1981 – ciężki wypadek na Elbrusie – otwarte złamanie kości udowej po upadku,
  • 1985Aconcagua w Andach południową ścianą w stylu alpejskim.

Zdobyła osiem z czternastu ośmiotysięczników: Mount Everest, Nanga Parbat, K2, Sziszapangmę, Gaszerbrum II, Gaszerbrum I, Czo Oju i Annapurnę.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Książki i publikacje[edytuj | edytuj kod]

Była autorką i współautorką filmów i książek alpinistycznych:

  • "Gdybyś przyszedł pod tę ścianę" (1986),
  • "Nanga Parbat 85" (1986),
  • "Requiem" (1987),
  • "Ludzie na Baltoro" (1988),
  • "Kobiety śniegu" (1990) film z wyprawy na Gaszerbrum I.
  • "Zdobycie Gasherbrumów", Sport i Turystyka, Warszawa 1979, ISBN 83-217-2255-5.
  • "Na jednej linie", Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1986, ISBN 83-03-01407-2.
  • "Karawana do marzeń", At Publications, Kraków 1994, ISBN 0-9521421-6-3.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • "Więcej o Rutkiewiczowej" – pyta Barbara Rusowicz, Joanna Bandurska; Wanda Rutkiewicz odpowiada, Wyd. Toruń "Comer", 1997.
  • "Wszystko o Wandzie Rutkiewicz: wywiad Barbary Rusowicz", Wyd. Toruń, Piła "Comer & Ekolog", 1992 ISBN 83-85149-03-1.
  • "Karawana do marzeń" Rutkiewicz, Wanda; szczegóły
  • "Na jednej linie" Rutkiewicz, Wanda; szczegóły
  • "Zdobycie Gasherbrumów" Rutkiewicz, Wanda + (red.); szczegóły
  • "Uciec jak najwyżej. Nie dokończone życie Wandy Rutkiewicz", Ewa Matuszewska, Wydawnictwo Iskry 2001.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • Po śmierci Wandy Rutkiewicz polski profesor uniwersytecki, naukowiec i poeta, Zbigniew Jara, napisał wiersz pt. Niepokonana zadedykowany himalaistce, który został opublikowany w miesięczniku „Góry i Alpinizm”[5][6].
  • Pośmiertnie w 1994 jako jedna z trzech pierwszych osób Wanda Rutkiewicz została odznaczona Medalem im. Króla Alberta I, przyznawanym za wyjątkowe zasługi górskie przez King Albert Memorial Foundation[4].
  • Jest patronką szkół w Polsce. Są to w Warszawie: Zespół Szkół nr 2: Szkoła Sportowa nr 300 i Gimnazjum nr 117, we Wrocławiu Gimnazjum nr 23 i Szkoła Podstawowa nr 58, w Łodzi Gimnazjum nr 40, gminny Zespół Szkół w Janowicach Wielkich, Zespół Szkół w Rząsce.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Janusz Kurczab: Leksykon polskiego himalaizmu. Warszawa: Agora SA – Biblioteka Gazety Wyborczej, 2008, s. 110-111, seria: Polskie Himalaje. ISBN 978-83-7552-383-6.
  2. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.

Przypisy

  1. Wojciech Tochman: Siedem razy siedem, w: Wysokie obcasy: Portrety. Warszawa: W.A.B, 2000, s. 22-23. ISBN 83-88221-46-9.
  2. PAP: Adam Bielecki zdobył szczyt K2. Rzeczpospolita, 31 lipca 2012. [dostęp 2013-03-22].
  3. PAP: Wyprawa na K2: Polscy alpiniści zeszli do bazy. Sportowe Fakty, 1 sierpnia 2012. [dostęp 2013-03-22].
  4. 4,0 4,1 4,2 Wanda Rutkiewicz. 3pdh.pruszkow.zhp.pl. [dostęp 2011-10-24].
  5. Pierwsze skrzypce (pol.). forumakad.pl. [dostęp 2013-07-29].
  6. Od materii do metafizyki (pol.). biblioteka.sanok.pl, 2013-06-22. [dostęp 2013-07-29].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]