Waran z Komodo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Waran z Komodo (Smok z Komodo)
Varanus komodoensis[1]
Ouwens, 1912
Waran z Komodo (Smok z Komodo)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada gady / zauropsydy
Rząd łuskonośne
Podrząd Autarchoglossa
Rodzina waranowate
Rodzaj Varanus
Gatunek waran z Komodo
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Waran z Komodo (Varanus komodoensis) – gatunek gada z rodziny waranów nazywany smokiem z Komodo. To największa współcześnie żyjąca jaszczurka. Odkryta w 1910 r. Aby ją chronić, założono w 1980 r. Park Narodowy Komodo.

Opis 
Głowa duża i szeroka, szyja gruba i masywna, baryłkowaty tułów, ogon gruby u nasady, a w dalszej części bocznie spłaszczony, równy połowie długości ciała. Szeroka szczęka uzbrojona w 60 zębów. Ciało pokryte ziarnistymi łuskami. Grzbiet ciemnobrązowy, pokryty czarnymi plamkami.
Rozmiary 
Długość do 2,5-3,0 m (rekord – 3,65 m)
Masa ciała ok 79-90 kg (dorosły samiec na wolności).
Samice są mniejsze od samców.
Biotop 
Tereny z roślinnością krzewiastą i zadrzewione.
Pokarm 
Większe kręgowce, głównie ptaki i ssaki (konie, bawoły wodne, świnie, jelenie, kangury) odnotowano także kilka śmiertelnych ataków na ludzi, warany są także kanibalami. Warany z Komodo nie mają wrogów naturalnych w ogniwie pokarmowym, jedynym zagrożeniem dla młodych waranów są dorosłe osobniki.
Zachowanie 
Aktywny w dzień, a noc spędza w wygrzebanych przez siebie norach. Poluje z zasadzki, do upatrzonej zdobyczy zakrada się od tyłu. Atakując mniejszą zdobycz, może rzucić się wprost do jej szyi; większą ofiarę (np. jelenia czy dziką świnię) stara się powalić na ziemię (m.in. przy użyciu potężnego ogona, którego siła uderzenia równa się sile 2 ton), a następnie rozedrzeć na strzępy lub doprowadzić do jej wykrwawienia. Badania wykazały, że w ślinie warana żyje ok. 50 różnych szczepów bakterii, rozwijających się dzięki resztkom mięsa pozostającym między zębami warana; sugerowano, że bakterie te przy ukąszeniu dostają się do krwi zaatakowanego zwierzęcia, powodując infekcję prowadzącą do śmierci ofiary. Z drugiej strony, Fry i in. (2006) odkryli, że inny przedstawiciel rodziny waranów, waran kolorowy, wytwarza prawdziwy jad; twierdzą przy tym, że ukąszenia dwóch innych przedstawicieli tej rodziny – Varanus scalaris i warana z Komodo – wywołują u ukąszonego objawy wskazujące bardziej na działanie jadu niż na infekcję bakteryjną[3]. Późniejsze badanie Frya i współpracowników potwierdziło fakt wytwarzania przez warany z Komodo prawdziwego jadu; autorzy kwestionują też wpływ występujących w ślinie waranów bakterii na śmierć ich ofiar[4]. Na krótkim odcinku waran z Komodo może biec z szybkością do 20 km/h. Potrafi też pływać w pogoni za ofiarą.
Rozmnażanie 
Pomiędzy majem a sierpniem przebiegają gody, a we wrześniu samice składają do wykopanych jam w ziemi po kilkanaście i więcej jaj o długości 12 cm w pergaminowatych osłonkach. Wyklute warany ważą ok. 100 g i mają 40 cm długości. potrzebują ok. pięciu-sześciu lat, by urosnąć do 2 metrów długości, a mogą żyć do ponad 50 lat.
Samice waranów z Komodo prawdopodobnie przy braku samców mogą rozmnażać się partenogenetycznie. Opisano przypadki dwóch samic, które złożyły niezapłodnione jaja – fingerprinting genetyczny potwierdził, że genotyp wyklutych z nich młodych jest identyczny, jak ich matek. Jedna z tych samic później rozmnażała się płciowo[5].
Waran z Komodo – Stare ZOO w Poznaniu
Występowanie 
Na należących do Indonezji wyspach Archipelagu Sundajskiego żyje ok. 6 tysięcy waranów: Komodo (1700), Rinca (1300), Gili Motang (100) i Flores (ok. 2 tys.). Najstarsze znane skamieniałości należące do waranów z Komodo odkryto w osadach z pliocenu w Australii, znane są też z tego kraju z utworów plejstocenu; sugeruje to, że gatunek ten wyewoluował w pliocenie właśnie na tym kontynencie i stamtąd skolonizował niektóre wyspy indonezyjskie[6]. Kręg przedstawiciela tego lub bardzo podobnego gatunku odkryto też w osadach ze środkowego plejstocenu na Jawie[6].
W Polsce warany można było oglądać tylko w jednym miejscu — Starym Zoo w Poznaniu, gdzie mieszkają od 2005 r.[7]

Przypisy

  1. Varanus komodoensis w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Varanus komodoensis. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Bryan G. Fry, Nicolas Vidal, Janette A. Norman, Freek J. Vonk, Holger Scheib, S. F. Ryan Ramjan, Sanjaya Kuruppu, Kim Fung, S. Blair Hedges, Michael K. Richardson, Wayne. C. Hodgson, Vera Ignjatovic, Robyn Summerhayes i Elazar Kochva. Early evolution of the venom system in lizards and snakes. „Nature”. 439, s. 584-588, 2006. doi:10.1038/nature04328 (ang.). 
  4. Bryan G. Fry, Stephen Wroe, Wouter Teeuwisse, Matthias J. P. van Osch, Karen Moreno, Janette Ingle, Colin McHenry, Toni Ferrara, Phillip Clausen, Holger Scheib, Kelly L. Winter, Laura Greisman, Kim Roelants, Louise van der Weerd, Christofer J. Clemente, Eleni Giannakis, Wayne C. Hodgson, Sonja Luz, Paolo Martelli, Karthiyani Krishnasamy, Elazar Kochva, Hang Fai Kwok, Denis Scanlon, John Karas, Diane M. Citron, Ellie J. C. Goldstein, Judith E. Mcnaughtan i Janette A. Norman. A central role for venom in predation by Varanus komodoensis (Komodo Dragon) and the extinct giant Varanus (Megalania) priscus. „Proceedings of the National Academy of Sciences”. 106 (22), s. 8969–8974, 2009. doi:10.1073/pnas.0810883106 (ang.). 
  5. Phillip C. Watts, Kevin R. Buley, Stephanie Sanderson, Wayne Boardman, Claudio Ciofi i Richard Gibson. Parthenogenesis in Komodo dragons. „Nature”. 444, s. 1021–1022, 2006. doi:10.1038/4441021a (ang.). 
  6. 6,0 6,1 Scott A. Hocknull, Philip J. Piper, Gert D. van den Bergh, Rokus Awe Due, Michael J. Morwood i Iwan Kurniawan. Dragon's Paradise Lost: Palaeobiogeography, Evolution and Extinction of the Largest-Ever Terrestrial Lizards (Varanidae). „PLoS ONE”. 4 (9), s. e7241, 2009. doi:10.1371/journal.pone.0007241 (ang.). 
  7. ZOO Poznań - View Page

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Claudio Ciofi "Smok z Komodo" Świat Nauki 5/1999, s. 54-62
  2. Hanna Dobrowolska: Gady. Warszawa: Państwowe Wydaw. Naukowe, 1981. ISBN 83-01-00957-8.
  3. Włodzimierz Juszczyk: Gady i płazy. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1986. ISBN 83-214-0464-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Waran z komodo (Varanus komodoensis Ouwens, 1912) - opis warana z Komodo ze szczegółami dotyczącymi życia w naturze z uwzględnieniem rozmnażania a także ciekawostki