Warcisław I (książę pomorski)

Warcisław I
książę pomorski
Okres panowania	od 1106 do najp. 9 sierpnia 1135
Poprzednik	Świętobor?
Następca	Racibor I
Dane biograficzne
Dynastia	Gryfici
Urodzony	ok. 1091
Zmarł	najp. 9 sierpnia 1135
Ojciec	Świętobor?
Matka	NN
Żona	Heila (Helena)?, Ida?
Dzieci	Bogusław I, Kazimierz I, NN córka, p. Wojsława

Herb rodowy Gryfitów

Warcisław I (ur. ok. 1091, zm. najp. 9 sierpnia 1135) – syn Świętobora? i nieznanej z imienia matki. Pierwszy poświadczony w źródłach, historyczny władca Pomorza Zachodniego z dynastii Gryfitów.

Lata panowania

Krypto-chrześcijaństwo Warcisława I

Warcisław I prawdopodobnie w Merseburgu przyjął chrzest, gdzie przebywał oddany do niewoli saskiej, przez swego ojca (ok. 1105). Praktyka ta była powszechnie stosowana w średniowieczu, celem zapobieżenia dalszych walk pomiędzy zwaśnionymi stronami. Według T. Kantzowa samodzielne rządy po wypędzeniu Świętobora z kraju – książę Warcisław objął w 1106. Ze swoją religią książę nie obnosił się wobec podległej mu ludności. Nie mógł zresztą narzucać swej woli arbitralnie, bo był zależny od powszechnie panujących zasad ustrojowych na Pomorzu i decyzji wieców.

Pomorzanie lennikiem Polski

Bolesław III Krzywousty

W 1121 książęta pomorscy Warcisław I i Świętopełek zostali pokonani, w bitwie pod Niekładzem (łac. Naclam) koło Gryfic, przez wojów Bolesława Krzywoustego. Krzywousty pustoszył ziemie pomorskie, burzył grody, przymusowo przesiedlał tysiące rodzin w głąb swojego kraju. Złamany został zacięty opór Pomorzan, podczas krwawych walk o Szczecin w latach 1121–1122. Źródła podają, że w bitwach zginęło ok. 18000 wojów, a 8000 rodzin zostało przesiedlonych przez księcia polskiego. Pojmany do niewoli Warcisław – złożył hołd księciu polskiemu, stając się jego lennikiem. Zobowiązał się do płacenia trybutu rocznego w wysokości 500 grzywien srebra, do dostarczania posiłków zbrojnych na wyprawy wojenne oraz przeprowadzenia chrystianizacji swoich ziem.

Chrystianizacja ziem pomorskich

Pomorze i Prusy do 1125 r.

Po odpowiednich uzgodnieniach z Bolesławem Krzywoustym, księciem Polski odbył się w 1124 I etap chrystianizacji kraju, którą po nieudanej próbie, podjętej w 1123 przez Bernarda Hiszpana, przeprowadził biskup Otton z Bambergu. Warcisław towarzyszył biskupowi podczas chrystianizacji Pomorza Zachodniego, bądź pośrednio koordynując ją ze swej siedziby w Kamieniu. Misja Ottona rozpoczęła się od jego pobytu na dworze Bolesława, skąd zaopatrzony w pieniądze, wozy, straż, przy współudziale kilku duchownych - ruszył na Pomorze Zachodnie.

Książę Warcisław powitał misjonarza na granicy swoich domen, w okolicach Santoka. Obiecał swe stawiennictwo w miastach pomorskich i pomoc w podróży. Przydzielił biskupowi do ochrony orszak – 500 zbrojnych rycerzy. Pierwsze prace misyjne były skierowane na Pyrzyce, następnie Kamień, Wolin, Szczecin i powtórnie Wolin. W dwóch ostatnich ośrodkach, gdzie dominował kult pogańskich bogów – natrafiono na zdecydowany opór tamtejszej ludności, oraz kapłanów pogańskich. Przyjęcie chrześcijaństwa nastąpiło dopiero po obniżeniu trybutu rocznego nałożonego przez Bolesława Krzywoustego. Zburzono 4 gontyny (świątynie) pogańskie. W miejscu zburzonych gontyn powstały chrześcijańskie kościoły (np.: św. Wojciecha, św. Piotra i Pawła).

św. Otton z Bambergu

W 1127 na skutek zarazy oraz wysokiego trybutu nałożonego przez Polskę, nastąpiły pierwsze bunty pogańskie, którym książę Warcisław skutecznie przeciwstawiał się. Inicjatorami tych buntów byli dawni kapłani pogańscy. W 1128 ponownie doszło do kolejnej misji chrystianizacyjnej Ottona, na ziemiach pomorskich. Przy współudziale wojsk polskich - książę pomorski powitał „Apostoła Pomorza” pod Dyminem. Tym razem nacisk na chrystianizację był położony na ziemie po zachodniej stronie Odry. Tyczyła ona Uznamia, Wołogoszczy i Choćkowa. Końcowy etap misji obejmował ponownie Szczecin, Wolin i Kamień. Mimo reakcji pogańskiej, wielu podejmowanych rozmów z radami starszyzny, szczególnie w republikach miejskich – chrystianizację ziem pomorskich uznawano za szczególny sukces. Było to zwieńczenie długotrwałych procesów, przemian światopoglądowych i ustrojowych Pomorzan.

Ekspansja na ziemie wieleckie i polskie

Za Warcisława I Księstwo Pomorskie było lennem Polski. Książę prowadził walki z plemieniem Luciców, których pokonał i o podbite ziemie poszerzył swoje księstwo, które od tego czasu sięgało daleko na zachód, po Zatokę Greifswaldzką i w głąb Meklemburgii, a na południowy zachód - ziem plemienia Stodoran, miejscami nawet po Sprewę.

Warcisław I umocnił także swą pozycję w stosunku do "republik miejskich", takich jak Wolin i Szczecin. Pomiędzy Warcisławem a Lotarem doszło do porozumienia w 1127, skutkiem czego było uznanie zwierzchnictwa władcy niemieckiego. Polski władca musiał pogodzić się ze zdradą pomorskiego księcia. W 1128 Warcisław skorzystał z sytuacji, kiedy Krzywousty był zajęty konfliktem polsko-węgierskim, napadając na ziemie Wielkopolski i Mazowsza. Wojowie pomorscy złupili i zniszczyli Płock, profanując przy tym groby książęce. Groźba odwetowego ataku ze strony polskiej, a także i skuteczna dyplomacja św. Ottona doprowadziła do jego zapobieżenia i ponownego poddania się lennego Polsce.

Konflikt z Danią i Albrechtem

W latach trzydziestych XII w. wespół z bratem Raciborem koordynował przebieg pirackich napadów na Danię. Zawiązał także sojusz z Bolesławem Krzywoustym w 1134, celem najazdu na duńską Roskilde, przeciw Erykowi Emune (sojusznikowi cesarza Lotara). Duńczycy po odparciu pierwszych ataków, w odwecie prowadzili ekspansję na ziemie pomorskie. Do tych ziem rościł sobie także prawo margrabia Albrecht, szczególnie po otrzymaniu Marchii Północnej w kwietniu 1134. Ziemie położone na południe od Piany stały się jego lennem.

Śmierć księcia

Papież Innocenty II

Książę zginął w 1135, prawdopodobnie zamordowany przez Wieleta, podczas polowania pod Grotkowem (dziś Gruttow), w okolicach osady Słup koło Nakła (obecnie Stolpe k. Anklam w Niemczech) nad Pianą (niem. Peene). Inna wersja śmierci traktowała o mordzie na księciu, dokonanego przez możnego lucickiego (skutek powstania lucickiego, co ułatwiło Albrechtowi późniejsze narzucenie zwierzchnictwa). Wyrwany ze snu książę miał na tyle jeszcze sił, by pokonać napastnika poprzez wyrwanie mu szczęki. Dzisiejsze badania jednak wskazują, że powodem śmierci księcia były rozgrywki dynastyczne.

Po jego śmierci, wobec małoletności synów, władzę w państwie sprawował jego brat Racibor I. Prawdopodobnie w czasach jego rządów wzniesiono pierwsze zabudowania (drewniane) siedziby książęcej na Wzgórzu Trzygłowa (zwane też Wzgórzem Zamkowym) w Szczecinie. Warcisław I został pochowany, przy kościele wotywnym św. Jana w Stolpe, niegdyś zbudowanym w jego intencji.

Ustanowienie biskupstwa

Kościół pamięci Warcisława w Stolpe

14 października 1140 papież Innocenty II w swej bulli - zatwierdził Wojciecha na biskupa niekanonicznego w Wolinie. Biskupstwo zostało erygowane w 1124 w Wolinie - przez Warcisława i Ottona z Bambergu. W cztery lata później, przeniesiono siedzibę biskupią do Wołogoszczy, a następnie z inicjatywy Bogusława I w 1176 do Kamienia. W skład biskupstwa według bulii z 1140 wchodziły - okręg dymiński, choćkowski wołogoski, uznamski i grozwiński po Reknicę. Dalsze obszerne uposażenia obejmowały ziemie od Łeby po Odrę.

Rodzina

• Według kroniki Tomasza Kantzowa, pierwszą żoną księcia była pochodząca z Saksonii Heila (Helena), która zmarła w 1128. Źródła podają również, że przed oficjalnym mariażem z Heilą Warcisław I posiadał 24 nałożnice, które przepędził na skutek małżeństwa z chrześcijanką. Żona Warcisława wspomniana jest w żywotach Ottona z Bambergu. Podczas pobytu misjonarzy w Pyrzycach w 1124, dowiadywała się o powodzeniu misji i witała orszak misyjny w Kamieniu. Przypuszcza się, że pochodziła z dynastii Rurykowiczów.

• Drugą małżonką księcia miała zostać księżniczka duńska Ida, córka króla duńskiego Nielsa, bądź jego bratanka Kanuta Lawarda. Współczesna literatura przedmiotu odrzuca obie filiacje. Warcisław z Idą miał m.in. syna Kazimierza I.

Z małżeństw Warcisława pochodziło prawdopodobnie czworo dzieci:

• Bogusław I (ur. najp. 1127, zm. 18 marca 1187) – książę szczeciński,
• Kazimierz I (ur. przed 1135, zm. X–XI 1180) – książę dymiński,
• NN, córka – żona nieznanego z imienia księcia rugijskiego (Racława?),
• prawdopodobnie Wojsława – żona księcia meklemburskiego Przybysława.

Genealogia

Siemomysł pomorski ur. w okr. 1000–1020 zm. po 29 VI 1046 lub Świętoborzyc ur. ?, zm. ?

NN ur. ? zm. ?

NN ur. ? zm. ?

NN ur. ? zm. ?

Świętobor? ur. ? zm. ?

NN ur. ? zm. ?

1 24 nałożnice pogańskie		2 Heila (Helena)? ur. ? zm. 1128 OO    po 1114		Warcisław I (ur. ok. 1091, zm. najp. 9 VIII 1135)		3 Ida? ur. ? zm. 1136 OO   1129
	2		3		3		3
Bogusław I ur. najp. 1127 zm. 18 III 1187		Kazimierz I ur. przed 1135 zm. X–XI 1180		NN, córka ur. ? zm. ?		p. Wojsława ur. ? zm. 1172

Bibliografia

• Baranowska O., Pomorze Zachodnie – moja mała ojczyzna, Szczecin 2001, ISBN 83-910427-4-X.
• Fabiańczyk L., Apostoł Pomorza, Szczecin 2001, ISBN 83-87879-20-7.
• Kozłowski K., Podralski J., Gryfici - książęta Pomorza zachodniego, Szczecin 1985, ISBN 83-03-00530-8.
• Rymar E., Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005, ISBN 83-87879-50-9.
• Szymański J. W., Książęcy ród Gryfitów, Goleniów – Kielce 2006, ISBN 83-7273-224-8.

Poprzednik Świętobór?

książę pomorski 1106-1135

Następca Racibor I