Wariag (1901)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wariag (Варяг)
"Wariag"
"Wariag"
Historia
Stocznia William Cramp, Filadelfia USA
Położenie stępki 10 maja 1899
Wodowanie 19 października 1899
 WMF Rosji
Wejście do służby 2 stycznia 1901
 Nippon Kaigun
Los okrętu rozebrany w 1925
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność normalna – 6500 t,
pełna – 7022 t
Długość 129,6 m
Szerokość 15,9 m
Zanurzenie 6 m
Napęd
2 maszyny parowe potrójnego rozprężania o mocy 15 925 KM, 2 śruby
Prędkość 23 węzły
Zasięg 5720 Mm przy prędkości 10 w.
Uzbrojenie
12 dział 152 mm (12xI)
12 dział 75 mm (12xI)
8 dział 47 mm (8xI)
2 działa 37 mm, 2 km,
2 działa 63,5 mm desantowe
6 wt 381 mm, 35 min
Opancerzenie
patrz w tekście
Załoga 580 ludzi
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Następna nazwa Soya (1904, Japonia)

Wariag (ros. Варяг) – rosyjski krążownik pancernopokładowy z początku XX wieku, wsławiony podczas wojny rosyjsko-japońskiej, jeden z najsłynniejszych okrętów carskiej floty rosyjskiej. Zatopiony w 1904 pod Czemulpo, służył po podniesieniu jako japoński okręt szkolny Soya, po czym ponownie wrócił pod banderę rosyjską. Nazwę "Wariag" od hist. pol. Wareg, nosiły też inne okręty rosyjskie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Był to jeden z trzech podobnych krążowników pancernopokładowych średniej wielkości, zamówionych w ramach programu z 1898 w różnych stoczniach zagranicznych specjalnie dla służby na Dalekim Wschodzie (pozostałe to "Askold" i "Bogatyr"). "Wariag" zamówiony został 11 kwietnia 1898, jeszcze przed rozstrzygnięciem rozpisanego w tym celu konkursu, w amerykańskiej stoczni William Cramp & Sons w Filadelfii (łącznie z pancernikiem "Retwizan").

11 stycznia 1899 okręt został wciągnięty na listę floty i otrzymał nazwę "Wariag". Oficjalne rozpoczęcie budowy miało miejsce 10 maja 1899, w rzeczywistości rozpoczęto ją już pod koniec 1898. Okręt wodowano 19 października 1899, a oficjalnie wszedł do służby we flocie rosyjskiej 2 stycznia 1901, klasyfikowany oficjalnie jako krążownik I rangi (daty w kalendarzu juliańskim).

Ocena konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Będąc na owe czasy nowoczesnym i ogólnie udanym okrętem, "Wariag" był uważany za nieco mniej udany od pozostałych dwóch krążowników programu 1898, był przy tym najdroższy z nich (cena z wyposażeniem ok. 6 milionów rubli[1]). W porównaniu z nimi miał gorsze rozmieszczenie takiej samej ilości 12 dział artylerii głównej (po sześć dział na burtach, z tego po dwa działa na pokładzie dziobowym i rufowym obok siebie), przez co salwę burtową stanowiło jedynie 6 dział ("Askold" – 7 i "Bogatyr" – 8). W kierunkach wprost na dziób i rufę mogło natomiast teoretycznie strzelać po 4 działa, co dawało mu tylko niewielką przewagę nad "Askoldem"[2]. W przeciwieństwie do pozostałych krążowników, działa "Wariaga" dla zmniejszenia masy nie miały masek pancernych i nie były niczym chronione. Jego napęd, oparty na kotłach parowych Niclausse'a był z kolei bardziej zawodny[2]. "Wariag" miał największą wyporność, przez co jednak miał lepszą odporność konstrukcji kadłuba oraz dzielność morską od "Askolda", miał także lepsze warunki przebywania i służby załogi[2]. Wszystkie okręty były dość szybkie – "Wariag" w warunkach prób osiągnął największą prędkość 24,59 węzła, a na próbach 12-godzinnych 23,18 w przy mocy 19 602 KM (w trakcie eksploatacji i na skutek kłopotów z siłownią prędkość jednak spadła). "Wariag" znacznie przewyższał zamówione wcześniej rosyjskie krążowniki typu Diana. Był też silniejszy od japońskich krążowników pancernopokładowych, które jednak były znacznie mniejsze i tańsze. Ocenia się mimo to, że sama koncepcja stosunkowo dużych krążowników pancernopokładowych rozwijanych przez Rosję dla potrzeb Dalekiego Wschodu, z myślą o zwalczaniu żeglugi, była chybiona z powodu ich niewielkiej odporności, a doświadczenia wojny wykazały znacznie większą wartość bojową krążowników pancernych[2].

Służba[edytuj | edytuj kod]

Okręt wszedł do służby we flocie rosyjskiej 15 stycznia 1901 (2 stycznia jul.), po czym w maju popłynął do Rosji. We wrześniu tego roku został skierowany przez Kanał Sueski na Daleki Wschód i w marcu 1902 przypłynął do bazy floty rosyjskiej w Port Artur, wchodząc w skład Eskadry Oceanu Spokojnego. W marcu 1903 dowództwo objął komandor Wsiewołod F. Rudniew. W styczniu 1904 roku "Wariag" został wysłany do koreańskiego portu Czemulpo (obecnie Inczhon) jako okręt stacjonujący tam w celu reprezentacji interesów rosyjskich.

Uszkodzony "Wariag" po bitwie pod Czemulpo
Płonący "Wariag" w porcie Czemulpo
"Wariag" w japońskiej służbie jako "Soya"

Z chwilą rozpoczęcia przez Japonię wojny z Rosją, 9 lutego 1904 "Wariag" został zablokowany w Czemulpo przez eskadrę 6 krążowników japońskich. Odrzucając możliwość poddania się, dowódca "Wariaga", kapitan Wsiewołod Rudniew, wypłynął z portu wraz ze starą kanonierką "Koriejec" i podjął walkę z przeważającym przeciwnikiem. "Wariag" otrzymał 12-14 trafień i utracił 33 zabitych i 97 rannych członków załogi[2]. Po godzinnej walce, nie mając szans na przedarcie się, silnie uszkodzony "Wariag" został zatopiony przez załogę. "Wariag" stał się następnie jednym z symboli rosyjskiej floty, upamiętnionym w wierszu Der Wariag Rudolfa Greintza, który przetłumaczony później na rosyjski stał się popularną pieśnią.

 Osobny artykuł: bitwa pod Czemulpo.

Przez 1904 i 1905 rok Japończycy prowadzili prace nad podniesieniem "Wariaga", zatopionego na płytkiej wodzie, uwieńczone powodzeniem dopiero 8 sierpnia 1905 (koszt prac wyniósł ponad 1 milion jenów)[2]. Po remoncie w Yokosuka w latach 1906-1907, został wcielony do służby japońskiej jako okręt szkolny "Soya". Nieco zmieniła się forma nadbudówek i kominów. Działa kalibru 75 mm wymieniono na 76 mm Armstronga, zdjęto lekkie działa i 3 wyrzutnie torped. Pełnił on następnie aktywną służbę w roli okrętu szkolnego, odbywając także zagraniczne rejsy.

W 1916 roku podczas I wojny światowej, okręt został odsprzedany Rosji dla wzmocnienia flotylli Oceanu Lodowatego (wraz z byłymi pancernikami "Połtawa" i "Pierieswiet") i ponownie wszedł do rosyjskiej służby 5 kwietnia 1916 (22 marca wg kalendarza juliańskiego) pod dawną nazwą "Wariag". Po remoncie we Władywostoku, w czerwcu wyruszył przez Ocean Indyjski i Morze Śródziemne do miejsca przeznaczenia – Zatoki Kolskiej, gdzie przybył 16 listopada 1916 (kal. jul.). Ponieważ jednak jego stan techniczny był kiepski, 15 lutego 1917 (kal. jul) został skierowany na remont do Wielkiej Brytanii i w marcu dokowany w Birkenhead. 8 grudnia 1917, na skutek rewolucji w Rosji, okręt został zarekwirowany przez rząd angielski, po czym przeznaczony na hulk. W 1920 roku postanowiono sprzedać okręt w celu zezłomowania. Podczas transportu wpadł na mieliznę w pobliżu Szetlandów. Okręt ostatecznie rozebrano na miejscu w 1925.

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

  • wyporność:
    • normalna – 6500 t (projektowa)
    • pełna – 7022 t[3]
  • wymiary:
    • długość całkowita: 129,56 m
    • długość na linii wodnej: 127,8 m
    • szerokość: 15,9 m
    • zanurzenie: 6 m
  • siłownia: 30 kotłów parowych Niclausse'a, opalanych węglem, 2 czterocylindrowe maszyny parowe potrójnego rozprężania, 2 śruby napędowe
  • moc: 15 925 KM
  • prędkość maksymalna: 24,5 węzły (faktyczna w październiku 1903 – 20,5 w Ponieważ kotły zastosowane na okręcie były w tak fatalnym stanie ze okręt nie mógł pływać szyciej.)
  • zasięg: 5720 Mm przy prędkości 10 w.
  • załoga: 580 ludzi

Uzbrojenie:

  • 12 dział kaliber 152 mm Canet wz.1891, w odkrytych stanowiskach na burtach, dziobie i rufie (12xI)
    • długość lufy L/45 (45 kalibrów), masa pocisku 41,5 kg, donośność 11 100 m, zapas amunicji po 199 pocisków na działo
  • 12 dział 75 mm Canet wz 1891, w stanowiskach na burtach, dziobie i rufie (12xI)
    • długość lufy L/50, zapas amunicji po 250 pocisków na działo
  • 8 dział 47 mm Hotchkiss (2 można było ustawić na kutrach parowych)
  • 2 działa 37 mm Hotchkiss (można było je ustawić na kutrach parowych)
  • 2 ckm 7,62 mm Maxim
  • + 2 działa 63,5 mm Baranowskiego wz.1882 dla oddziałów desantowych
  • 6 wyrzutni torpedowych 381 mm (stałe nadwodne: dziobowa i rufowa, ruchome nadwodne: 4 burtowe), 12 torped (być może w rzeczywistości wyrzutnie miały kaliber 450 mm)
  • 2 kutry parowe z miotaczami min
  • 35 min morskich

Opancerzenie

  • pokład pancerny: 38 mm
  • skosy pokładu pancernego: 76 mm
  • stanowisko dowodzenia: 152 mm
  • masa pancerza: 588 t.

Przypisy

  1. W.J. Kriestianinow, S.W. Mołodcow, Kriejsier "Askold", Morskaja Kollekcja 1/1996
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 В.И.Катаев (W.I. Katajew): "Крейсер «Варяг»" (Kriejser Wariag), seria Morskaja Kollekcja nr 3/2003
  3. S.Suliga, Korabli Russko-Japonskoj wojny. Czast 1. Rossijskij fłot, Askold, Moskwa 1993, ISBN 5-86579-001-3

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • (ros.) В.И.Катаев (W.I. Katajew): "Крейсер «Варяг»" (Kriejser Wariag), seria Morskaja Kollekcja nr 3/2003