Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser”
Obiekt zabytkowy nr rej. A/1320
Warszawska Wytwórnia Wódek "Koneser"
Warszawska Wytwórnia Wódek "Koneser"
Państwo  Polska
Miejscowość Flag of Warsaw.svg Warszawa
Adres ul. Ząbkowska 27/31
Typ budynku kompleks budynków fabrycznych
Styl architektoniczny neogotyk
Architekt L. Iwanowski
K. Loeweg
Rozpoczęcie budowy 1895
Ukończenie budowy 1897
Pierwszy właściciel Rektyfikacja Warszawska
Warszawski Skarbowy Skład Win
Kolejni właściciele Państwowy Monopol Spirytusowy
Warszawskie Zakłady Przemysłu Spirytusowego Polmos
Obecny właściciel BBI Development NFI S.A.
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser”
Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser”
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser”
Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser”
Ziemia 52°15′16″N 21°02′38″E/52,254444 21,043889Na mapach: 52°15′16″N 21°02′38″E/52,254444 21,043889

Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser” – zlokalizowany na warszawskiej Pradze kompleks budynków fabrycznych z końca XIX wieku, utrzymany w stylu neogotyckim.

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Cały zespół fabryczny zajmuje powierzchnię około 50 tys. m² i znajduje się między ulicami Ząbkowską, Nieporęcką, Białostocką i Markowską. Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser” powstała w miejscu starego folwarku na Szmulowiźnie, w sercu tzw. Starej Pragi[1].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Fabryka stanowi niezwykle ciekawy przykład europejskiej architektury przemysłowej z przełomu XIX i XX wieku. Zabudowania z czerwonej cegły nawiązują do stylu gotyckiego – wąskie okna, charakterystyczne gzymsy, strzeliste wieżyczki i łukowate sklepienia stropów. Szczególną urodą odznacza się brama główna od ulicy Ząbkowskiej. Projekt architektoniczny przypisuje się L. Iwanowskiemu oraz K. Loewegowi[2]. Wiele z budynków Konesera przetrwało II wojnę światową.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powstanie obiektu[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze zabudowania Warszawskiej Wytwórni Wódek „Koneser” powstały w latach 1895-1897[3]. Teren fabryki zajmowały początkowo dwa oddzielne zakłady: Rektyfikacja Warszawska (prywatny podmiot powołany z inicjatywy polsko-rosyjskiego Warszawskiego Towarzystwa Oczyszczania i Sprzedaży Spirytusu) i Warszawski Skarbowy Skład Win (Warszawskij Kazionnyj Winnyj Skład – rosyjskie przedsiębiorstwo państwowe). Obie instytucje działały w ścisłej symbiozie – pierwsza odpowiedzialna była za oczyszczanie spirytusu, druga za produkcję z niego trunku[4]. W 1919 roku zwierzchnictwo nad całym kompleksem przejął Państwowy Monopol Spirytusowy (formalnie, dopiero w 1936 roku wykupiono z prywatnych rąk Rektyfikację Warszawską, czyniąc zakład w całości znacjonalizowanym). Na obszarze wytwórni poza budynkami przemysłowymi znajdowały się również magazyny, kotłownia, warsztaty, a także obiekty mieszkalne i szkoła. Teren pod zabudowę dla nowej fabryki został sprzedany przez Emila Bruhla, którego rodzina odkupiła ziemię od potomków Szmula Zbytkowera. Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser” była jedną z pierwszych elektryfikowanych stołecznych fabryk i należała do grupy najbardziej zaawansowanych technologicznie zakładów produkcyjnych w Warszawie. Wyposażona była w szereg urządzeń pomocniczych, takich jak: kotły i maszyny parowe do wody oraz spirytusu, baterie filtracyjne, przyrządy do automatycznego mieszania i rozlewania trunku w butelki, windy hydrauliczne i ręczne, a także wewnętrzny system żelaznych kolejek. Z pobliskiej linii kolejowej od Dworca Wileńskiego (dawniej Dworca Petersburskiego) do zakładu doprowadzono bocznicę. O wysokim stopniu technicznego postępu fabryki świadczyć może fakt zobowiązania się właścicieli Rektyfikacji Warszawskiej do oczyszczania miliona wiader spirytusu rocznie[5].

1919-1945[edytuj | edytuj kod]

Lata świetności Wytwórni Wódek „Koneser” przypadają na dwudziestolecie międzywojenne. Wówczas w fabryce zatrudnionych było ponad 400 osób, a jej możliwości produkcyjne osiągnęły ćwierć miliona butelek trunku na dobę. Działający pod nazwą Państwowy Monopol Spirytusowy – Rektyfikacja Spirytusu i Wytwórnia Wódek zakład (stąd przyjęte potocznie określenie fabryki – Monopol) w latach 20. XX wieku tworzy powszechnie rozpoznawalne do dziś na rynku spirytusowym marki wódek: Wyborową, Luksusową, Żubrówkę, Żytniówkę oraz Siwuchę[6]. W procesie produkcyjnym wykorzystywano wodę oligoceńską z jednego z pierwszych w Warszawie ujęć (położonego na terenie fabryki)[7]. Dynamiczny rozwój zakładu przerwał wybuch II wojny światowej, w wyniku którego znacząco ograniczone zostało wytwarzanie alkoholu. W latach okupacji fabryka podlegała Generalnej Dyrekcji Monopoli w Generalnym Gubernatorstwie. Po roku 1944 produkcję całkowicie wstrzymano.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej dopiero realizacja planów z 1947 roku, zakładających rewitalizację zniszczonej infrastruktury fabryki (głównie naprawę lub wymianę maszyn produkcyjnych) i przejęcie przedsiębiorstwa przez Warszawskie Zakłady Przemysłu Spirytusowego Polmos stworzyły możliwość wznowienia produkcji. Proces produkcyjny trwał nieprzerwanie od lat 50. aż do minionej dekady, kiedy to pogarszająca się sytuacja przedsiębiorstwa – znaczący spadek produkcji oraz kłopoty finansowe – doprowadziły do likwidacji fabryki w 2007 roku.

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser” - współcześnie
Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser”
Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser”

Wraz z przejęciem terenu fabryki przez BBI Development w 2006 roku zmienił się całkowicie pomysł zagospodarowania przestrzennego dawnego zakładu[8]. Idea Centrum Praskiego Koneser obejmuje rewitalizację pofabrycznych zabudowań i stworzenie integralnej tkanki miejskiej na obszarze starej fabryki[9]. Planowana jest aranżacja loftów, budowa obiektów mieszkalnych, biurowych i handlowych. Rozważane jest także przeznaczenie niektórych zabudowań dawnej fabryki na funkcje kulturalne[10].

Przypisy