Wasilij Blücher

Wasilij Konstantynowicz Blücher Василий Константинович Блюхер
marsz. Wasilij Blücher
Marszałek Związku Radzieckiego
Data i miejsce urodzenia	1 grudnia 1889 Barszczinka
Data i miejsce śmierci	9 listopada 1938 Lefortowo, Moskwa
Przebieg służby
Lata służby	1914–1915 (armia carska), 1917–1938 (RKKA)
Siły zbrojne	armia carska Armia Czerwona
Stanowiska	dowódca: Armii Uralskiej, 30. i 51. Dywizji Strzelców, nacz. d-ca Armii Republiki Dalekiego Wschodu, d-ca Specjalnej Armii Dalekowschodniej (ODWA)
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa, wojna domowa w Rosji
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Wasilij Blücher w 1923

Opancerzona salonka Wasilija Blüchera na dziedzińcu Muzeum Historii Wojskowości w Chabarowsku

Wasilij Konstantynowicz Blücher, ros. Василий Константинович Блюхер (ur. 1 grudnia (19 listopada według kalendarza juliańskiego) 1889 w Barszczince, gubernia jarosławska, zm. 9 listopada 1938 w więzieniu Lefortowo w Moskwie) – działacz partii bolszewickiej, radziecki dowódca wojskowy, Marszałek Związku Radzieckiego (1935).

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Z pochodzenia był Rosjaninem, wywodził się z rodziny chłopskiej. Niemiecko brzmiące nazwisko było przezwiskiem jego przodka, uczestnika wojny krymskiej, nadanym mu przez dziedzica po powrocie z wojny, w nawiązaniu do nazwiska pruskiego feldmarszałka Gebharda Leberechta von Blüchera; z czasem pseudonim ten nabrał charakteru nazwiska.

Przed I wojną światową Blücher pracował jako ślusarz w Piotrogradzie i pod Moskwą, aresztowany za udział w strajku już w wieku 12 lat; w latach 1910–1913 więziony za wzywanie do strajków.

I wojna światowa

W I wojnie światowej szeregowy, następnie podoficer. Dwukrotnie odznaczony Krzyżem Zasługi Wojskowego Orderu św. Jerzego, w styczniu 1915 ciężko ranny i zdemobilizowany w 1915. Po demobilizacji pracował jako ślusarz w Samarze i Kazaniu. Od 1916 w WKP(b). Po rewolucji lutowej 1917 wstąpił jako ochotnik do 102. pułku zapasowego w Samarze w celu prowadzenia agitacji rewolucyjnej. Został wybrany zastępcą przewodniczącego komitetu pułkowego, członkiem Samarskiej Rady Deputatów Żołnierskich. Organizator rewolucji październikowej w Samarze. W końcu października 1917 skierowany do Czelabińska jako komisarz oddziału Gwardii Czerwonej. Tam został wybrany na przewodniczącego komitetu rewolucyjnego, a w marcu 1918 przewodniczącym rady rewolucyjnej.

Dwudziestolecie międzywojenne

Po wybuchu buntu w Korpusie Czechosłowackim dowódca okrążonych w rejonie Orienburga oddziałów Gwardii, dowódca południowo–uralskiego zgrupowania partyzanckiego (następnie Armii Uralskiej) w czasie wojny domowej w Rosji, przeprowadził legendarny rajd wzdłuż Uralu na trasie liczącej 1500 km i połączył się z siłami 3. Armii. 28 września 1918 za ten czyn był nagrodzony jako pierwszy w Rosji Sowieckiej Orderem Czerwonego Sztandaru. Następnie był dowódcą 30. i 51. Dywizji Strzelców, zastępcą dowódcy 3 Armii. Walczył na Krymie, w rejonie Pirekopa. Rozgromił wojska "białych" na Dalekim Wschodzie. W latach 1921–1922 wojenny minister, naczelny dowódca armii i członek Ludowo-Rewolucyjnego Komitetu marionetkowej Republiki Dalekiego Wschodu). W latach 1929–1938 dowódca Specjalnej Armii Dalekowschodniej (ODWA). Rozbił wojska chińskie w czasie zbrojnego konfliktu o Kolej Wschodniochińską w 1929. Następnie wysoki dowódca sowiecki: w latach 1924–1927 jako „Galin” główny doradca wojskowy Kuomintangu w Chinach, w latach 1929–1938 dowódca samodzielnej Armii Dalekowschodniej. Marszłek Związku Radzieckiego od 1935. W okresie wielkiej czystki najpierw został zmuszony do jej poparcia (przewodniczący specjalnego trybunału, który skazał Michaiła Tuchaczewskiego i innych wysokich dowódców).

Odznaczony dwukrotnie Orderem Lenina, pięciokrotnie Orderem Czerwonego Sztandaru (w obu przypadkach był pierwszą osobą, której przyznano te odznaczenia) i Orderem Czerwonej Gwiazdy.

W latach 1921–1924 członek Wszechrosyjskiego Komitetu Wykonawczego (rząd Rosji Sowieckiej), w latach 1930–1938 deputowany Rady Najwyższej I kadencji.

Aresztowanie i śmierć

Po nieudanej operacji nad jeziorem Chasan w 1938, w których straty sowieckie były kilkakrotnie wyższe niż Japończyków, aresztowany i oskarżony o udział w spisku. Podczas przesłuchań w Więzieniu Lefortowskim, gdy oprawcy Ławrientija Berii (Wsiewołod Mierkułow, Bogdan Kobułow i Borys Rodos) tłukli go na przemian stalowymi pałkami, marsz. Blücher wołał: „Stalinie! Czy słyszysz, co oni ze mną robią?” Józef Stalin nigdy jednak nie odwiedzał kazamatów NKWD, ani nie był świadkiem przesłuchań czy egzekucji. Blüchera skatowano tak bestialsko, że później zmarł z powodu odniesionych obrażeń.

Odznaczenia

• Order Lenina – dwukrotnie (1931, 1938)
• Order Czerwonego Sztandaru – pięciokrotnie (1918, 1921, 1921, 1928, 1928)
• Order Czerwonej Gwiazdy (1930)
• Medal jubileuszowy XX-lecia Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej (1938)
• Krzyż Zasługi Wojskowego Orderu św. Jerzego – dwukrotnie

Bibliografia

• A. Krzyżanowski – Raj doczesny komunistów, Wyd. Arcana, Kraków 2008, ISBN 978-83-60940-24-2
• B. Potyrała, H. Szczegóła – Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935-1991, Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, Zielona Góra 1997, ISBN 83-86832-23-1
• Słownik biograficzny marszałków Związku Radzieckiego, t. I, Koszalin 2004
• Mała Encyklopedia Wojskowa, t. I, Wyd. MON, Warszawa 1971
• (ros.) W. Safonow – Ostatnie dni Marszałka Blüchera, Moskwa 1991
• (ros.) W. Jegorszyn – Feldmarszałkowie i marszałkowie, Moskwa 2000
• (ros.) K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000
• (ros.) Radziecka Encyklopedia Wojskowa, Moskwa
• (ros.) Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 3, s. 435, Moskwa 1969-1978
• (ros.) Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986
• Василий Константинович Блюхер – Проект ХРОНОС (ros.)
• Wyżsi dowódcy Związku Radzieckiego (ros.)