Wasyl Stefanyk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wasyl Stefanyk
Vasyl Stefanyk.jpg
Data i miejsce urodzenia 14 maja 1871
Rusów, powiat śniatyński, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 7 grudnia 1936
Rusów, powiat śniatyński, Polska
poseł do Reichsratu Przedlitawii
Przynależność polityczna Ukraińska Partia Radykalna
Okres urzędowania od 1908
do 1918
Tablica pamiątkowa na domu w którym mieszkał w latach 1892-1901,
Kraków ul. Lubicz 44 (ul. Ariańska 1)
Pisarz na ukraińskim znaczku pocztowym

Wasyl Stefanyk, ukr. Василь Стефаник (ur. 14 maja 1871 roku we wsi Rusów w powiecie śniatyńskim, zm. 7 grudnia 1936 tamże) – ukraiński poeta.

Urodził się w bogatej rodzinie chłopskiej. Po ukończeniu szkoły podstawowej w Śniatyniu w 1883 wstąpił do polskiego gimnazjum w Kołomyi, gdzie ze względu na pochodzenie społeczne był dyskryminowany przez nauczycieli i uczniów. W okresie gimnazjalnym rodziła się przyjaźń Stefanyka z Łesiem Martowyczem. Obaj byli członkami tajnego kółka uczniowskiego, którego celem była obrona interesów narodu i krzewienie oświaty wśród ludu. Za tę oświatową propagandę wielu członków kółka oświatowego, a wśród nich Stefanyka i Martowicza, usunięto z kołomyjskiego gimnazjum. Obaj przyjaciele dostali się do siódmej klasy gimnazjum w Drohobyczu. Tu Stefanyk po raz pierwszy spotkał Iwana Franko, z którym potem przez całe życie utrzymywał przyjacielskie stosunki i którego najwięcej cenił spośród pisarzy ukraińskich. Po ukończeniu gimnazjum Stefanyk wstąpił na uniwersytet w Krakowie, gdzie studiował medycynę. W latach akademickich Stefanyk brał czynny udział w życiu społecznym, jeździł po wsiach, agitując za chłopskimi kandydatami do parlamentu.

Początki twórczości[edytuj | edytuj kod]

W latach 189–1897 Stefanyk zaczynał tworzyć swoje "obrazki" liryczne, nie drukował ich jednak, chcąc – jak stwierdzał w swych listach – wydostać się z lasu różnych literackich kierunków, które teraz opadły mię na rozdrożu i ciągną każdy w swoją stronę. Od białych wierszy młody pisarz przechodził stopniowo do realistycznych szkiców z życia chłopskiego, które odtwarzały beznadziejną nędzę, rozpaczliwą sytuację ekonomiczną, polityczne bezprawie gnębiące chłopów wschodniej Galicji. Pierwsze nowele ogłosił Stefanyk w roku 1897 w bukowińskiej gazecie "Pracia" wydawanej w Czerniowcach, a pierwszy zbiór jego nowel pt. Synia knyżeczka ukazał się w roku 1899. Następnie wyszły drukiem zbiory opowiadań: Kaminnyj chrest (1900), Doroha (1901) oraz wybór nowel: Moje słowo (1905). Pozycje te prawie wyczerpują prawie całą twórczość pisarza z okresu 1897–1902. Właśnie wtedy, kiedy jego utwory zyskiwały szeroki rozgłos, kiedy wychodziły w przekładach na język rosyjski, czeski i polski – pisarz milkł aż do roku 1916.

Działalność polityczna. I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W roku 1903 Stefanyk po raz pierwszy wyjechał na Wielką Ukrainę na uroczystość odsłonięcia pomnika Iwana Kotlarewskiego. W czasie pobytu w Kijowie i Połtawie poznał najwybitniejszych ukraińskich pisarzy: Mychajła Kociubyńskiego, Łesię Ukrainkę, Mychajłę Staryckiego i innych. W latach 1908-1918 S. był posłem do parlamentu austriackiego. I wojna światowa zaskoczyła pisarza w rodzinnym Rusowie. Pod wrażeniem przeżyć wojennych Stefanyk znowu zaczął pisać: w roku 1916 powstawał nowela Ditocza pryhoda. Odtąd aż do śmierci Stefanyk nie porzucał już pracy literackiej. W roku 1926 ukazał się zbiór nowel powojennych – Zemla. Nazwisko Stefanyka zdobywało szeroką popularność w ukraińskim społeczeństwie. Rząd USRR przyznał pisarzowi dożywotnią rentę.

Powstające w znacznej mierze w Krakowie nowele Wasyla Stefanyka, które tłumaczyli na język polski, analizowali i popularyzowali krakowscy pisarze, krytycy, badacze i wydawcy, np. w „Życiu”, „Czasie Krakowskim” czy „Świecie Słowiańskim”, zajmują centralne miejsce w dziejach polsko-ukraińskich stosunków literackich końca XIX i początku XX wieku. Ilość tłumaczeń utworów Wasyla Stefanyka na język polski w latach 1899-1951 przekracza sto pozycji. Tłumaczami Stefanyka byli m.in.: Wacław Moraczewski (Szkoda, Osiń), Henryk Folg (Weczirnia hodyna), Michał Moczulski (Kłenowi łystky). Szczególne miejsce zajmuje Władysław Orkan. Dzięki zetknięciu się z życiem literackim Ukraińców we Lwowie zaprzyjaźnił się z kilkoma twórcami literatury ukraińskiej – Bohdanem Łepkim, Wasylem Stefanykiem, Sydorem Twerdochlibem. Tłumaczył utwory pisarzy ukraińskich, w tym także nowele Stefanyka – m.in. Palij, wydrukowaną w 1901 roku w warszawskim „Głosie” oraz Kłenowi łystky i Kaminnyj chrest, które ukazały się w wychodzącym we Lwowie piśmie „Tydzień”. Tłumacząc na język polski utwory współczesnych poetów ukraińskich, wraz z przedstawicielami inteligencji ukraińskiej Bohdanem Łepkim, Wołodymyrem Jaroszem, Sydorem Twerdochlibem wydał Orkan dwa szczególnie ważne zbiory utworów pisarzy ukraińskich w przekładach na język polski – Młoda Ukraina (1908) i Antologia współczesnych poetów ukraińskich (1910).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Włodzimierz Mokry, Ukraina Wasyla Stefanyka. Wydawca: Fundacja św. Włodzimierza, Kraków 2001
  • Krakowskie Zeszyty Ukrainoznawcze pod red. Włodzimierza Mokrego, TOM VII-VIII. Wydawnictwo "Szwajpolt Fiol", Kraków 1998.