Wat Tyler

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wat Tyler
Walter Tyler
Data i miejsce urodzenia 4 stycznia 1341
prawdopodobnie Kent
Data i miejsce śmierci 15 czerwca 1381
Londyn
Śmierć Tylera.

Walter "Wat" Tyler (4 stycznia 1341 - 15 czerwca 1381 r.) – angielski przywódca rewolty ludowej dążącej do ustanowienia w Anglii jednoklasowego społeczeństwa - "Wielkiej Społeczności".

Zdolny dowódca i mówca. Miał walczyć we Francji. Nieprzychylni mu kronikarze opisują go jako "zręcznego człowieka o bystrym umyśle, lecz pozbawionego gracji" i "obdarzonego dużą inteligencją, którą należałoby wykorzystać w słusznej sprawie". Przyłapanych na rabunku powstańców - swoich podkomendnych - zgodnie z ostrzeżeniem skazywał na śmierć. Powstańcy przysięgli przestrzegać tylko praw ustanowionych przez niego. Hasło powstania to stary dwuwiersz ludowy:

"Gdy Ewa przędła, Adam rył [orał],
Kto wtedy jaśniepanem był?"

(inne tłumaczenie "Gdy Adam orał, a przędła Ewa
gdzie wtedy szlachcic się podziewa?"
w oryginale "When Adam delved, and Eve span
Who was then a gentleman?").

7 czerwca 1381 wybrany na wodza rebeliantów w Kencie, stał się głównym przywódcą powstania ludowego, które wybuchło w maju 1381 i objęło głównie południowo-wschodnią i wschodnią Anglię. Bezpośrednim powodem powstania było nałożenie podatku pogłównego, ponowne obarczenie chłopów pańszczyzną i ustalenie płacy wyrobników na niskim poziomie[1]. Głębszą przyczyną - trudności gospodarcze i napięcia społeczne (wyzysk i niewola chłopska), niezadowolenie z rządów baronów za małoletniości Ryszarda II i z kosztów wojny stuletniej, popularność radykalnych haseł społecznych głoszonych przez wędrownych kaznodziejów (jak John Ball) potępiających bogactwo Kościoła, nędzę ludu i rozpasanie panów. Powstańcy pod wodzą Tylera zajęli Canterbury (10 czerwca), Londyn (13 czerwca) i Tower (14 czerwca), zabili m.in. kanclerza (arcybiskupa Canterbury) i skarbnika królewskiego. 14 czerwca Ryszard II udzielił żądanych przez część rebeliantów przywilejów (zniesienia poddaństwa, zmniejszenia obciążeń chłopskich). 15 czerwca Tyler zażądał z kolei m.in. konfiskaty dóbr kościelnych: "Majątek i dobra świętego Kościoła niechaj będą zabrane i rozdzielone według potrzeb ludu w każdej parafii po zaopatrzeniu znajdujących się na miejscu księży i mnichów, a wreszcie niechaj będzie więcej poddanych w Anglii, wszyscy niech będą wolni i jednego stanu".

Zamordowanie przywódcy i koniec powstania[edytuj | edytuj kod]

Podczas pertraktacji z Ryszardem II, Tyler został sprowokowany do obrony i zamordowany; doszło do bójki między Tylerem, a burmistrzem Londynu (Lord Mayor) Williamem Walworthem, podczas której ten ostatni przebił Tylera mieczem. Pozbawieni przywódcy chłopi zostali prędko rozgromieni. W ciągu kilku tygodni powstanie krwawo stłumiono na prowincji; nadane przywileje (zniesienie poddaństwa i części podatków) odwołano.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Praca zbiorowa: Słownik biograficzny historii powszechnej do XVII stulecia. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1968.
  • Wszystkie cytaty z: Hilton R. H., Fagan H., Powstanie angielskie 1381 r., PIW 1951, s.222

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Kronika z XIV wieku opisująca spotkanie Tylera z królem Ryszardem II (w języku angielskim)